Weggeven als passie

Op één middag lopen er welgeteld drie klanten binnen bij Schaden. com. Maar dat zegt niets. Fotografen, verzamelaars en fotofreaks uit China, Sydney, Santa Fe, Hawaï, en de rest van de wereld weten de fotografieboekwinkel blindelings te vinden....

Bij de kassa hangt zo'n foto van de Dom die voor de deur van de winkel (links in de hoek nog net te zien) is gemaakt. Lang geleden. Helemaal vergeeld. Gevonden en gekocht, voor tien dollar in New York, waar hij in 1996 was 'om alle boekwinkels te bekijken', vertelt Schaden (39) zittend op de trap in de winkel.

Hij was toen nog medewerker in een gerenommeerde Keulse kunstboekwinkel en had net een fotoboek uitgegeven, zijn eerste, Das Kölner Heil, met werk van de Keulenaar Bernd Arnold over de viering van Sacramentsdag. Gevolgd door één van zijn eerste zogenoemde 'vintage imprints', heruitgaven van collector's items (lees: Schadens persoonlijke favorieten) die nergens meer te krijgen of onbetaalbaar zijn.

Het idee om een fotoboekwinkel te openen ontstond, net als de boekuitgaven, tijdens een cafébezoek met een paar vrienden. 'We vroegen ons af wat we nu eigenlijk wilden doen met ons leven.' De conclusie was simpel: 'heel mooie boeken verkopen aan heel aardige mensen'. In 1998 opende Schaden zijn winkel, samen met vriend Winnie, zijn broer en zijn onmisbare oudtante Leni die hen hun eerste kapitaal verschafte, en tot op de dag van vandaag achter de schermen liefdevol orde brengt in een chaos van stapels boeken, dozen, papieren en visitekaartjes.

Exclusiviteit, dat is het handelsmerk van Schaden. com, is drie jaar geleden uitgebreid met een website waar je ook werkelijk door boeken kunt bladeren. De boekhandel is als het ware een galerie. Een boekengalerie met keuze uit een collectie van 3500 titels en een paar ingelijste prints. Voor in de zaak liggen op tafel de nieuwste uitgaven: Peter Piller, Daido Moriyama, Terry Richardson, Magnum Stories. Gemiddeld voor een paar tientjes.

Hoe verder je via het trappetje de winkel inloopt, hoe bijzonderder de uitgaven, met prijzen oplopend tot in de honderden euro's. Een gesigneerd exemplaar van William Eggleston's Guide, een eigen upgradeuitgave van Larry Sultans The Valley met linnen hardcover en echte print, een boek van Lee Friedlander in bijzondere slipcase in kleine oplage. Voor heel bijzondere klanten is er meer dan alleen de winkel. Die mogen 'achter' komen, in het kantoor, waar een schat aan zeldzame boeken verspreid over planken, kasten en de grond ligt: oud of nieuw, origineel of bijzondere herdruk, Wolfgang Tillmans, Joel Sternfeld, Ryoji Akiyama, Ed van der Elsken.

'Wij verkopen alleen boeken waar we van houden. Toen ik begon, had ik een privécollectie van drieduizend boeken. Nu heb ik nog maar vijftig echte parels. Mijn passie ligt bij het verkopen, bij het ”weggeven”

van de parels. De kunst is om voor elk boek de beste klant te vinden. En dan gaat het soms ook om iets níet te verkopen. Zo had ik ooit een catalogus van Lothar Baumgarten van duizend euro. Een bekende fotograaf kwam hier. Ik heb me ingehouden om die catalogus te laten zien. Later belde Matthias Hoch. Voor hém was dit boek veel belangrijker. Het kan zo'n impact hebben op zijn fotografische carrière.'

Als uitgever van bijzondere uitgaven en als verkoper is Schaden inmiddels ingeburgerd in de 'inner circle' van de internationale fotografiewereld. Sinds een aantal jaar is hij een geziene gast op Paris Photo, en alle grote fotofestivals en beurzen in Arles, New York, Japan en binnenkort in Los Angeles. Tientallen telefoontjes en portfolio's krijgt hij wekelijks van jonge fotografen die een boek willen uitgeven. Grootheden als Martin Parr, William Eggleston en Josef Koudelka behoren tot zijn vriendenkring. Komen langs in Keulen om te signeren. Bellen hem voor advies als ze een boek willen uitgeven.

Het laatst project van Schaden is het boek New York, New York met werk van de Hongaarse György Lörinczy. Een ontdekking van Frits Gierstberg, hoofd tentoonstellingen van het Nederlands Foto Museum, in een of andere boekwinkel in Boedapest. 'Frits belde mij meteen: hier moeten we wat mee doen. Het bleek Pop art van rond 1972. Niemand die ooit van deze fotograaf had gehoord. Maar hij bleek in New York zelfs met William Klein te hebben gewerkt en in de Factory van Andy Warhol. Ik heb het Parr toegestuurd. Die heeft het opgenomen in zijn The Photobook, A History Volume 1, dat net uit is.'

Niet geld maar liefde voor het vak drijft Schaden. Ondanks de hoge prijzen is hij niet stinkend rijk van deze business en dat is ook niet zijn einddoel. Hij denkt er weleens aan om nog een tweede filiaal te openen, of om binnenkort tijdelijk een locatie in New York te huren. Maar echt groots uitbreiden is hij niet van plan. Zijn drijfveer is inhoudelijk. En daarover heeft hij zo zijn filosofieën.

Hij wil mensen de 'ogen trainen', de wereld laten ontdekken en beter leren begrijpen. 'Ik was nog nooit in Macedonië geweest. Maar ik heb heel veel geleerd van de foto's van Cuny Janssen. Of over Irak van Geert van Kesteren. En zo kan ik nog wel doorgaan. Het is eigenlijk heel vreemd dat je op Duitse scholen wel les krijgt in literatuur en schilderkunst, maar niet in fotografie. Terwijl onze wereld, met mode, reclame, kranten barst van de beelden. Ik ben overtuigd van de kracht van een fotoboek. Het is democratisch, goedkoper dan een echte print, en veel minder vluchtig dan een expositie. Neem Love of the Left Bank van Ed van der Elsken uit 1958. Het origineel had een oplage van 18 duizend. Dat heeft hele generaties beïnvloed. Een fotoboek verliest zijn kracht niet. Het kan je elk moment opnieuw raken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden