Weelderige boeken als grafzerken uit het Koninklijk Huisarchief

Wanneer de koningin een tentoonstelling opent of een schip te water laat, krijgt ze vaak een boek cadeau. Meestal is dat een mooi gebonden editie en in het beste geval is er speciaal een cassette vervaardigd en bevindt zich aan de binnenzijde een opdracht van de schenkende instantie....

Op de tentoonstelling Gesloten boeken in het Haagse museum Meermanno-Westreenianum valt te zien welke schatten in de loop der jaren in het Koninklijk Huisarchief zijn belandt. De niet voor het publiek toegankelijk bibliotheek in de tuin van Paleis Noordeinde, omvat circa zeventigduizend banden en het is bij hoge uitzondering dat er nu vijfenzeventig worden getoond. Aanleiding is het afscheid van Bernard Woelderink, ruim twintig jaar directeur van het Huisarchief.

De bezoeker krijgt in de zalen van Meermanno geen inzage in de boeken. De inhoud is ook niet altijd even boeiend; het bijzondere schuilt in de buitenkant van de boeken. Kenmerkend is de ongelooflijk luxueuze uitvoering van menig boek.

Neem het Gedenkalbum dat het nationaal geschenk begeleidde dat Koningin Wilhelmina in 1901 bij haar huwelijk ontving. Het boek is zo'n zeventig centimeter hoog, een halve meter breed en negen centimeter dik. De band is van wit varkensleer en midden op het voorplat bevindt zich een uit de band oprijzend reliëf van ivoriet dat het Nederlandse wapen verbeeldt. Wat bedoeld was als een boek lijkt wel de pompeuze grafzerk van een gestorven prinsesje.

'Bij het inrichten van de tentoonstelling wisselden bewondering en verbijstering elkaar af,' zegt museummedewerkster Aafke Boerma. 'Binders en boekkunstenaars zagen het als een mogelijkheid een ultieme proeve van bekwaamheid af te leggen maar vooral in de negentiende eeuw sloeg men wel eens door.'

Even heeft het er nog om gespannen of de vrijwel nieuwe vitrines sommige reusachtige folianten konden dragen. De Statenbijbel, met een prachtige band van Chris Lebeau, die prinses Juliana bijna een eeuw geleden cadeau kreeg, moet met een kleine takel in z'n vitrine zijn gehesen.

Soms was het cadeau zo omvangrijk dat de schenker er meteen maar een, vanzelfsprekend rijk bewerkte, boekenkast bijleverde. Zo ontving prins Hendrik in 1904 vier albums van vertegenwoordigers van de Nederlandse handel, nijverheid, landbouw en visserij. Zowel de banden, met zichtbare sporen van gebruik, als de palissanderhouten kast zijn vermoedelijk ontworpen door C.A. Lion Cachet.

Buitengewoon weelderig is ook de roodfluwelen band van het fotoalbum dat de toen net afgestudeerde prins Willem, oudste zoon van koning Willem III, in 1858 van de Leidse gemeenteraad ontving. Niet alleen het voorplat is een zee van zilver, ook het achterplat en zelfs de snede bevat zilver. De foto's werden gemaakt door Maria Hille, een van de eerste vrouwelijke beroepsfotografen.

De tentoonstelling maakt vooral duidelijk welke ongekende mogelijkheden de vorm van het boek biedt. Wie zag ooit een boek dat rust op vier zilveren leeuwtjes of een boek waarvan het voorplat bestaat uit houtsnijwerk in neogotische stijl?

Tussen alle epaterende prachtwerken maakt het poëziealbum van prinses Emma een wat verdwaalde indruk. Het is maar een klein boekje en een van de zeer weinigen waarin de bezoeker een blik wordt vergund.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden