'We proberen je een ervaring te bieden in een wereld die niet meer bestaat'

De gelauwerde regisseur Alejandro González Iñárritu en steracteur Leonardo DiCaprio trokken de woestenij in voor de met twaalf Oscarnominaties geëerde The Revenant. Samen met een beer die in alle opzichten baanbrekend is.

Leonardo dicaprio en Alejandro González Iñárritu Beeld © 2015 Twentieth Century Fox Film Corporation. All rights reserved.

Een grizzlybeer is momenteel, naast de consternatie over de witte Oscars, het meest besproken onderwerp te Hollywood. Dat is niet zo vreemd, meent Leonardo DiCaprio. 'Mensen praten over de beer, omdat ze alle reden hebben over de beer te praten.'

De 41-jarige acteur zit in een balzaal van een Parijs' hotel, naast zijn regisseur Alejandro González Iñárritu, om te praten over zijn hoofdrol in diens met twaalf Oscarnominaties gewaardeerde epos The Revenant. Daarin voert DiCaprio's personage, de legendarische 19de-eeuwse pelsjager Hugh Glass (ca. 1783-1833), een worsteling op leven en dood met een berin. Zes minuten lang, schijnbaar ononderbroken gefilmd. Je weet niet wat je ziet.

Que viva Mexico!

Tezamen met zijn vrienden en oud-zakenpartners, de cineasten Alfonso Cuarón (Children of Men, Gravity) en Guillermo del Toro (Pan's Labyrinth, Crimson Peak), vertegenwoordigt Iñárritu (foto rechts) de voornaamste niet-Amerikaanse invloedsfeer in Hollywood. Hij geldt als de meest melodramatische van het drietal begenadigde Mexicaanse filmers: een man van het grote gebaar, met visuele flair en een (zijn achilleshiel) wat kitscherige benadering van het spirituele. Iñárritu beantwoordt eventuele kanttekeningen bij zijn filmstijl bij voorkeur met de analogie met een Mexicaans (bonen)gerecht: áls hij je een chilaquile voorschotelt, dan krijg je ook een chilaquile. En dan moet je niet zeuren dat het zwaar valt.

'Je vóélt de elementen'

'Een voyeuristisch cinematografische ervaring', omschrijft DiCaprio de scène, tijdens de persconferentie. 'Je kijkt naar een clash tussen man en beest, naar iets wat je eigenlijk niet zou moeten zien. Je vóélt de elementen op de lens van de camera. Het is tastbaar. Zonder al te specifiek in te gaan op de techniek achter dat shot: als er in The Revenant animatie-effecten gebruikt zijn - en dat is het geval - was dat spaarzaam en enkel om de kijkervaring nog meeslepender te maken. Om de berenaanval viezer te maken, aardser. We zijn gewend aan animatie-effecten waarbij wat je ziet, gewichtloos lijkt, de dingen rondvliegen op doek. Hier zijn ook de rustige momenten van de beer spannend. Die wekken verwachting: what de hell gaat dat dier hierna doen?'

Wie graag alle illusies in stand houdt, over de beer en DiCAprio, kan de volgende alinea overslaan.

Er was geen beer op de set. DiCaprio rolt door het bos met een grote man in een met blauwe stof beklede football-uitrusting, een soort bonkige smurf. Zijn naam is Glenn Ennis, een stuntman die zich vorige week in het Canadese Global News bekendmaakte als man-achter-de-beer. Makkelijk was de klus niet. Een stuntcollega die tijdens de repetities als beer aantrad, zou zijn afgevoerd naar het ziekenhuis, met vermoeidheidsverschijnselen. Het genie achter de opname is Emmanuel 'Chivo' Lubezki, de Mexicaanse cameraman die op koers ligt voor een derde Oscar op rij (na Gravity en Birdman), ditmaal in samenwerking met al even begaafde animatie-artiesten van Industrial Light & Magic, het bedrijf in visuele effecten dat in 1977 werd opgericht door George Lucas, voor Star Wars. Wat de beeldtovenaars creëerden voor The Revenant, oogt volkomen levensecht; de beer uit The Revenant is bestand tegen willekeurig welke anekdote over een man in blauw berenpak.

Deels waargebeurd

De 156 minuten lange reeks spectaculair gefilmde ontberingen uit The Revenant is geïnspireerd door ware feiten: de door een grizzly gegrepen pelsjager Glass werd in 1823 daadwerkelijk door zijn collegajagers achtergelaten in een winters en onherbergzaam indianengebied, zwaargewond en gestript van geweer, mes en vuursteen. 'Ik raakte gefascineerd door zijn uithoudingsvermogen en veerkracht', zegt Iñárritu, die het script baseerde op de gelijknamige historische roman van Michael Punke uit 2002. 'Ook zag ik direct de mogelijkheid om dat landschap cinematografisch te verkennen.'

Zijn film toont de wortels van het kapitalisme, stelt de 52-jarige Mexicaanse filmmaker (Amores Perros, 21 Grams, Babel), die vorig jaar - tijdens de opnamen voor The Revenant - een drietal Oscars collecteerde voor zijn komedie Birdman (beste film, beste regie, beste originele script).

'The Revenant gaat ook over hebzucht en winst, over hoe wij omgaan met natuur en inheemse samenlevingen. Over de angst voor de ander. Het is een kolonistenverhaal, en elk kolonistenverhaal is een clash van culturen, vol onbegrip, vooroordelen en onbenul. Niet anders dan toen de Spanjaarden aankwamen in mijn land. Je kunt oordelen over de mensen van toen, maar niet zonder de context van die tijd.'

Afgelopen zomer verscheen er een artikel in The Hollywood Reporter over de zware omstandigheden ('living hell', volgens een anoniem crewlid) op de set van The Revenant. Zo had Iñárritu al diverse medewerkers weggestuurd, inclusief zijn producent. 'Als een viool vals klinkt, haal ik 'm uit het orkest', verklaarde de cineast desgevraagd. Een jonge figurant zou al te hardhandig naakt over het ijs zijn gesleept, door de indianenacteurs. Bijrolacteur Tom Hardy - als indianenhatende pelsjager de aartsvijand van DiCaprio's personage Glass - meldde dat een meningsverschil met zijn regisseur ietwat uit de hand liep; de twee rolden over de grond.

DiCaprio als Hugh Glass in The Revenant. Beeld © 2016 Twentieth Century Fox Film Corporation. All rights reserved.

135 miljoen dollar

Ook liep het budget op, van de geraamde 60 miljoen tot 90 miljoen dollar. Een bedrag dat, nadat de warme chinookwind de sneeuw te Alberta in één middag had doen smelten en de set moest worden verplaatst naar het zuidelijkste puntje van Argentinië, uiteindelijk zou pieken op 135 miljoen dollar. DiCaprio vergeleek de opnamen van The Revenant met het filmmaken in de jaren zeventig, toen de regisseur - voor korte duur - meer macht genoot dan de filmstudio.

De berichtenstroom werd aangevuld met cinefiele weetjes. Dat cameraman Chivo enkel met natuurlijk licht filmde, dus maar een paar uur per dag. Dat Iñárritu chronologisch wilde filmen - niet heel praktisch bij onstuimig weer. En dat de lawine in de film echt is, de sneeuw werd met een explosief losgeschoten op commando van de regisseur.

Wetenswaardigheden waaraan de filmfanaat, of in elk geval de filmpers, zo nu en dan behoefte heeft. Herinnerend aan Francis Ford Coppola, die de Filipijnse luchtmacht inschakelde voor Apocalypse Now (1979), of Werner Herzog, die de Peruaanse jungle introk en voor Fitzcarraldo (1982) daadwerkelijk het schip uit de film over een berg takelde. Megalomanie en waanzin op de set, maar met de juiste, filmklassieke afloop.

DiCaprio liet in interviews weten dat hij voor The Revenant echte rauwe bizonlever at. Voor de productieleider die wens van de ster honoreerde, werd er wel even overlegd met diens agent en advocaat. Het was 2015 immers, niet 1975.

Beeld AP

Een veeleisende regisseur

'We zaten afgelegen in de natuur', zegt de acteur te Parijs. 'Soms konden we wekenlang niet filmen vanwege de extreme weercondities. Het was moeilijk. Maar als mensen zeggen dat een regisseur zoveel eisen stelt aan zijn acteurs en crew, denk ik: dat is toch exact wat je wilt? Een filmer die nadenkt over elk afzonderlijk beeldje in z'n film. Ik zou álles hebben gedaan wat Iñárritu vroeg.'

De cineast, die al sprekend in vervoering raakt: 'We proberen je een ervaring te bieden in een wereld die niet meer bestaat. Een wereld die krankzinnig lijkt, maar waarin wij mensen zo kort geleden wel thuishoorden. Nu bedekken wij die wereld met beton en allerlei andere zaken, maar lange tijd leefden wij zoals in The Revenant. Hopelijk kunnen mensen, door deze film, hun angsten voelen. De dood, de woede, en dan... de wedergeboorte. Eerst helen, dan wéér sterven, de stiltes, en... - ja! - een cinematografische, zintuiglijke ervaring, een emotionele reis. Dan is ons doel bereikt!'

Iñárritu peinst een halve tel, rondt nuchter af: 'En zo niet, dan hebben we gefaald.'

Beeld EPA

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden