Interview Judith Duportail

We kunnen niet om datingapps als Tinder heen, maar wat is er goed aan zo’n app en wat juist niet?

Judith Duportail deed onderzoek naar Tinder. Ze legt uit hoe het komt dat datingapps zo verslavend zijn en waarschuwt dat we de verantwoordelijkheid om een partner te vinden in de handen leggen van bedrijven die beslist niet dezelfde belangen hebben als wij.

Judith Duportail deed onderzoek naar Tinder. Beeld Signatures

‘Ik vroeg Tinder om mijn data’, schreef de Franse journalist Judith Duportail in 2017 in The Guardian, ‘en ze stuurden me 800 pagina’s met mijn diepste geheimen.’

Het krantenartikel mondde uit in een boek, L’amour sous algorithme, dat eerder dit jaar verscheen in Frankrijk en inmiddels in verschillende talen wordt vertaald. Ook is er al een documentaire in de maak.

In haar boek doet Duportail verslag van haar onderzoek: hoe werkt Tinder precies en is het bedrijf daar wel eerlijk over? Want nu het flirten en versieren zich steeds meer op apps afspeelt, groeien ook de zorgen: wat betekent dit voor onze privacy? En is het wenselijk dat die bedrijven in Silicon Valley zoveel macht krijgen over onze intieme relaties?

Duportail kijkt hier kritisch naar, maar haar boek leest ook als een Bridget Jones-dagboek van de digitale tijd, waarin ze met humor verslag doet van haar eigen dating-perikelen.

Om te beginnen: zijn er ook positieve aspecten aan ’s werelds populairste app?

‘Zeker! Tinder kan handig zijn om iemand te ontmoeten als je op vakantie bent of een weekendje weg. En je kunt echt verliefd worden op Tinder of een andere datingapp. Dat is mij een keer overkomen, zoals ik ook in mijn boek vertel.’

U beschrijft hoe Tinder al snel onderdeel werd van uw dagelijkse routine ‘net als tanden poetsen en ’s morgens koffie drinken’. En ook dat u ‘niet meer kon stoppen’. Wat maakt Tinder zo verslavend?

‘Het is fijn om zoveel aandacht te krijgen. Het gaf mij een narcisme-shot, een injectie van eigenliefde.

‘Tinder gebruikt de codes van gaming. Als je een match hebt krijgt je daarvan een bericht: je hebt een nieuwe match! Wetenschappers hebben aangetoond dat zulke berichten de beloningscentra in de hersenen activeren, net zoals dat in een casino gebeurt. Een van de oprichters heeft zelfs toegegeven dat hij het ontwerp van de app gebaseerd heeft op het principe van een fruitautomaat. Het swipen is net als het trekken aan de gokautomaat, terwijl je als gehypnotiseerd naar een verlicht scherm staart en de beloningen onregelmatig worden afgegeven: dat schijnt het meest verslavend te werken.’

Denkt u dat er veel gebruikers zijn die zouden willen stoppen met tinderen, maar het niet kunnen?

‘Dat denk ik wel, ja. Tinder is een soort vluchtheuvel voor eenzaamheid geworden. We denken vaak dat het een seks-app is waarop mensen snelle seks regelen. De realiteit is minder spectaculair en ook iets verdrietiger. Het blijkt dat mensen vooral gaan tinderen als ze de blues hebben of zich eenzaam voelen. En de gesprekken die we voeren op zo’n app zijn vaak een beetje leeg. Dus we voelen ons een beetje losers als we erop zitten, maar toch doen we het.’

Hoe erg is het eigenlijk om verslaafd te zijn aan een datingapp?

‘Tinder en andere datingapps worden steeds meer de manier om iemand te ontmoeten. Dat betekent dat we bezig zijn de verantwoordelijkheid om een partner te vinden, te delegeren aan bedrijven die niet dezelfde belangen hebben als wij. Sterker nog: hun belang is dat we geen partner vinden, want ze willen dat we telkens terugkeren op de app. Dus we moeten ons afvragen: is dit niet het slechtste wat we kunnen doen ?’

Tinder, opgericht in 2012, is inmiddels de meest rendabele app uit de App Store, met 800 miljoen eruo winst per jaar en zo’n 60 miljoen gebruikers wereldwijd. Hoe verklaart u dit succes?

‘Hun meesterzet was om het smoezelige van internetdaten af te halen en online daten speels te maken. Een ander geheim achter het succes van Tinder is de illusie dat je een mens kunt bestellen zoals je een pizza of een Uber bestelt. En, derde reden: in een tijd waarin mensen zich extreem eenzaam voelen, geeft Tinder je het gevoel dat je op ieder moment van de dag met anderen kunt communiceren. Daarmee hebben ze voorzien in een behoefte die typisch is voor deze tijd van ‘Ultra Moderne Solitude’, zoals de Franse zanger Alain Souchon het zegt.’

U citeert in uw boek niet alleen chansonniers, maar ook de Frans-Israëlische socioloog Eva Illouz, die in haar werk analyseert hoe emoties tegenwoordig handelswaar geworden zijn.

‘Ja, volgens Illouz is het kapitalisme langzaam doorgedrongen tot de intieme aspecten van ons leven. Tinder is een onderdeel van die bredere beweging. Tinder heeft het kapitalisme niet uitgevonden. Maar het is wel de meest rendabele app uit de App Store geworden door zich helemaal te voegen naar de waarden van de kapitalistische samenleving.’

Tinder is een vleesmarkt, zeggen de critici. Is dat moeilijker voor mannen of voor vrouwen?

‘Wij vrouwen zijn het meer gewend dan mannen om in de etalage te staan. We hebben geleerd dat onze waarde afhangt van ons uiterlijk. Mensen weten niet wie ik ben, waar ik vandaan kom, wat mijn geschiedenis is, wat mijn gevoelens zijn, mijn gedachten, van welke boeken en films ik houd. maar ik stap een ruimte binnen en iedereen heeft al meteen besloten wat mijn waarde is. Veel vrouwen delen de woede daarover, denk ik. Mannen zijn dat minder gewend, die ontdekken nu op Tinder hoe het voelt om als een stuk vlees in het rek van de supermarkt te liggen. Er ontstaat dus een nivellering naar beneden: mannen worden nu ook op hun uiterlijk beoordeeld.’

Er zijn veel jonge vrouwen die zich Tinderella noemen en flink versieren op Tinder. Heeft Tinder de seksuele bevrijding van vrouwen vooruitgeholpen?

‘Ja, er zijn veel jonge vrouwen op Tinder die zich uitleven. Die vinden dat je maar één keer leeft en de ene na de andere sekspartner hebben. Ik vraag me af of seksuele overconsumptie gelukkig maakt. Dat een vent alweer op zijn telefoon zit te gluren als je even naar de wc bent of dat hij al een Uber voor je heeft gebeld terwijl je nog amper je kleren hebt aangetrokken. Ik vind dat triest. Het is wat de Franse ecoloog en komiek Pierre Rabhi ‘overvloed zonder vreugde’ noemt. Dat gebeurt ook op de datingmarkt. Empathie verdwijnt en we beschouwen de ander niet meer als mens.’

Duportail besteedt veel aandacht aan de desirability score, waarvan Tinder-oprichter Sean Rad in 2016 heeft toegegeven dat Tinder die gebruikte: een cijfer dat aangeeft hoe aantrekkelijk iemand door andere gebruikers wordt gevonden. Ben je een negen, dan krijg je eerder andere negens te zien. Ben je een zesje of een vijf, dan word je ingedeeld in de middenmoot. Onder aan het klassement bungelen de kanslozen die door iedereen naar links worden geswipet.

Duportail is kritisch op dit mechanisme en verwijt Tinder een gebrek aan transparantie: als ze dit doen, waarom zijn ze daar dan niet eerlijk over ? Tinder reageerde in maart met een verklaring. Daarin zei het bedrijf dat het de desirability score op zeker ogenblik wel gebruikt hadden, maar inmiddels niet meer.

Hoe geloofwaardig is die reactie van Tinder?

‘Het grote probleem is het gebrek aan transparantie. Zelfs als het waar is dat ze die score inmiddels niet meer gebruiken, dan weten we nog niet wat ze nu wel gebruiken. Misschien is het nog erger. We weten het niet.

‘Als ze nu zouden melden : ‘om redenen van efficiency wordt u op Tinder geëvalueerd met een cijfer’, dan zou ik dat nog steeds een treurige zaak vinden, maar het grote probleem is de duisternis waarin Tinder zich hult en het gebrek aan toestemming bij de gebruikers.’

Duportail vindt het belangrijk wie ze op Tinder te zien krijgt. Tinder beweert dat dit alleen afhankelijk is van de locatie waar de gebruiker zich bevindt en de leeftijd- en gender-voorkeuren die de tinderaar heeft ingesteld.

‘Maar tijdens mijn onderzoek stuitte ik op een patent voor een algoritme dat iets anders doet vermoeden. Dit algoritme is volgens mij bovendien seksistisch. Vrouwen krijgen bijvoorbeeld eerder wat oudere en beter verdienende mannen te zien, mannen vooral wat jongere en minder goed verdienende vrouwen.’

Teleurstellend ouderwets en conservatief, vindt Duportail, vooral voor een bedrijf dat zichzelf in de media en rond wereldvrouwendag telkens als progressief presenteert. In een reactie stelde Tinder inderdaad patent te hebben op dit algoritme, maar zonder het te gebruiken.

Hoe waarschijnlijk is het dat Tinder een algoritme niet gebruikt waar het bedrijf een patent op heeft?

‘Deskundigen zeggen dat techbedrijven wel vaker patent nemen op algoritmes die ze niet per se gebruiken. Maar ook dat zo’n patent meestal wel de geest van een bedrijf weerspiegelt, als een soort verkiezingsprogramma. Het is een indicatie van hun state of mind. Tinder beschermt dit patent al acht jaar lang en vernieuwt het elke zes maanden. We weten niet of het gebruikt wordt, maar de cultuur bij Tinder is een machocultuur: het zijn een beetje studentikoze mannen die Tinder besturen en ze passen hun wereldbeeld toe zonder zich daarbij vragen te stellen.’

Tegelijk wijzen statistieken uit dat mannen in een land als Frankrijk inderdaad gemiddeld meer verdienen en iets ouder zijn dan hun vrouwelijke partners. Past Tinder niet gewoon toe wat de mensen kennelijk willen?

‘Dat argument hoor ik steeds. Maar waarom presenteert Tinder zich dan als een progressief bedrijf en neemt het stelling om de gelijke beloning van mannen en vrouwen te bevorderen? Waarom doen ze elk jaar van alles rond wereldvrouwendag, terwijl hun datingapp zo ouderwets is als het maar kan? Wat mij stoort, is de discrepantie tussen die twee zaken. Het gaat mij om eerlijkheid en om toestemming van de gebruikers, niet om de moraalridder uit te hangen.’

Als mensen ergens over klagen, is het toch vooral dat Tinder zo'n grote keus biedt dat je erin verdrinkt. U daarentegen klaagt dat Tinder bepaalde partners voor u verborgen houdt, met wie u statistisch gezien toch al weinig kans heeft te matchen.

‘Ook dat argument krijg ik steeds te horen. Ik denk dan: ja, er zijn ook sociologische barrières in het echte leven. Maar als datingapps de wereld kopiëren zoals ze is, dan komen we in een eeuwige loop. Moet je dan ook op LinkedIn de beter verdienende banen aan mannen aanbieden en niet aan vrouwen, omdat mannen gemiddeld 20 procent meer verdienen? Zo van: dit is wat de mensen willen? Als je zo denkt, blijft de wereld altijd zoals ze is, voor eeuwig.’

Ondanks alle kritiek bent u zelf ook wel eens verliefd geworden via Tinder.

‘Zeker. Ik voer dan ook geen oorlog tegen Tinder. Ik wil vooral de luiheid en gedachtenloosheid doorbreken waarmee mensen tinderen. Het is belangrijk dat mensen weten, als ze hun telefoon pakken en op Tinder gaan, hoe het werkt.’

Uw voornaamste kritiek gaat over de macht die Tinder heeft. In uw boek schrijft u: ‘Tinder bepaalt voor mij wie ik kan ontmoeten, aanraken, beminnen – dat is een gigantische macht over mij, over mijn leven, over mijn lichaam.’ Is dat niet overdreven?

‘Nee. Tinder en andere datingapps zijn de manier aan het worden waarop we elkaar ontmoeten. In de VS staat online daten al bovenaan in het rijtje van manieren waarop mensen een partner vinden. Tinder is daarbij als een bar waarvan de eigenaar mijn persoonlijke gegevens kent, mijn dagboek lees, weet hoeveel ik verdien, hoe snel ik schrijf… en dan besluit voor mij, zonder dat ik het weet, wie wel of niet dat café mag betreden, wie ik daar wel of niet te zien krijg. Ik vind dat we ons daarvan bewust moeten worden.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden