Weinigen kennen de Amsterdamse onderwereld beter dan misdaadjournalist Paul Vugts

'Er is niets romantisch aan misdaad'

Paul Vugts, misdaadjournalist, over wat je wel en niet zegt tegen een crimineel. Glorifieren is fout. Maar dat ze in de bak trots met zijn boek paraderen, daar doe je niks aan.

Paul Vugts bij snackbar Dicke Mick. Enige eetgelegenheid in de buurt van rechtszaal 'De bunker'. Beeld Ivo van der Bent

Ineens valt hij stil, na de vraag hoeveel criminelen zijn doodgeschoten nadat hij ze heeft gesproken. Van alle misdaadverslaggevers is Paul Vugts (43) misschien wel het best ingevoerd in de Amsterdamse onderwereld, die hij al zeventien jaar volgt voor Het Parool. Dit is hem nooit gevraagd. 'Een stuk of vijf', zegt hij dan. 'Ik ga nooit naar hun begrafenis, maar het is een raar idee. Nou ja, het hoort erbij in het wereldje dat ik beschrijf.' Later komt hij erop terug: 'Het zijn er meer: vijf tot tien. Maar ze zijn niet vermoord door mijn stukken, hoor.'

Een paar weken geleden publiceerde Vugts zijn zesde misdaadboek: Afrekeningen, over de reeks liquidaties die de hoofdstad al vijf jaar teistert en de strafzaken daarover. Hij heeft de onderwereld zien veranderen: mannen als Cor van Hout en John Mieremet maakten plaats voor jongens van veelal Marokkaanse komaf, voor wie alles draait om status. 'Deze generatie criminelen steekt zijn geld in auto's, horloges en Prada-schoenen.' Zij kijken met verbazing naar de 1,70 meter lange Vugts, die rondloopt op gewone sneakers en bijna altijd op de fiets komt. 'Ze denken dat ik een arme sloeber ben. Haha.'

Vugts doet zijn verhaal in Dicke Mick, een gemoedelijke snackkeet aan de rand van een bedrijventerrein, waar de leesmap op tafel ligt, de koffie vers is en Radio Noord-Holland aanstaat. De journalist komt er geregeld, hij houdt van no-nonsensezaken en het is om de hoek van de extra beveiligde rechtszaal in Amsterdam Osdorp. In die 'bunker' van justitie heeft Vugts honderden dagen doorgebracht, onder meer bij het liquidatieproces Passage. 'Mijn werk bestaat voor een behoorlijk deel uit zitten; soms is het best saai.'

Paul Vugts

1974 Geboren op 7 juni in Tilburg
1997 Algemeen verslaggever, Het Parool
2000 Misdaadverslaggever, Het Parool
2004 Publiceert Hells Angels: motorclub of misdaadbende? (met Henk Schutten)
2006 De Endstra-tapes; de integrale gesprekken van Willem Endstra met de recherche (met Bart Middelburg)
De oorlog in de Amsterdamse onderwereld (met Bart Middelburg)
2011 De strijd tegen de Amsterdamse onderwereld
2013 Jacques van Veen persprijs, voor justitieverslaggeving
2014 Doorgeschoten; de nieuwe generatie onstuitbare criminelen
2017 Afrekeningen; de onderwereldoorlog op straat en in de rechtszaal, Uitgeverij De Kring, euro 16,50.

Dicke Mick is een van de weinige eettentjes waar je terechtkunt tijdens lunchpauzes in de bunker, die geen kantine heeft. Op zittingsdagen is het dé plek waar de onder- en de bovenwereld elkaar tegenkomen: journalisten, rechercheurs, criminelen, advocaten en nabestaanden. Tijdens een proces tegen leden van een motorclub stond hij ineens oog in oog met een boze crimineel: 'Er was op dat moment al een tijdje spanning tussen ons. De club vond mijn stukken in Het Parool slecht voor hun reputatie. Er werd druk op me uitgeoefend. Als zo iemand plotseling voor je staat, is het even aftasten: wat gaat hier gebeuren?'

Hoe haal je de kou uit de lucht?

'Ik zet dingen altijd zo rustig mogelijk op een rijtje, probeer te zorgen dat iemand het bekijkt vanuit mijn perspectief: dat ik gewoon doe waarvoor ik word betaald. Meestal klaart het dan wel op. Toen ook: met die man heb ik hier uiteindelijk gezellig een broodje gegeten.'

Veel criminelen over wie Vugts schrijft, zijn levensgevaarlijk. Tijdens de heftigste schietpartij van deze reeks, in de Staatsliedenbuurt, vlogen eind 2012 tientallen kogels uit kalasjnikovs in de rondte. Twee misdadigers kwam om, twee motoragenten kwamen met de schrik vrij nadat ze onder vuur waren genomen. Een van de beoogde slachtoffers, de beruchte Benaouf A., overleefde door in het water te springen.

A. getuigde later tegen de schutters, omdat hij woedend was over de aanslag. Dat is uitzonderlijk, de politie slaagt er volgens Vugts nauwelijks in Marokkaanse criminelen aan het praten te krijgen. 'Ze komen uit een schaamtecultuur. Nog meer dan anderen kiezen ze ervoor te zwijgen of ontkennen. Daar komt bij dat er gewoon te weinig Marokkaanse rechercheurs zijn. Witte rechercheurs vallen meteen op bij een waterpijpcafé.'

Hoe slaag jij er wél in met hen in contact te komen?

'Als ze me benaderen, rechtstreeks of via een tussenpersoon, is het vaak omdat ze kwaad zijn over een stuk van mij in Het Parool. Dan willen ze dat ik het van internet haal, onmiddellijk. Dat doe ik niet, maar ik spreek wel met ze af. Soms wacht ik een dag, als ze heel kwaad zijn. Of we ontmoeten elkaar met hun advocaat erbij.'

Wat is hun belang om te praten?

'Ze willen iets van me. Soms hopen ze dat ik iets schrijf over een concurrent, soms willen ze iets rechtzetten. Als dat zo is, laat ik ze precies uitleggen wat er niet zou kloppen. Een enkele keer leidt dat tot een aanpassing of extra wederhoor, heel vaak is de conclusie: jij leest dit artikel zo, maar dat staat er niet. Ik pas nooit iets aan dat correct is. Het laatste dat mag gebeuren, is dat de indruk ontstaat dat het helpt om mij stevig aan te pakken. Dat kan gevaarlijk zijn.'

Hoe pak je dat aan, zo'n afspraak in de stad?

'Ik laat ze zelf een koffietentje kiezen. Dat is niet hun biotoop, en niet de mijne. We spelen allebei een uitwedstrijd, tussen zzp'ers en studenten met laptops. Ik kom altijd iets eerder en zoek een plek met overzicht, liefst niet te dicht bij andere tafels. Soms voel ik plaatsvervangende schaamte als iemand meeluistert. Sommige criminelen hebben geen idee hoezeer ze opvallen. Ik zie het wel, die blikken naar zo'n gestresste jongen met een kogelwerend vest onder zijn bodywarmer.'

Beeld Ivo van der Bent

Hoe innig wordt het contact?

'Niet. Een crimineel mag nooit denken dat ik aan zijn kant sta. Als ik dan een stuk schrijf waaraan hij zich stoort, vindt hij me een verrader, en wordt hij woedend. Dus zeg ik steeds: 'Ik ben objectief, ik sta aan de zijlijn. Als jij een verhaal vertelt over de politie, vraag ik die om een reactie. Als zij iets over jou zeggen, neem ik contact op met je advocaat.' Je moet de spelregels duidelijk houden. Professionele distantie is heel belangrijk. '

Maakt een misdaadverslaggever van Het Parool veel vijanden?

'Dat gaat vanzelf. Criminelen willen in het verborgene opereren, uit het nieuws blijven. En ze zijn vaak self centered: ze worden al boos als je behalve henzelf ook de politie aan het woord laat of een neutraal rechtbankverslag schrijft. Ze vinden het onterecht dat ik help 'leugens' van justitie te verspreiden. Zij leven in een zwart-witwereld: je bent voor of tegen ze.'

Ben je weleens bang geweest?

Ja, als ik serieus bedreigd word, ben ik bang. Dat gebeurt gelukkig niet zo vaak. Ik ben geen held, maar ik heb nog nooit mijn leven aangepast. Niet blijvend.'

Dan sta je bij het stoplicht, stopt er een motor naast je en dan denk je: o god...

'Normaal niet. Maar als er toevallig iets is met leden van de motorclub, ga je ineens die motor overal horen. Dat zit in de mens. Dat is heel vervelend, maar het waait over. Zo niet, dan zoek ik manieren om dat weg te nemen. Ik ben bijvoorbeeld weleens bedreigd via e-mail, door een lid van een motorclub. Via zijn persoonlijke mailadres. Ik heb toen wat mensen om raad gevraagd, en iemand zei: 'Bel hem gewoon.' Dat heb ik gedaan, zonder hem rechtstreeks te beschuldigen: 'Volgens mij wordt jouw e-mailadres misbruikt door iemand die me bedreigt. Dat vind ik vervelend. Ik zou wel willen weten wat erachter zit, en wat we eraan gaan doen.' Daarna heb ik twee gesprekken met hem gehad, en ging de dreiging weer liggen.'

In 2000 liep het uit de hand: Frits Barend en Henk van Dorp kregen klappen van Hells Angels.

'Dat was een schandalige actie, beangstigend ook. Inmiddels snappen de Hells Angels wel dat het geen goed idee is om een journalist te pakken. Dit is ze vele jaren nadien aangewreven in strafzaken, ze zullen het niet nog een keer doen, denk ik.'

Misdaadvlogger Martin Kok is vermoord, in december.

'Dat was heel naar en wrang, maar geen moord op een journalist. Martin was een crimineel die zich op een bizarre manier begaf op het pad van de misdaadverslaggeving. Hij nam grote risico's door mensen met naam en toenaam te beschuldigen van moord. Ik was ooit bij Martin toen hij werd gebeld over een stukje op zijn site, over een motorclub. De beller, iemand van die club, schold Martin uit en bedreigde hem. Martin schold gewoon terug: 'Kom dan met z'n allen, in je leren homopakje.' Hij gaf ze zelfs zijn adres. Martin zei altijd: ik ga liever dood aan kogels dan aan kanker.'

Vugts is een bescheiden, atypische misdaadverslaggever, hij houdt niet van misdaadfilms of -series. Wat hem fascineert, is waarom het misgaat in iemands leven. Dat is te herleiden naar zijn jeugd: 'Van mijn 9de tot mijn 14de hadden mijn ouders altijd zes pleegkinderen in huis, naast mij en mijn zusje. Al die kinderen kwamen uit gezinnen vol problemen. Sommigen slaagden erin uit verslagen positie terug te komen, anderen niet. Later besefte ik pas hoe bijzonder het was dit van dichtbij te zien. Het intrigeert me waarom iemand de fout in gaat, maar dat betekent niet dat ik er begrip voor heb. Iemand die een sigarenzaak overvalt, is een klootzak. Zeker als hij het twee keer doet. Wat er ook is gebeurd in zijn jeugd.'

Martin Kok. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Je hebt een hekel aan sensatieverhalen. Horen die er niet bij?

'In mijn begintijd, rond 2000, verzette ik me tegen de titel misdaadverslaggever. Ik wilde niet zo'n ordinaire journalist zijn als je toen wel had, die een quasi-romantisch en spannend beeld schetsten van de onderwereld. Ik hou niet van bijvoeglijke naamwoorden: bloederig, bruut. Laat de feiten hun werk doen. Er is niets romantisch aan misdaad. Alle criminelen die wat langer actief zijn, willen diep in hun hart een normaal leven leiden. Ze zijn altijd gespannen of bang, het loopt zelden goed af. Dat is ook de boodschap van mijn verhalen.'

Sommigen zien criminelen als helden, misschien kopen ze juist daarom jouw boek.

'Als mijn verhalen ertoe bijdragen dat gewone mensen misdadigers vereren, zou ik dat heel erg vinden. Dat sommige criminelen zo reageren, daar is weinig aan te doen. Zij hebben nou eenmaal een beperkte leefwereld, waarin films als Scarface enorm populair zijn.

'De misdadigers die ik in mijn boeken noem, reageren vaak tweeslachtig. Eerst zijn ze boos, later lopen ze er stoer mee in de bajes. Ik heb mijn nieuwe boek al gesigneerd voor een paar jongens die erin staan, haha.'

Wat voor opdracht schrijf je erin?

'Ook dan houd ik altijd afstand. Meestal iets als 'Ik spreek je nog wel. Groeten, Paul.'

Lees verder

Hoe weet je zeker dat iemand een misdaad zal begaan?
Als het waar is wat De Telegraaf groot op de voorpagina bracht, dan heeft Geert Wilders gisteren een initiatiefwet ingediend die het mogelijk moet maken om preventief 'potentiële terroristen' op te sluiten. Lees hier de hele column van Max Pam.

De strijd van justitie tegen outlaw motorclubs
De roep om motorclubs als No Surrender te verbieden klinkt tot op het Binnenhof. Zeker nadat een locoburgemeester heeft moeten onderduiken vanwege bedreigingen. Maar hoe reëel is zo'n verbod?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.