INTERVIEW

'We maken films die we zelf willen zien'

In hun speelfilmdebuut Ich seh, Ich seh laten regisseurs Veronika Franz (49) en Severin Fiala (30) een 9-jarige tweeling hun moeder martelen. Hoe vind je jonge acteurs die dat aankunnen?

Het Oostenrijkse regisseurs- en schrijversduo Veronika Franz en Severin Fiala. Beeld .

Het is al niet makkelijk om kinderen te vinden die in een film overtuigend kunnen martelen; laat staan als het ook nog eens om een tweeling moet gaan. Toch was dat wat de Oostenrijkse regisseurs Veronika Franz en Severin Fiala wilden, toen ze op zoek gingen naar de jonge hoofdrolspelers voor hun beklemmende film Ich seh, Ich seh. In dit horrordrama herkennen twee 9-jarige broertjes hun moeder niet meer nadat zij aan haar gezicht is geopereerd. In het afgelegen huis bij het bos beginnen ze de vrouw gruwelijk te folteren, om uit te vinden waar hun echte moeder gebleven is. Hoe weet je of kinderen tot zulke scènes in staat zijn?

'Bij de laatste casting waren van de 120 opgedraafde tweelingen nog drie paar over. Toen hebben we Susanne Wuest, die de moeder speelt, aan een stoel vastgebonden en de jongens gevraagd haar lichamelijk te treiteren', vertellen Franz (49) en Fiala (30), op een middag tijdens het Internationaal Film Festival Rotterdam. 'Twee tweelingen draalden maar wat, terwijl het derde paar, Lukas en Elias, met viltstiften op haar in ging prikken. Niet boosaardig, maar moedig. Dat beviel ons, naast het feit dat Lukas en Elias fragiel en mooi zijn. Ze nemen je met hun breekbare schoonheid direct voor hen in, terwijl ze later in de film iets duisters en kils krijgen.'

Recensie Ich seh, ich seh

Oostenrijkse home invasion horror, vindt Bor Beekman, met piekfijn gecaste tweeling in de hoofdrol. Wat begint met provocatie gaat over in terreur. Langzaam wordt de spanning opgeschroefd. ***

Het beklemmende, soms ondraaglijke Ich seh, Ich seh is het speelfilmdebuut van Fiala en Franz. De laatste leerde als echtgenote en artistiek partner van schandaalregisseur Ulrich Seidl (Hundstage, Paradies: Liebe, Im Keller) het filmvak van binnenuit: al zeventien jaar schrijft ze mee aan zijn scripts, verzorgt de art direction of assisteert bij de regie. Seidl deed aan Ich seh, Ich seh mee als producent; hij liet Franz en Fiala, die eerder de documentaire Kern (2012) maakten, helemaal hun gang gaan.

Een naar de strot grijpende horrorfilm moest het worden, maar wel gefundeerd in de werkelijkheid. Fiala: 'Er is een Oostenrijkse realityserie, waarin vrouwen drie maanden van hun familie worden gescheiden om een intensieve schoonheidsoperatie te ondergaan. Wangen, botten, tanden, alles gaat onder het mes. Vervolgens krijgen ze een nieuw kapsel en chique kleren, om op de rode loper met hun gezin te worden herenigd. Iedereen klapt en lacht. Maar als je op de kinderen let, blijken die vaak verontrust te reageren als ze hun moeder terugzien. We vroegen ons af hoe het verhaal verder zou gaan, als zo'n kind het allemaal niet accepteert en besluit dat die vrouw zijn moeder niet is.'

Horror zoals Hopper

Voor het visuele ontwerp van Ich seh, Ich seh lieten regisseurs Veronika Franz en Severin Fiala zich onder meer door schilderijen beïnvloeden. Zo toonden ze cameraman Martin Gschlacht werk van Edward Hopper om uit te leggen naar welke sfeer ze zochten. Franz: 'Dat deden we ook omdat hij nog nooit een horrorfilm had gedraaid en daar ook helemaal niet van houdt. Met die schilderijen hebben wij hem laten zien wat wij leuk vinden en toen heeft hij er iets moois van gemaakt.' Fiala: 'Maar van horrorfilms houdt hij nog steeds niet.'

De jongens grijpen naar drastische middelen om de waarheid over hun moeder boven tafel te krijgen. Waarom brengen jullie dat zo expliciet in beeld?

Franz: 'We maken films die we zelf willen zien. En echte genrefilms worden in Oostenrijk nauwelijks gemaakt. De Oostenrijkse film is meestal net theater: je gaat er rustig voor zitten, kijkt en denkt na. Wij willen helemaal niet dat de toeschouwer nadenkt. Hij moet meegesleurd worden.'

Fiala: 'Bij horror ben je als toeschouwer op jezelf teruggeworpen. Juist door het gebrek aan distantie is het horrorgenre bijzonder geschikt om existentiële kwesties aan te roeren.'

Franz: 'Horrorfilm betekent trouwens niet per se dat er armen worden afgehakt. Dat bevalt ons óók heel erg, maar dat had niet in deze film gepast.'

Je ziet wel tientallen kevers uit een opengesneden maag krioelen.

Franz: 'Dat is een droomscène. Dan mag alles.'

Lukas en Elias Schwarz waren 11 tijdens de opnamen. Hoe was het voor hen om in zo'n gruwelijke film te spelen?

Franz: 'Ze hadden de tijd van hun leven, zeiden ze. Voorafgaand aan de opnamen woonden we met hen een week in de villa, zodat ze die niet als filmdecor maar als een echt huis zouden ervaren en precies wisten waar de badkamer en de keuken waren. Ze hoefden geen tekst van buiten te leren. We hebben in chronologische volgorde gedraaid en hun dagelijks wat van het verhaal verklapt. De ene keer suggereerden we dat hun moeder een tweelingzus had, de andere keer dat ze door een alien was ontvoerd.'

Fiala: 'Als kinderen geloven dat ze tegen aliens moeten vechten, zullen ze al snel een zekere brutaliteit vertonen.'

Franz: 'Je hoeft dan niet te zeggen: speel wat kouder, of zo.'

Hebben de jongens de film gezien?

Franz: 'Nee. Ze zijn nu 12 , nog te jong.'

Fiala: 'De eerste helft zouden ze kunnen kijken. Maar de rest zou niet verstandig zijn.'

Zelf kreeg ik rillingen van de collectanten van het Rode Kruis, die plompverloren het huis binnenstappen en klakkeloos geld aannemen van de kinderen.

Fiala: 'Dat zijn mijn collega's. Ik heb zelf gecollecteerd voor het Rode Kruis en alles wat je ziet heb ik meegemaakt.'

Franz: 'In onze film kloppen ze eerst nog netjes aan. In werkelijkheid stormen ze zomaar naar binnen, tot in de badkamer.'

Fiala: 'Ik ken nog veel ergere verhalen, maar die vertel ik niet. Ik wil de reputatie van het Oostenrijkse Rode Kruis niet verder beschadigen.'

Oostenrijkse films zijn vaak gruwelijk of naargeestig: het werk van uw man Ulrich Seidl, Michael Haneke's Funny Games, Markus Schleinzers pedofielenkelderdrama Michael. Wat maakt de Oostenrijkse cinema zo horrorachtig?

Franz: 'Veel van die films gaan over de onmogelijkheid tot communicatie. Een probleem waar Oostenrijkers nogal last van hebben. Ze zeggen alles liever via een omweg of gewoon helemaal niet.'

Fiala: 'De Oostenrijkse cinema behandelt vaak een realiteit die zo ondoordringbaar is dat het vanzelf horror wordt. Dat tonen wij ook, maar dan wel met een volbloed horrorfilm.'

Is het met Seidl als producent niet ook een echte Seidl-film geworden? Ook in zijn films halen mensen achter gesloten deuren allerlei vreemde of lastig te verteren zaken uit.

Franz: 'Geloof me, zulke genreverhalen als Ich seh, Ich seh schrijft Ulrich niet. Ons script volgt een afgerond traject. Ulrichs scenario's zijn verzamelingen korte verhalen met een open einde. Bij hem gaat het om een eenheid van sfeer of beelden, niet om een doorgecomponeerde plot.'

Fiala: 'Onze werkmethode is ook anders.'

Franz: 'Met Severin zit ik samen aan tafel te tikken. Ulrich staat om vijf uur 's ochtends op en schrijft dan in zijn eentje. Vervolgens mailt hij mij die pagina's en dan schrijf ik verder. Hij heeft afzondering en ochtendstilte nodig. Severin en ik werken zo hecht samen, dat we niet meer weten wie welke scène heeft bedacht of gedraaid. Dat bevalt me veel beter dan de eenzaamheid van het werken met Ulrich. Om vijf uur opstaan trek ik sowieso niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden