De gidsKinderboeken

Welke jeugdboeken over democratie zijn de moeite waard?

Pjotr van Lenteren Beeld de Volkskrant
Pjotr van LenterenBeeld de Volkskrant

Jeugdboeken over ons complexe politieke stelsel worden snel droog en vervelend. Kan het ook anders?

Pjotr van Lenteren

Evenredig, getrapt, koning, premier, coalities, kamers en waterschappen. Verkiezingsboekjes die ons best ingewikkelde stelsel op een zo neutraal mogelijke manier proberen uit te leggen, zijn precies om die reden gedoemd om te vervelen. Jammer, want het kan heel spannend zijn, die democratie.

Pjotr van Lenteren leidt u door de wereld van het jeugdboek. Rob van Scheers doet dat volgende week over thrillers, Hugo Blom praat u daarna bij over luisterboeken.

Het niveau van Jan Terlouws parlementaire thriller De derde kamer (Veen, 1978, 14+), even onderhoudend voor volwassenen als voor jongeren, is daarna nooit meer gehaald: van binnenuit beschreven hoe het er achter de schermen aan toe gaat als drie partijen een land besturen en hoe profijtelijk maar ook pijnlijk compromissen kunnen zijn. Dat hij schaamteloos reclame maakt voor eigen gedachtengoed valt hem te vergeven. Je snapt achteraf een stuk beter wat een stem waard is.

Verder rest ons in jeugdboeken vooral een angstbeeld van wat er gebeurt zonder democratie. Zoals in De golf van Morton Rhue (Sjaloom, 1983, 14+), een klassieker over een uit de hand gelopen experiment met fascisme in een geschiedenisklas. Of, overzichtelijker, Strijd om Drakeneiland van Lydia Rood (Leopold, 2007, 10+), waarin kinderen zich moeten zien te redden zonder ouders.

Goed, toch maar die ingewikkelde democratie van ons dan. Dat burgerschapsles tegenwoordig ook opwindend kan, bewijst het hitsige en licht sarcastische boekje Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen (Blossom Books, € 8,99, 14+) van podcastmaker Titia Hoogendoorn, bij het schrijven geholpen door democratie-expert Nienke Schuitemaker.

Titia Hoogendoorn en Nienke Schuitemaker: Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen. Beeld Blossom Books
Titia Hoogendoorn en Nienke Schuitemaker: Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen.Beeld Blossom Books

In de levendige fantasie van Hoogendoorn valt de gemiddelde onervaren kiezer zo’n beetje flauw bij het idee iets fout te doen in het stemhokje. Deze spoedcursus, in één avond uit, brengt daar verandering in. Jongeren leren niet alleen waarom ze wél moeten nadenken over hun voorkeur, maar bovenal hóé ze dat kunnen doen en wat dat oplevert.

Na een korte, adequate uitleg van de spelregels stevent Hoogendoorn via allerlei geestige weetjes, smeuïge Haagse affaires en tips voor hoe je slim kunt overkomen in gesprekken over politiek af op dat bijna orgastische moment: het juiste rondje rood maken en het resultaat van die waanzinnige prestatie trots in zo’n groene vuilcontainer laten glijden.

Daarbij vergeleken is het gedegen Piraten, dieren, bejaarden – Wat stem jij? (Volt, € 16,99, 10+) van Sharon Gesthuizen, die voor de Socialistische Partij in de Tweede Kamer zat, misschien wat droog. Maar dit boek blinkt weer uit in openhartigheid op een ander vlak. Wat zou er in een dictatuur makkelijker gaan dan in een democratie? En is op een goede manier de baas zijn wel zo leuk? Gesthuizen durft het allemaal te vragen en doet niet alsof er maar één antwoord is.

Sharon Gesthuizen: Piraten, dieren, bejaarden – Wat stem jij? Beeld Volt
Sharon Gesthuizen: Piraten, dieren, bejaarden – Wat stem jij?Beeld Volt

Een prachtig geïllustreerde pagina over vissen en vogels, die zich zonder leiders en ongelukken in enorme groepen bewegen, vormt een inspirerend uitgangspunt. Het haalt meteen de valse bewondering voor ons eigen politieke stelsel uit haar toon: wat mensen doen is vergeleken bij dieren een beetje behelpen. Haar uitleg biedt de lezer ruimte om op allerlei manieren na te denken over samenwerken en stiekem leer je ook nog een hoop over stemmen.

Toch blijft zelf ervaren het best. Jacques Vriens pleit daarvoor in zijn lofzang op ouderwets goed onderwijs, Zullen we weer gewoon schooltje gaan spelen? (B for Books, € 9,95). Het boek verscheen vorig jaar in een klein formaat als Literair Juweeltje en is, vast niet toevallig, net met vier extra hoofdstukken opnieuw uitgebracht.

De voormalige schoolmeester vertelt meeslepend hoe hij twee dagen per jaar groep acht de macht gaf, terwijl hij vanuit een hoekje oplette dat er geen ongelukken gebeurden. Misschien onder de huidige omstandigheden wat lastig in praktijk te brengen, maar laten we wel wezen: de kandidaten voor de Tweede Kamer hebben precies hetzelfde probleem.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden