nieuwsnominaties gebouw van het jaar

Welk Nederlands gebouw wordt het beste van 2020?

De jury onder voorzitterschap van Neelie Kroes heeft de nominaties bekendgemaakt. De anderhalvemetersamenleving lijkt haar sporen te hebben nagelaten.

Naturalis, Leiden. Architect: Neutelings Riedijk Architecten, opdrachtgever: Naturalis Biodiversity Center.Beeld Scagliola Brakkee

Wat is het Beste Gebouw van 2020? Dat is grofweg de vraag die de Branchevereniging voor Nederlandse Architectenbureaus (BNA) jaarlijks stelt. Specifieker: welk gebouw heeft ‘de meeste meerwaarde voor mens en maatschappij’? 

Hebben de gewijzigde omstandigheden van afgelopen maanden, waarin menigeen meer thuis verbleef dan hem lief was, invloed gehad op de juryselectie en op de winnaar?  

De jury, onder voorzitterschap van oud-politicus Neelie Kroes, heeft tien projecten genomineerd. In de categorie Particuliere woonbeleving zijn dat het Tiny Holiday Home aan de Vinkeveense Plassen en het Huis met staart in Soesterberg. Leefbaarheid & sociale cohesie wordt vertegenwoordigd door Forum Groningen, de eigentijdse ‘kerk’ Domusdela in Eindhoven en Fenix 1 in Rotterdam. Stimulerende omgevingen zijn de uitbreiding van de Rietveldacademie in Amsterdam en de tot bedrijfsverzamelgebouw verbouwde Werkspoorfabriek in Utrecht. Het Parkpaviljoen Hoge Veluwe, museum Naturalis in Leiden en het vogelobservatorium Tij bij Stellendam vallen onder de noemer Identiteit & icoonwaarde.

Wat zeggen de genomineerde gebouwen, waarvoor de plannen gemiddeld zeven jaar geleden werden gemaakt, over de huidige stand van zaken in de architectuur? 

Allereerst dat het niet opschiet met de bouw van de betaalbare woningen waar Nederland al jaren om zit te springen: buiten Fenix 1, een voormalige overslagloods gevuld met lofts voor de middenklasse, is er geen enkel seriematig woningbouwproject genomineerd.

Tiny Holiday Home, Vinkeveen
Architect: i29 Architects
Opdrachtgever: particulier

Tiny Holiday HomeBeeld Ewout Huibers

Wel worden er vakantiehuisjes gebouwd, waarin we de drukte van de stad ontvluchten en waarin particulieren hun spaargeld investeren; de rente is immers nul. Het Tiny Holiday Home toont hoe je op 60 vierkante meter verrassend royaal kunt wonen. i29 Architects ontwierp een schakeling van ruimten – keuken, zitkamer én drie slaap- of studeerkamers - rond een patio. Het Huis met Staart is een grotere variant op het populaire zwarthouten ‘schuurhuis’, geplooid rond een heuvelachtige plek aan de rand van het bos.

We zoeken het buitengebied vaker op. Natuurorganisaties faciliteren dit met nieuwe bezoekerscentra die door hun opvallende architectuur in zichzelf een bestemming zijn. Het Park Paviljoen Hoge Veluwe, een hedendaagse interpretatie van Berlage’s beroemde Jachthuis, moet door café-omzet en zaalverhuur geld genereren voor het onderhoud van Nationaal Park de Hoge Veluwe. De ei-vormige vogelkijkhut Tij, gebouwd met hout en lokaal gekapt riet, wil een breed publiek laten kennismaken met het nieuwe natuurgebied waar het staat, en zo draagvlak voor deze (kostbare) ontwikkeling creëren.

Huis met staart, Soesterberg
Architect: Onix NL
Opdrachtgever: particulier

Huis met staart.Beeld Peter de Kan

Voor de uitbreiding van de Rietveldacademie en het en Sandberginstituut in Amsterdam werd een prijsvraag uitgeschreven onder de eigen studenten en docenten van de kunstopleidingen. Team FedLev won met een gebouw zonder gangen, dat een variatie aan atelierruimten omvat en een openluchtwerkplaats op het dak.

Transformatie, de basis van circulair bouwen, blijft een belangrijk thema in de architectuur. Domusdela, Fenix1, de Werkspoorfabriek en museum Naturalis zijn voorbeelden van hoe je oude gebouwen nieuw leven kunt inblazen. Opvallend is dat al deze projecten publieke passages omvatten, die nieuwe verbindingen leggen in de stad. Forum Groningen, dat als een gigantische rots naast de Grote Markt is geland, is een stapeling van overdekte pleinen, kruislings verbonden door lange roltrappen en bekroond met een panorama-dakterras. Gebouwd op de plek van een verloederde parkeergarage, heeft het cultuurcomplex de gewenste impuls aan het centrum gegeven: in de eerste drie maanden na de opening kwamen er 1,1 miljoen bezoekers. (Door de coronamaatregelen is dat aantal, net als bij de andere publieke gebouwen, gedaald.)

Op 22 oktober wordt de winnaar bekendgemaakt. Naast de juryprijs is er een publieksprijs, waarvoor mensen online kunnen stemmen.

Winnaars 2019

Na het markante Station Breda en het gerenoveerde rijksmonument Gelders Huis werd in 2019 een ‘onzichtbaar’ project verkozen tot Beste Gebouw van het Jaar: de Noord-Zuidlijn, die Benthem Crouwel Architects onder de Amsterdamse binnenstad door had ontworpen. De Tilburgse LocHal door Civic Architects, Braaksma & Roos Architectenbureau en Inside Outside/Petra Blaisse kreeg toen de publieksprijs.

Domusdela, Eindhoven. Architect: diederendirrix en Architecten En|En. Opdrachtgever: Bureau Franken.Beeld Ossip van Duivenbode
Werkspoorfabriek, Utrecht. Architect: Zecc architecten. Opdrachtgever: Overvecht Vastgoed.Beeld Stijn Poelstra
Forum Groningen, Groningen. Architect: NL Architects. Opdrachtgever: Gemeente Groningen.Beeld Marcel van der Burg
Tij, Stellendam. Architect: RO&AD Architecten en RAU. Opdrachtgever: Vogelbescherming Nederland.
Fenix 1, Rotterdam. Architect: Mei architects and planners. Opdrachtgever: Heijmans Vastgoed.Beeld Ossip van Duivenbode
Parkpaviljoen, Otterlo. Architect: De Zwarte Hond & Monadnock. Opdrachtgever: Stichting Het Nationale Park de Hoge Veluwe.Beeld Stijn Bollaert
Uitbreiding Rietveldacademie en Sandberginstituut, Amsterdam. Architect: Fedlev o.l.v. Paulien Bremmer i.s.m. Hootsmans architectuurbureau. Opdrachtgever: Stichting Gerrit Rietveldacademie.Beeld Remco Bruggink
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden