Nieuws The Painted Bird

Weglopers tijdens de voorstelling van The Painted Bird op het Filmfestival van Venetië

Over het gruwelijke oorlogsdrama The Painted Bird zijn de meningen op het Filmfestival van Venetië verdeeld. Schitterend, vinden sommigen, pervers effectbejag, vinden anderen. Volgens regisseur Václav Marhoul zelf, is het een pleidooi voor liefde en menselijkheid. 

Het in brand gestoken konijn dat in doodsnood rondjes rent, in de openingsscène van The Painted Bird, wordt nog doorstaan door het voltallige publiek in de grote zaal in Venetië. Maar bij de poes die aan twee uitgelepelde mensenogen likt, iets verderop in de film, staan subiet de eerste weglopers op. Wie de bestseller waarop de film gebaseerd is ooit heeft gelezen, zelfs al was dat jaren geleden, wéét wat er dan nog allemaal in het vat zit aan menselijk en dierlijk leed. Jerzy Kosinski’s zo beeldend geschreven roman uit 1965 ging over een voor de nazi’s ondergedoken jongetje op het barbaarse Poolse platteland en spaarde niets en niemand.

De film van Václav Marhoul, die is opgenomen in de competitie voor de Gouden Leeuw, verdeelt  het publiek van de 76ste festivaleditie: zij die de verschrikkingen in het bijna drie uur lange WOII-drama van de Tsjech afdoen als pervers effectbejag en zij die de in zwart-wit gefilmde helletocht aanbevelen voor een bekroning.

‘Mensen zeggen dat ik gek ben als ik beweer dat Kosinski’s boek over liefde, goedheid en menselijkheid gaat’, zegt de 59-jarige cineast, gezeten tegenover de pers in het festivalpaleis. ‘Nee, zeggen ze dan: het gaat over geweld. Maar dat geweld is de omlijsting. Eigenlijk gaat het verhaal over alles wat er ontbreekt in het leven van dat jongetje. Als je kunstenaar bent en iets over het belang van liefde wilt zeggen, kun je aan de slag met een tuin in de lente, mooie bloemen, blauwe lucht, een happy end. Dat werkt, natuurlijk. Dat werkt áltijd. Maar je kunt óók iets maken waarin die liefde ontbreekt. Dan ga je haar zoeken, in dat kunstwerk. Je wilt die liefde vinden, als een lichtpuntje in het duister. Nou, dát is volgens mij het principe onder The Painted Bird.’

De film wordt, net als het boek, opgedeeld in hoofdstukken die zijn vernoemd naar de veelal blonde lieden die het zwartharige jongetje (kortstondig) onderdak bieden. Ze gebruiken of misbruiken het kind, dat steeds weer in een nieuwe gedaante wordt gedrukt: kwakzalverknecht, surrogaatzoon, misdienaar, lustobject, communist. Marhoul werkte bijna tien jaar aan zijn verfilming, die voor Tsjechische begrippen uitzonderlijk duur is: 5,5 miljoen euro. Hij strikte wat bekende acteurs, onder wie de Amerikaan Harvey Keitel (als priester) en de Zweed Stellan Skarsgard (als oude Duitse soldaat), en vond het perfecte acteurtje voor de hoofdrol in Petr Kotlár.

Het Tsjechisch, Duits, Russisch en ‘interslavisch’ gesproken The Painted Bird is de eerste Tsjechische speelfilm in de competitie in Venetië in vijfentwintig jaar. ‘De boerengemeenschappen in de film spreken een soort Slavisch Esperanto’, legt Marhoul uit. ‘Dat moest wel, vond ik. Kosinski’s boek is in Polen nog altijd controversieel, omdat hij The Painted Bird in 1965 autobiografisch noemde, wat een leugen was. Het feit is: Kosinski wás helemaal niet alleen gedurende de Tweede Wereldoorlog. Hij werd samen met zijn ouders opgevangen door religieuze Polen, die hem nooit aangaven bij de nazi’s. Dat is een probleem. Niet van het boek, maar van Kosinski. Maar ik wil voorkomen dat de dorpelingen uit het verhaal met een specifiek land geassocieerd worden, dus koos ik voor een bedachte taal.’

Filmposter voor The Painted Bird.

Zoveel wordt er niet gesproken in The Painted Bird. ‘In totaal slechts negen minuten, ik heb het opgeteld. Dat kleine beetje ondertiteling kunnen de mensen wel aan, denk ik.’

Ondanks de handreiking aan Polen, dat het boek decennialang verbood, wilde het land niet meewerken aan de verfilming. The Painted Bird is ook nog niet aangekocht door een filmdistributeur uit het geboorteland van Kosinski. De Pools-Joodse schrijver maakte in 1999 in Manhattan een einde aan zijn leven. Hij was bevriend met  Roman Polanski, wiens nieuwe speelfilm J’accuse afgelopen weekend in Venetië werd vertoond. De regisseur, die door de Amerikaanse justitie wordt gezocht, was daarbij niet aanwezig. De beroemde cineast, net als Kosinski Pools-Joods en geboren in 1933, zwierf in de oorlogsjaren wél in z’n eentje over het Poolse platteland, nadat zijn ouders waren afgevoerd naar de concentratiekampen. Sadistische Duitse soldaten die voor de lol op hem schoten, een priester die hem een overlevingscursus katholicisme gaf – Polanski’s kinderjaren passen zo in The Painted Bird. Maar de 86-jarige Poolse cineast stelde in interviews dat de meeste boerengezinnen die hem tijdens de Tweede Wereldoorlog onderdak boden vriendelijk waren. Het hielp volgens Polanski dat hij er niet heel Joods uitzag.

The Painted Bird is de derde speelfilm van de Tsjechische filmmaker en oud-acteur Václav Marhoul, die buiten zijn land niet heel bekend is. Tegen een journalist in Venetië, die zijn voornaam verkeerd uitspreekt: ‘Mijn naam zeg je als dat liedje van Tina Turner, What’s love got to do with it. Václav – what’s love.’

Gouden Leeuw 

The Painted Bird maakt kans op de Gouden Leeuw in Venetië. De debuutroman van Jerzy Kosinski uit 1965 werd nooit eerder verfilmd. Being There (1970), het tweede boek van de Poolse-Joods en later Amerikaanse schrijver, over een simpele en wereldvreemde tuinier die het tot president schopt, werd eind jaren zeventig met veel succes voor de bioscoop bewerkt door Hal Ashby. The Painted Bird is aangekocht door een Nederlandse filmdistributeur. Wanneer het drama in de bioscoop verschijnt, is nog niet bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden