Weg uit de Islam

Gevaarlijk heilig geprevel

Ibn Warraq trad iets meer dan een jaar geleden uit de schaduw. Op een conferentie over 'wereldse islam' in de Amerikaanse plaats St. Petersburg las hij de slotverklaring voor en liet zich filmen door de aanwezige Arabische televisieploegen. Een opname is ook op YouTube te vinden. Het was een gedurfde stap voor iemand die zich sinds 1995, altijd onder schuilnaam, sterk heeft gemaakt voor het recht op afvalligheid in de islam.

Ook de verklaring zelf is opmerkelijk. Deze pleit in rustige, afgewogen taal voor vrijheid, gelijkheid en scheiding van staat en kerk. Moslim-gelovigen worden vriendelijk toegesproken met de woorden dat er een mooie toekomst voor de islam is weggelegd als persoonlijk geloof, maar niet als politieke doctrine. Kortom, de tekst is een uiting van vrije, moderne burgers die tolerantie verlangen - voor henzelf als ongelovige of agnost en voor andersdenkenden die gelovig zijn.

De woede, de felheid, de aanvallen op de Koran als bron van alle kwaad en de beledigende kwalificaties van de profeet Mohammed, waarmee verse afvalligen zich meestal onderscheiden, ontbreken in de slotverklaring geheel en al. Daarin zou je een bewijs kunnen zien van toenemende zelfverzekerdheid en emancipatie van moslims die voor hun geloofsverlies uitkomen.

Die toon klinkt nog niet door in de bundel getuigenissen, die Ibn Warraq in 2003 samenstelde en die Meulenhoff vijf jaar later heeft laten vertalen.

Zo schrijft de Iraanse migrant Ali Sina dat het niet voldoende is om zelf niet meer te geloven, maar dat het 'onze taak is de islam te ontmaskeren, over Mohammeds verdorven levensstijl te schrijven, over zijn schandelijke daden en zijn stompzinnige beweringen'.

Ali Sina is niet de enige die de islam wil ontmaskeren en tekeer gaat tegen de verblinding, ontkenning en onnozelheid van zijn vroegere geloofsgenoten. Wat de auteurs van deze bijdragen gemeen hebben, is dat zij afkomstig zijn uit Iran, Pakistan en Bangladesh. Allemaal landen waar de islam in zijn strengste vorm beleden wordt en allemaal landen waar men geen Arabisch spreekt. De Koran kregen ze opgediend, zoals katholieken vroeger de mis in het Latijn: heilig geprevel waarvan ze - om bij religieuze letters te blijven - geen tittel of jota begrepen.

Pas in het Westen gingen hun ogen open en gingen ze eens lezen, in vertaling, wat er nu eigenlijk in dat heilige boek stond. En toen kwamen ze tot verbijsterende ontdekkingen. Hun eigen moraal en normen botsten keihard met de moraal en normen van 1400 jaar geleden. Tsja, is dat een wonder?

Omdat hun geleerd was dat de Koran het door God gegeven woord was dat niet open stond voor interpretaties of plaatsing in een historische context, namen zij alles wat ze lazen letterlijk. En werden steeds verontwaardigder.

Wie datzelfde procedé op de Bijbel in het algemeen en het Oude Testament in het bijzonder zou toepassen, heeft alle reden om het advies van Wilders voor de Koran op te volgen en vele bladzijden eruit te scheuren. Ook in de Bijbel staat de doodstraf op geloofsafval, ook in de Bijbel moeten homo's en overspeligen gestenigd worden en zijn vrouwen horig aan de man.

Het verschil is, zo stellen velen, dat vrijwel niemand die Bijbel letterlijk neemt. De tekst wordt beschouwd als één grote parabel, waaruit we ethische principes die we nu aanhangen, afleiden. Dat heet tegenwoordig de joods-christelijke beschaving.

Nu is het grappige, dat de afvalligen in de bundel van Ibn Warraq, eigenlijk beweren dat gematigde moslims de Koran net zo behandelen als moderne joden en christenen de Bijbel. Ze doen net alsof de Koran vrede predikt en vrouwen in hun waarde laat, maar wie de Koran letterlijk leest, zoals zijzelf, weet wel beter. Deze afvalligen maken zich daarmee tot spiegelbeeld van de meest fundamentalistische gelovigen.

Niettemin is Weg uit de islam interessant, omdat het blootlegt hoe bij moslim-migranten het proces van geloofsverlies verloopt. O

ngetwijfeld is de bundel bedoeld als munitie in het Nederlandse islam-debat: voor de inleiding tekende Afshin Ellian, de vertaling werd verzorgd door Bernadette de Wit.

Het kan dienen als vervolg op het actiecomité van ex-moslims, opgericht door Ehsan Jami, dat nog geen jaar heeft bestaan. Geen moslim wilde zich verbinden aan Jami of zijn comité, of dat nu kwam - zoals Jami zegt - doordat kandidaat-bestuursleden werden bedreigd of door de impulsieve en weinig vertrouwen inboezemende persoon van Jami.

Geloofsafval is intussen een aspect van modernisering die in Nederland - en elders in de westerse wereld - niet tegen te houden is, hoe die zich ook voltrekt: luidkeels of in stilte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden