Weduwe Ader sleept Boijmans voor de rechter

Werd kunst verkocht of uitgeleend?

De weduwe van kunstenaar Bas Jan Ader eist in een rechtszaak tegen Museum Boijmans Van Beuningen teruggave van zes films die zijn gemaakt door haar man. Volgens haar gaf zij de films in 1992 in bruikleen. Het museum stelt dat sprake was van koop en weigert de films terug te geven.

Een still uit I'm Too Sad To Tell You uit 1971 van Bas Jan Ader. Beeld The Bas Jan Ader Estate, Mary Sue Ader-Andersen and Patrick Painter Editions

De weduwe, de in Amerika wonende Mary Sue Ader-Andersen (75), wil de films onderbrengen bij het EYE Filmmuseum in Amsterdam. Dat heeft volgens haar betere faciliteiten voor het conserveren van films. 'Ze heeft de indruk dat de films door Boijmans niet goed zijn bewaard', zegt Margo Andriessen, haar vriendin en zaakwaarnemer in Nederland. 'Zij wil het voor haar dood goed geregeld hebben.'

Directeur Sjarel Ex van het museum in Rotterdam laat via een woordvoerder weten dat hij geen commentaar geeft omdat de zaak onder de rechter ligt. Zijn museum organiseerde in 1993 en 2006 tentoonstellingen met het werk van de in Winschoten geboren kunstenaar.

Cultstatus

Bas Jan Ader (1942-1975) geniet een cultstatus in binnen- en buitenland. Hij was op jonge leeftijd naar de VS getrokken en volgde in Los Angeles een kunstopleiding. In de jaren zeventig van de vorige eeuw maakte hij een aantal films van enkele minuten waarin hij zelf de hoofdrol speelt.

In een van die filmpjes - die voor een deel in Nederland zijn opgenomen - hangt hij minutenlang aan een tak totdat hij in een sloot valt. In een andere rolt hij van het dak van zijn Amerikaanse huis. Het meest bekend is I'm too sad to tell you, waarin hij huilt voor de camera. Een kopie van deze film maakt deel uit van de vaste collectie van het Rijksmuseum Amsterdam. 'Zijn korte films waren het meest gevraagde bruikleen van Boijmans Van Beuningen', schreef Elbrig de Groot, 27 jaar lang conservator bij het museum, rond 2006 in een artikel.

Ader raakte in 1975 vermist tijdens een oversteek van de Atlantische Oceaan in een kajuitzeilboot van nog geen vier meter. Hij was toen 33 jaar oud. De tocht maakte deel uit van een kunstproject van hem. 'Hij was ervan overtuigd dat de oversteek zou lukken', zegt Andriessen, die hem goed kende. Zijn boot werd later drijvend aangetroffen door Spaanse vissers en meegenomen. Toen Mary Sue Ader-Andersen in Spanje aankwam om de boot te zien, bleek die te zijn gestolen.

In 1992 verkocht de weduwe tientallen foto's van hem voor 121.900 gulden (ruim 55.000 euro) aan Boijmans Van Beuningen. Op de factuur werd vermeld: 'Het museum krijgt hiermede ook het vertoningsrecht van alle door Bas Jan Ader gemaakte films, met als voorwaarde de bewaring en conservering van deze films.' Dit blijkt uit de dagvaarding van de advocaat van Ader-Andersen, Matthijs Kaaks.

De raadsman verwijst daarin ook naar een museumbulletin uit 1993 waarin de aankoop van de foto's van Ader wordt vermeld, alsmede de verkrijging van het 'beheer' van de films. Tevens beschikt de advocaat over een brief die museumdirecteur Ex eind 2013 aan de Amsterdamse galeriehouder Paul Andriesse stuurde. Deze was betrokken bij de transactie tussen weduwe en museum. In de brief doet Ex, die Boijmans leidt sinds 2004, navraag naar de herinnering van Andriesse. Ex schrijft dat de overdracht van de films als onderdeel werd gezien van de aankoop van het werk van Ader en dat de gemeente Rotterdam 'naar ons bekend' geld heeft verschaft voor de conservering van de films.

Andriesse antwoordt dat de films 'geen onderdeel van de aankoop' waren. 'Het ging hier om een langdurige bruikleen.' Advocaat Kaaks bezit ook een verklaring van oud-conservator De Groot, die tot 2006 aan Boijmans was verbonden. Ook zij stelt dat het om een bruikleen gaat.

Volgens de raadsman wil Boijmans niet zeggen waar de films nu zijn en weigert het museum inspectie van de staat van de films. Zij waren door het museum opgeslagen bij filmlaboratorium Cineco in Amsterdam. Dat ging in 2012 failliet. Het bedrijf maakte onder nieuwe eigenaren een doorstart, maar zij namen niet de kluis over waarin naar schatting 30 duizend filmblikken tegen betaling waren opgeslagen.

Dankzij Eye Filmmuseum zijn de films van Ader teruggekomen, meldt De Groot in haar verklaring. De oud-conservator schrijft daarin ook dat de films 'naar horen zeggen' zijn overgebracht naar het Gemeentearchief Rotterdam. Kaaks heeft contact opgenomen met de gemeente Rotterdam en zegt dat een medewerker het onwaarschijnlijk acht dat de films in het archief liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.