We moeten leed hebben en ellende

Wat is een kerstverhaal? Een kerstverhaal is een verhaal waarin alles fout gaat, waarin de hoofdpersoon op de rand van de afgrond komt te balanceren, waarin vragen betreffende de zin van het leven aan de orde van de dag zijn, waarin dus ook schuld en boete prominent figureren, en waarin...

Bij voorkeur dient deze apotheose zich te voltrekken op kerstavond. Het is rustig en stil, afgezien van een kort intermezzo dat wordt verzorgd door vrolijk beierende kerkklokken. Buiten dwarrelt de sneeuw, binnen werpen de kaarsjes van de kerstboom hun licht op een dampende kalkoen. De wereld is goed, overal heerst vrede.

Maar het kerstverhaal is allang het kerstverhaal niet meer, en een greep uit het karige kerstboeken-aanbod leert dat het met de oogst van 1996 droevig is gesteld. Wat lezen we bijvoorbeeld op de achterkant van het boek Dit jaar zal het anders zijn van Maeve Binchy (Van Reemst, f 24,90)? We lezen dat haar kerstverhalen een beeld geven van 'het brede scala aan gevoelens die de kersttijd met zich mee kan brengen: eenzaamheid, gevoel van verlatenheid, discrepantie tussen blijde gezichten en onderhuidse spanningen, te hoge verwachtingen, verplichte gezelligheid, maar ook echte saamhorigheid, goedheid en openheid'.

Wat krijgen we nou, Binchy? Gaan we een beetje aan de haal met een breed scala aan gevoelens? Kijk, volgens je uitgever mag je dan duizendmaal een schrijfster zijn 'met een scherp observeringsvermogen, een ingetogen gevoel voor humor en een groot hart', maar je moet niet fucken met onze discrepantie tussen blijde gezichten en onderhuidse spanningen, ja?

Want zeg nu zelf, wat zijn dat voor kerstverhalen, met bejaarden die in het vliegtuig naar Australië zowat verkering krijgen, of met Nick de bankier en Janet de lerares die mekaar op de vismarkt leren kennen ('Steeds meer mensen kochten vis voor Kerstmis') en uiteindelijk toch geen verkering krijgen, ofschoon alles daar eerst wel degelijk op wijst?

Dit jaar zal het anders zijn, natuurlijk, Binchy kondigt het met die vrijblijvende titel zelf al aan, maar we moeten leed hebben, leed en ellende, het moet weer net zo worden als vroeger, zonder dat kleinmenselijk getuttel en gefrut.

Dan heeft de samenstelster van de bundel Sterren (Kok, f 29,90) het toch heel wat beter begrepen, mede dankzij het hierin opgenomen verhaal Tranen in de thee van Joke Verweerd. Vrouw (gescheiden) gaat met dochtertje (gehandicapt) de stad in om wat voordelige last minute-kerstversieringen te kopen, maar de alimentatie is niet overgemaakt en de pinpas weigert dienst. Tot overmaat van ramp verschijnt een oude man (dement) die er met de dochter vandoor dreigt te gaan. Ze belanden bij hem in het verzorgingstehuis, oude man blijkt voormalig topviolist en speelt voor hen het roerende lied Nu zijt wellekome.

In Sterren staan nog meer van zulke verhalen, om te janken zo gruwelijk soms, en wie het even te veel wordt kan net zo gemakkelijk zijn toevlucht nemen tot andersoortige bijdragen die in het boek zijn opgenomen. Er zijn gedichten, van onder anderen Ida Gerhardt en Jos Brink. Er zijn kerstliederen (met notenschrift!), zoals wij daar hebben Nacht van Bethlehem en Eer zij God in onze dagen. En dan zijn er nog tips voor nuttige handwerken: het vervaardigen van kerstkaarten door middel van ponsen, punniken en borduren.

Dat raakt ook aan de inhoud van een ander boekje, Kerst in huis & tuin (Van Reemst, f 17,50). Kerstverhalen hebben daarin, en dat lijkt tekenend voor deze tijd, plaats gemaakt voor recepten van Guusanke Vogt waarmee zowel het huis als de tuin 'extra gezellig' kan worden gemaakt.

Te vrezen valt dat, van alle kerstboekjes, dit geschrift het best verkocht gaat worden. Allicht zou de conclusie dan kunnen luiden dat de moderne mens niet meer wenst na te denken over schuld en boete. De moderne mens wil creatief bezig zijn met 'figuren van hout, mos en dennenappels' en zich niet laten afleiden door de zin van het leven. Waarom zou hij ook? Vogt: 'Een oud stoeltje kan buiten een aardige kerstsfeer opleveren.'

Doe dan maar Winterlicht, van Klazien uit Zalk (Bredewold, f 12). De lezer 'hoort de bomen ruisen en kan de bloemen bijna ruiken', in verzen en verhalen waarin geheel terloops wordt gemeld dat oma Petertje mensen van reumatische klachten heeft afgeholpen 'door hun aan te raden aftreksel van hulst te maken'.

Een kerstverhaal van Klazien, nee, ook dat heeft niets van doen met balanceren op de rand van de afgrond. Wel met: zes hulsttoppen zonder bessen goed schoonmaken in warm water, de onderkant stevig afboenen, naspoelen, stuk knippen en in een liter kokend water op een zacht pitje ongeveer twintig minuten laten trekken.

Henrico Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden