De GidsJeugdboeken

Wel of niet hervertellen voor jonge lezers?

Literaire bewerkingen kunnen een wereld openen voor jonge lezers. Maar dan moet het wel goed zijn gedaan.

Luisterend naar een krakende langspeelplaat maakten Nederlandse kinderen in de jaren zeventig van de vorige eeuw kennis met de tranentrekker Oliver Twist van Charles Dickens. De wereldberoemde wees met het gouden hartje werd vertolkt door een aanmatigend onschuldige piepstem, de platpratende boeven slaagden er nauwelijks in hun keurige Hilversummer hoorspelaccent te verbergen.

Oliver moet na het overlijden van zijn moeder naar een armenhuis en wordt daar, aldus de geaffecteerd sprekende verteller, ‘niet verwend’. Hij krijgt tweemaal daags ‘watergruwelsoep’, gaat in de leer bij een doodskistenmaker en loopt weg naar Londen. Daar wordt hij door straatcriminelen gedwongen om zakken te rollen en in te breken, krijgt hij stokslagen, wordt neergeschoten en riskeert uiteindelijk zelfs de galg. Van de goede afloop op de B-zijde van de plaat herinner ik me vrijwel niets. Toch jammer dat deze relatief goedkope en zeer onderhoudende Luistersprookjes & Vertellingen van postorderbedrijf Lekturama, plaat plus prenten, niet meer in een moderne vorm worden gemaakt. Hoewel allemaal te vinden op YouTube, zijn ze te gedateerd om nog naar te luisteren. Maar wat dan?

Want laten we eerlijk zijn, het rijke en gedetailleerde Engels van Oliver Twist or the Parish Boy’s Progress, dat van 1837 tot 1839 als feuilleton verscheen, vormt voor moderne lezers een uitdaging. Kenners zullen wel gruwen van de literatuurverminking, maar dat zoiets alleen nog genoten wordt door een selecte groep volwassenen, vinden we misschien nog gruwelijker. Wel of niet hervertellen is een literaire gewetensvraag.

Beeld Volt

Beroepsbewerker Tiny Fisscher lijkt van zulke scrupules niet zo’n last te hebben. Eerder nam ze Alleen op de wereld en Het wonderbaarlijke verhaal van de kleine prins onder handen. Op de 150ste sterfdag van Charles Dickens, afgelopen week, verscheen Oliver Twist (Volt; € 17,99) in een nieuw, versteld jasje. Naar eigen zeggen voor het eerst als geïllustreerde, integrale familie-uitgave. Haar bijna 300 pagina’s tellende versie omvat natuurlijk meer dan de schets van Lekturama, die 48 minuten duurt. 

Toch blijft er achteraf weinig van hangen. De plot van het vervolgverhaal – gestolen medaillon, opduikende halfbroer, verloren tante; net als in moderne televisieseries eindeloos gerekt – is juist het minst interessant om na te vertellen. Je zou denken dat Fisscher tussendoor alle ruimte heeft voor tijdsbeeld en couleur locale, maar de vette ironie en de vileine portretten van Dickens gaan bij haar verloren als kleuren in de kookwas.

De ‘spotternij’, zoals ze het zelf noemt in haar nawoord, werkt hier niet. De zelfingenomen gemeentebode Bumble, verantwoordelijk voor de armen maar alleen gericht op eigenbelang en gewin, is in handen van de meesterverteller kostelijk vuurwerk, voor wie ervan houdt. In de bewerking blijft vrijwel alleen het moralistische ondertoontje over. Het aangename midden tussen schmieren, satire en snobisme zat niet in Fisschers pen. Uit deze vereenvoudigde, maar nog altijd dikke Dickens lijkt de essentie van zijn schrijverschap weggelekt.

Beeld Ploegsma

De ouderdom van de bron en de bekendheid van de auteur spelen hier ook een rol. Middeleeuwse ridderromans, bijvoorbeeld het bloederige en meeslepende Walewein in de versie van Agave Kruijssen (De Fontein; € 18) of meer dan twee millennia jaar oude klassiekers zoals de dramatische De strijd om Troje & Odysseus van Homerus, onderhoudend opnieuw verteld door Simone Kramer (Ploegsma; € 21,99), roepen dit soort verdedigingsdrift helemaal niet op. Ze deden bovendien in eigen tijd al in verschillende vormen de ronde.

Natuurlijk gaat in deze enigszins schoolse bewerkingen iets verloren, sappig Middelnederlands en beeldrijk Grieks, maar dat doet weinig af aan de winst: ze openen voor jonge lezers een wereld van onvergetelijke helden, tijdloze dilemma’s en spectaculaire avonturen, zonder dat zij daarvoor eerst naar het gymnasium moeten. Het echte werk kan daarna altijd nog.

Pjotr van Lenteren leidt u door de wereld van het jeugdboek. Hugo Blom doet dat volgende week over luisterboeken, Rob van Scheers praat u daarna bij over thrillers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden