De week in boeken Bijbel

Week in Boeken: de good old Bijbel, of zeg maar gerust de bad old Bijbel

Fictie kan mooi en nuttig zijn maar je moet haar nooit letterlijk nemen.

Een opgeslagen Bijbel. Beeld Colourbox

Het was natuurlijk vooral de week van de good old Bijbel, of zeg maar gerust de bad old Bijbel, want de ondertekenaars van de Nashville­-verklaring zijn zoals bekend niet de eerste malloten die dat boek gebruiken als legitimatie voor hun enge praatjes (en ja, er staan óók lieve dingen in de Bijbel en ja, de Koran is óók een rotboek).

Vijf miljard exemplaren zijn er naar schatting van verkocht, twee miljard mensen nemen de inhoud ervan ook nu nog serieus en het aantal levens dat erdoor is bepaald, verziekt of bruut beëindigd, is niet te tellen. Dat is best knap voor een boek dat door evolutiebioloog Richard Dawkins ‘gewoon bezopen’ werd genoemd, ‘wat ook wel valt te verwachten van een chaotisch samengeflanste bloemlezing van onsamenhangende documenten, in een tijdsbestek van negen eeuwen ­samengesteld, geredigeerd, vertaald, verwrongen en ‘verbeterd’ door honderden anonieme auteurs, redacteurs en kopiisten’.* Negen eeuwen! Daar kan Peter Buwalda nog een puntje aan zuigen.

In 2016 verscheen Het oerboek van de mens. De evolutie en de Bijbel, waarin de Duitse historicus Kai Michel en de Nederlandse evolutiebioloog Carel van Schaik nog weer eens lieten zien hoe de Bijbelse verhalen, vastgelegd in het eerste millennium voor Christus maar al veel eerder ontstaan en mondeling overgeleverd, vanaf tienduizend jaar geleden moeten zijn bedacht ter begeleiding van de overgang van een cultuur van jagers en verzamelaars naar die van de boerensamenleving. De wereldbevolking nam spectaculair toe en mensen gingen in grote groepen op elkaars lip wonen met allerlei net getemde dieren er gezellig bij, waardoor ziekteverwekkers konden overspringen van beest op mens en ellendig­heden als de pest, cholera en griep de mensheid begonnen te teisteren.

Het ontstaan van bezit bracht onrechtvaardigheid en onderdrukking met zich mee en als een oogst mislukte, leed het hele dorp honger.

De wereld werd er kortom niet overzichtelijker op, en wat doen mensen dan: die gaan verhalen verzinnen. Verhalen waarin wetten en regels en voorschriften worden vastgelegd, zodat de boel een beetje beheersbaar wordt en onbegrijpelijke gebeurtenissen opeens best logisch klinken: niks domme pech, straf van God! Maar ook verhalen die troost bieden, die inzicht geven in wat de menselijke geest vermag of die je lekker laten griezelen, zoals romans en thrillers nog altijd doen. Fictie kan prachtig en nuttig zijn maar je moet haar nooit letterlijk nemen. Dat dat nog steeds gebeurt, ook in het geval van stokoude boeken, is best jammer.

*God als misvatting, vertaling Hans van Riemsdijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden