Weer komt de prins ermee weg

Zo verschoof de focus van Juliana naar Bernhard

Prins Bernhard randde vrouwen aan, blijkt uit de nieuwe biografie over Juliana. Daar werd bepaald terughoudend over bericht.

Prins Bernhard in zijn werkkamer op paleis Soestdijk, 1982. Beeld Eric Dikker / ANP

Dus prins Bernhard was een aanrander. Dat, en een heleboel meer, leert de biografie Juliana - Vorstin in een mannenwereld. Het omvangrijke werk is het resultaat van zes jaar wetenschappelijk onderzoek naar koningin Juliana door socioloog Jolande Withuis. Bernhard als weinig hoffelijke schuinsmarcheerder had zich al in het collectieve geheugen genesteld. Nu volgde de postume kennismaking met een man die niet alleen zijn vrouw in het openbaar vernederde, maar die ook jonge vrouwen bepotelde, onder wie een minderjarig meisje.

Op pagina 420 schrijft Withuis over de prins die 'ten paleize' zijn handen niet thuis kon houden. Over een gouvernante die haar deur op slot deed om zich Bernhard van het lijf te houden. Haar jonge opvolgster die door hem werd belaagd. Een zestienjarige logee die in haar logeerkamer door de prins werd betast onder haar blouse en op haar mond werd gezoend; ze wist hem haar kamer uit te werken. Over het jonge lid van Juliana's toneelclub dat werd aangerand toen ze aan Bernhards uitnodiging gevolg gaf om schilderijen te komen bekijken, waarna de regisseur jeugdige actrices niet meer ongechaperonneerd door het paleis liet lopen.

Opvallende stilte

De donderdag gepresenteerde biografie werd deze week uitgebreid in de pers besproken. De NOS zond dinsdagavond een documentaire uit op basis van Withuis' bevindingen. Onder meer de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw en het Algemeen Dagblad publiceerden een dag later een interview met haar. Maar over de aanrandingspassage bleef het in de NOS-documentaire en in de meeste interviews opvallend stil.

De vraag is waarom. Aanranding door iemand met zo'n publieke functie, zo nabij het staatshoofd lijkt behoorlijk nieuwswaardig.

Withuis zelf reageerde weinig verrast toen Volkskrant-journalist Remco Meijer de ongewenste intimiteiten ter sprake bracht. 'Ik vermoedde al dat u dat eruit zou halen', zei ze over de zaken die vijf (deels) anonieme bronnen haar mededeelden. En daarna: 'Schokkend ja. [...] In mijn ogen was hij feodaal. Hij was 'de baas in huis' en vond het niet nodig zich te beheersen.'

Rondvraag: Wat blijft er over van Prins Bernhards reputatie

'Hij mag een prins zijn, een heer is hij niet.' Een citaat over Bernhard uit de wetenschappelijke biografie van Jolande Withuis over Juliana. Uit die biografie blijkt dat het huwelijk tussen Juliana en Bernhard nog slechter was dan men vermoedde. Is Bernhard nu definitief ontmaskerd als de man die niet deugde?

Ze lichtte toe dat haar bronnen betrouwbaar zijn. De commissie van het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) weet om wie het gaat. 'Het onderliggende materiaal is gedeponeerd bij het NIOD en is over 25 jaar openbaar.'

Kwamen de aanrandingen in andere gesprekken niet aan de orde? 'Ik wilde het in mijn interview met Withuis vooral over Juliana hebben en niet over wat Bernhard allemaal had uitgespookt', zegt Meindert van der Kaaij van Trouw. 'Ik dacht dat het eigenlijk wel genoegzaam bekend was dat hun huwelijk een poel van ellende was, zeker na het boek van Cees Fasseur over de Greet Hofmans-affaire.'

Maar is dat hetzelfde, een slecht huwelijk en aanranding?

Een dag later schrijft Van der Kaaij er alsnog over, op verzoek van zijn redactie. Er was behoefte aan een stuk over 'de uitzonderlijke verhouding' tussen Juliana en Bernhard. 'Dan kom je al gauw uit bij zijn handtastelijkheden.'

Ook in NRC Handelsblad haalt de bewuste passage uit Withuis' biografie pas donderdag de krant, in een bespreking van Arjen Fortuin. Hij mailde collega Bas Blokker, wiens interview woensdag al was verschenen, met de vraag of hij het nog een nieuwsbericht waard vond. 'Dat vond ik zeker', zegt Blokker, 'Al is het geen onthulling in strikte zin. Bernhards opdringerigheid is eerder beschreven, bijvoorbeeld in het boek ZKH van Jort Kelder en Harry Veenendaal.'

Blokker sprak met Withuis over Bernhards seksuele misdragingen. 'Ze ging daarna vooral door op de stelselmatige vernederingen die Juliana van Bernhard moest ondergaan. Ik vond dat in lijn liggen met haar 'feministische blik' en heb in mijn interview gefocust op het beeld dat bij mij na het lezen van de biografie het meest beklijfde: Juliana als volkomen afhankelijke vrouw, die waar ze kon op anderen leunde.'

De werkkamer van prins Bernhard op paleis Soestdijk, 1985. Beeld Eric Dikker / ANP

Niet herkend

Bij de NOS werd de passage maanden geleden bij lezing van het manuscript niet als hard nieuws erkend of herkend, zegt Peter Kloosterhuis, hoofd van NOS Evenementen. 'Wij wilden recht doen aan de biografie over Juliana, en hebben er daarom voor gekozen om de documentaire echt over haar te laten gaan.'

Over de opmerkelijke passage is met de collega's van de nieuwsredactie niet gesproken. 'Dat had achteraf niet misstaan', zegt Kloosterhuis. 'De nieuwscollega's hadden het er in hun berichtgeving wellicht uit kunnen lichten, maar wel op de manier zoals Remco Meijer het in de Volkskrant heeft gedaan: als detail, niet als losstaand nieuwsfeit. Want de bronnen waarop Withuis zich baseert, kunnen wij niet nabellen.'

De nieuwschef van de Volkskrant heeft nog overwogen de aanrandingen eerder in het interview aan bod te laten komen. Daar stond journalist Remco Meijer niet achter. 'Dan zou het zo'n focus op Bernhard krijgen, terwijl het een boek over Juliana is.'

Wel schreef Meijer dinsdagavond een aankondiging voor de site van de Volkskrant, over het huwelijk van Bernhard en Juliana dat nog slechter was dan we tot nu toe wisten. 'Het schrijnendste uit de biografie vond ik dat Bernhard zijn vrouw de laatste jaren niet meer wilde zien. In mijn bericht heb ik ook een plaats gegeven aan de onthulling dat Bernhard in het paleis aan vrouwen zat.'

Verslaggever Jeroen Schmale, die het koningshuis volgt voor het Algemeen Dagblad, vindt achteraf dat hij de aanrandingen in zijn interview had moeten opnemen. 'Het boek is lijvig, de ruimte in de krant is beperkt, dus ik moest keuzes maken, maar ik had het op zijn minst kunnen melden op de site.'

Withuis is er gelukkig mee dat maar één gesprekspartner over de aanrandingen schreef en dat de NOS-documentaire echt over Juliana ging. 'Ik vind het prima dat Remco Meijer de passage wel in zijn interview heeft opgenomen, maar je ziet wat er gebeurt: ik heb onderzoek gedaan naar Juliana en vind het jammer dat de pers zich sinds woensdag concentreert op Bernhards wandaden.'

Dat was eerst de overheersende overweging: bij een biografie over Juliana, gaat het over Juliana. Maar stand hield dat niet, in een tijd dat seksueel geweld midden in de belangstelling staat.

'Zou iemand deze man ooit nog 'kwajongen' noemen?' twitterde NRC-criticus Fortuin donderdag. Nee, zegt Withuis. 'Harde feiten zijn harde feiten. Er lopen drie dingen door elkaar, die je moet onderscheiden: het overspel, het publieke vernederen van Juliana en Bernhard die zich vergreep aan meisjes. Kwajongen is een vergoelijking met een grijns. Dit kun je niet afdoen met een grijns.'

Jolande Withuis tijdens de boekpresentatie van Juliana - Vorstin in een mannenwereld. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.