Interview

'We leven in een schriftcultuur'

Van hoogleraar Boek-wetenschap aan de UvA, Lisa Kuitert (1960), verscheen deze week Het boek en het badwater, een pleidooi voor het papieren boek. Wilma de Rek destilleerde er negen lessen uit en legde ze Kuitert voor.

Lisa Kuitert. Beeld anp
Lisa Kuitert.Beeld anp

1. Kinderen lezen meer dan volwassenen

'Aan het begin van de basisschool leest 68 procent van de kinderen in de vrije tijd vrijwel dagelijks in een boek, bij volwassenen is dat één op de zeven. Overigens zijn van alle Europese kinderen de Nederlandse ná die uit Kroatië het meest negatief over lezen. Wat ook wel zorgwekkend is, is dat het leesniveau van kinderen de laatste tien jaar achteruit is gegaan - bij Kluitman moesten de AVI-leesboekjes eenvoudiger worden gemaakt, kinderen snapten anders te veel woorden niet.'

2. Volwassenen lezen steeds meer, en tegelijk steeds minder

'We leven in een schriftcultuur, dat is heel opvallend; we zijn via computer en smartphone ontzettend veel met tekst bezig. Ook mensen die vroeger nooit schreven, doen dat nu wel: mail, tweets, apps, facebook. Dat is mooi. Tegelijk worden we steeds minder geletterd. In 1955 lazen Nederlanders gemiddeld 2,4 uur per week in een boek, nu 1,3 uur. Ik denk dat veel jongeren niet meer in staat zijn een compleet boek te lezen.'

3. De status van het papieren boek neemt toe

'Ja, dat klinkt misschien tegenstrijdig. Maar ik denk dat juist omdat we in die schriftcultuur leven en zo veel informatie op internet kunnen vinden, we inmiddels ook wel weten dat internet niet altijd even betrouwbaar is. Waardoor het papieren boek dus in aanzien stijgt. Hier, de Volkskrant van afgelopen zaterdag: 'Weerman op non-actief vanwege boek.' Dat gaat over een Franse weerman die een klimaatsceptisch boek heeft gepubliceerd. Ik ben benieuwd of hij ook was geschorst als hij zijn mening alleen op internet had gezet. Mensen hebben het idee: zodra iets in een boek staat, is het voor de eeuwigheid, is het beklonken.

'Ik maak me zorgen om de heersende idee dat papieren boeken passé zijn, want als er geen papieren boeken meer gedrukt worden, houdt het hele boekengedoe gewoon op. Ik geloof niet dat mensen spontaan een e-book gaan kopen als ze niet eerst een papieren boek hebben gezien. Zonder de papieren evenknie is er geen toekomst voor het boek.'

4.Bekende Nederlanders schrijven vaker boeken dan vroeger

'Dat is iets van de laatste tien, vijftien jaar. Neem actrice Isa Hoes: als die een boek schrijft over de zelfmoord van haar man, weet je zeker dat het gaat verkopen. Dat heeft ook weer te maken met die enorme hoeveelheid boeken die verschijnen: mensen zien door de bomen het bos niet meer, en dan helpt een naam die mensen herkennen enorm. Een verhaal van een anoniem iemand over een man die zelfmoord heeft gepleegd, waarom zou je dat aanschaffen? '

5. De trend van de 'bestselleritis'(waarbij van een paar boeken enorme aantallen

werden verkocht en van de rest heel weinig) is tot staan gekomen.

'Deze week presenteerde het Centraal Boekhuis zijn nieuwste infographic, waarin staat wat er wordt geleverd aan de boekhandels; het is dé graadmeter voor hoe het met de boekenverkoop gaat. Daarin staat dat de laatste twee jaar die bestselleritis tot staan is gebracht. Aanvankelijk was het zo dat de bulk van de boekverkoop in de tophonderd zat, met een grote piek in de toptien. Daarbuiten ging het om heel geringe oplagen. Sinds 2014 is dat niet meer zo, we kopen gevarieerder. Maar als er een knallende bestseller komt, zoals Fifty Shades of Grey of Harry Potter, veranderen die cijfers vermoedelijk meteen weer. Eén zo'n titel kan het verschil maken, omdat het in de boekenverkoop tegenwoordig echt om kleine aantallen gaat. Ik denk dat uitgevers nu al heel blij zijn als ze van een boek vijfduizend exemplaren verkopen.'

null Beeld Leonie Bos
Beeld Leonie Bos

6. Er kunnen nooit te veel boeken zijn

'Mijn drijfveer om elke keer weer een nieuw boek te kopen, is dat ik hoop dat dit boek alle voorgaande boeken overtreft. Eens in de zoveel tijd heb je zo'n boek, en daar kun je dan toch weer jaren op teren.'

7. Nieuwe uitgevers moeten er niet van uitgaan dat ze iets aan boeken kunnen verdienen

'Iedereen die nu een uitgeverij begint, moet vooral niet alleen digitale maar ook papieren boeken uitgeven. Omdat hij dan meer moet investeren, en dat is goed; hoe meer een uitgever investeert, hoe beter hij zijn best gaat doen en hoe meer aandacht hij dus aan een boek schenkt. Maar hij moet niet denken dat hij er goed aan kan verdienen. Als je daar wel van uitgaat, ga je rare boeken uitgeven en word je zenuwachtig als het niet lukt. Ik denk dat er met goeie boeken niet per se geld te verdienen is. Doe het voor de lol, en als je er toch iets aan verdient, is dat mooi meegenomen.'

8. Non-fictie wint van fictie

'43 procent van alle verkochte boeken is nu non-fictie, 37 procent fictie, de rest zijn kinderboeken. De verkoop van fictie loopt terug. Romans worden minder vaak bewaard dan non-fictieboeken, vaker geleend in de bibliotheek, ook vaker illegaal gedownload of gekocht als e-book. Voor een verzonnen verhaal hebben mensen kennelijk minder geld over.'

undefined

9. Lezende mannen zijn beter in bed

'Dat heb ik uit een onderzoekje van uitgeverij Penguin; die ging in 2004 vrouwen enquêteren en vroeg onder meer wat ze aantrekkelijk vonden in een man. Bijna 80 procent van de vrouwen vonden mannen aantrekkelijker als ze lazen - vrouwen bleken lezen trouwens een plezieriger tijdverdrijf te vinden dan seks, bleek uit een onderzoek van Opzij. De aantrekkelijkheid van lezende mannen nam af als wat ze lazen porno of horror was. Je wordt empathischer van het lezen van romans, daar zal het mee te maken hebben.'

Lisa Kuitert. Het boek en het badwater - De betekenis van papieren boeken. AUP; 186 pagina's; euro12,95.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden