We kunnen meer doen om een eind te maken aan het slavernijheden

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

De dorpspriester van Bakpa Kebenu, Volta-regio, Ghana: 'Toen er nog vrouwen in de tempel waren, was er altijd vreugde.'Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Nergens is het Nederlandse slavernijverleden zo tastbaar als in Elmina, een fort aan de goudkust van Ghana. De duistere kelder waar ooit verse slaven met honderden zaten opgepropt heeft maar één uitgang, een houten deur die uitkomt op een reep strand langs de binnenplaats van het monument voor Afrika's historische trauma. Ooit lagen hier de schepen van Hollandse handelaren die namens de West-Indische Compagnie hun menselijke vracht de Atlantische Oceaan over brachten.

Het is tien jaar geleden dat ik Fort Elmina bezocht. Ik gruwde van die bedompte kelder, waarin alleen hoog bovenin een streepje zonlicht was te zien. De lichtgleuf, vertelde de gids, was met opzet scheef gemaakt. Dan kon het regenwater af en toe de uitwerpselen wegspoelen. Met meeste indruk maakte het opschrift boven die houten deur: Door of no return. Vier woorden die nuchter het misdrijf tegen de menselijkheid dat slavernij heet samenvatten.

Twee dagen later was ik in Adidome, een dorp 230 kilometer naar het oosten. Daar sprak ik met Peace Agbaizah, een vrouw van 25 met een wit koksmutsje. Zij volgde een bakkersopleiding sinds zij met veertig andere meisjes en vrouwen was bevrijd uit handen van een dorpspriester, die drie kinderen bij haar had verwekt. 'Ik moest hard werken en kreeg weinig te eten', zei ze gelaten. 'De priester zei dat als ik zou weglopen, de goden mijn familie zouden straffen.'

Peace was slachtoffer van een praktijk die als 'trokosi' bekendstaat. In delen van Ghana, Benin en Togo kunnen families een door de goden over hen afgeroepen vloek afkopen door een dochter af te staan aan een dorpspriester. Het meisje blijft voor de rest van haar leven zijn bezit en ook haar kinderen blijven aan de tempel verbonden. De trokosi worden gebruikt voor alles waar de priester ze maar voor nodig heeft: seks, het huishouden, werk op het land. Een deel van de meisjes wordt als arbeidskracht verhuurd aan andere inwoners van het dorp. Iedereen profiteert mee.

Trokosi is, kortom, pure slavernij.

Ik dacht aan de trokosi toen de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) vorige week meldde dat wereldwijd zeker 40 miljoen mensen onderworpen zijn aan hedendaagse slavernij (allerlei vormen van gedwongen arbeid, sekshandel, onvrijwillige huwelijken). Ghana verbood de tempelslavernij in 1998 en sindsdien zijn een paar duizend meisjes en vrouwen bevrijd, maar tienduizenden anderen zijn nog geketend. Zeker in Togo en Benin, waar de praktijk niet eens verboden is.

Mijn kennismaking met de trokosi was een verwarrende ervaring. Terwijl in de forten langs de Ghanese kust - terecht - de herinnering aan het slavernijverleden levend werd gehouden, was slavernij in de Voltaregio, een stukje het binnenland in, hoogst actueel, zonder dat het werd gezien als een nationaal schandaal. Sommige Ghanezen die ik in de hoofdstad Accra sprak, hadden nog nooit van trokosi gehoord. Anderen haalden de schouders op en zeiden: ach ja, die achterlijke dorpelingen in de Volta met hun afgoderij, wat doe je eraan?

Goede vraag.

De regering en ngo's 'onderhandelen met traditionele leiders om hen te overtuigen' met de praktijk te stoppen, zo rapporteerde het VN-comité voor de rechten van het kind in mei 2015. Vervolging is 'extreem moeilijk'. In één dorp bevond de tempel zich in dezelfde straat als het politiebureau, 'maar de politie was niet in staat geweest in te grijpen'. Omzichtig, zo wordt dit misdrijf tegen de menselijkheid in Ghana aangepakt.

Dus wat is nu mijn punt? Een jij-bak, waarin de Europese erfzonde wordt gepareerd met: jullie daar in Afrika doen zelf nog steeds aan slavernij? Nee. Slavernij kent geen grenzen, zo blijkt uit dat ILO-rapport. Veel mensenhandel heeft westerse landen als bestemming. Misschien wel dit: tot het moment dat die 40 miljoen vrouwen, kinderen en mannen een monument krijgen, zouden we iets meer kunnen doen om ook aan het slavernijheden een eind te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden