‘We eten Mozartkugeln, wat willen we meer?’

Van Oostenrijk tot de kop van Overijssel, en van Balkenende en Harnoncourt tot kinderen uit groep 4 en 5 – in heel Europa probeert iedereen wat mee te pikken van de festiviteiten en de nalatenschap van Mozart....

Goed dat Mozart de subtiliteiten van zijn pianokwartet KV 478 zo snugger in elkaar laat grijpen, anders zou de kamermuziek waarmee in het Salzburgse Mozarteum het Mozartjaar 2006 werd ingeluid zijn verbrijzeld onder het geraas van de festiviteiten die erop volgden.

Klokgebeier van Alp tot Alp, een taart van tweehonderd kilo die op straat in Salzburg in stukjes werd verdeeld, openluchtconcert met Mozartpop, een 24-uurs marathon op de nationale televisie, Krönungsmesse in de Weense Stephansdom; kranten die vanaf hun voorpagina’s Happy birthday riepen naar een 215 jaar geleden gestorven landgenoot: helemaal ongemerkt is de 250ste geboortedag van Wolfgang Mozart niet voorbijgegaan.

En dan hebben we het alleen nog over Oostenrijk – waar de Europeaan Jan-Peter Balkenende zich overigens ook liet zien. Volgens sommigen viel hij in Mozarts geboortestad Salzburg wat uit zijn rol. Als premier van een land dat nee heeft gezegd tegen de Europese grondwet, wekte Balkenende vrijdag tijdens een symposium van regeringsleiders en Europese commissarissen – The sound of Europe – verwondering door zich opgewekt te verzetten tegen ‘het gepraat over een crisis’ in Europa. ‘We zijn in Salzburg, we hebben sneeuw en we eten Mozartkugeln, wat willen we nog meer?’, citeerde de krant Der Standard hem. En dat terwijl zijn Franse collega De Villepin net nog betoogde dat Europa een ‘diepe crisis’ doormaakt. ‘Europa is niet alleen klank, maar ook herrie.’

Mozart als herkenningsmelodie: het was geen toeval dat de happy birthday samenviel met een conferentie over Europese identiteit. Historici hebben uitgerekend dat Mozart bijna eenderde van zijn leven in koetsen zat. Dat de reiziger niet alleen composities achterliet in Mannheim, Parijs, Londen, Den Haag, Milaan, Rome, München en Praag, maar ook de ene lokale invloed na de andere absorbeerde, dat wist zelfs Hitlers rechterhand Baldur von Schirach, toen die in het Mozartjaar 1941 een voormalige woning van Mozart in de Weense Domgasse uitriep tot gedenkplaats van de groot-Duitse superioriteit.

In het Mozartjaar 2006 besteedt de Oostenrijkse president Fischer bij zijn rede in het Salzburgse Mozarteum aanzienlijk meer ruimte aan de Europeesheid van Mozarts ‘hemelse genialiteit’. Doordat Europese kopstukken op dat moment elders bezig zijn, lijkt zijn rede in de eerste plaats gericht tot grootheden als de weduwe Von Karajan en de Salzburgse aartsbisschop Kothgasser, verre opvolger van de door Mozart gehate ‘aartslummel’ Colloredo.

Maar als de dirigent Nikolaus Harnoncourt zich halverwege de Symfonie in g-klein KV 550 met de Wiener Philharmoniker omdraait voor een feestrede, maakt zijn woordkeus duidelijk dat de Festakt ook voor buiten is bedoeld. ‘Mozart’ betekent dit jaar ‘zaken doen en geld verdienen’, betoogt de veteraan. ‘Als we aandachtig naar Mozarts woordloze pleidooien en bezweringen zouden luisteren, dan zouden we ons moeten schamen.’

Niet alleen Oostenrijk maar heel Europa moet zich bezinnen: materialisme viert hoogtij, ‘al het musische wordt verdrongen’, kunst wordt almaar meer genoopt ‘nuttig’ te zijn, zelfs de artikelen over onderwijs en cultuur in de Algemene Verklaring van de Rechten van de Mens zijn van een ‘pijnlijke armoede’. ‘Muziek is geen geheimtaal van een arrogante minderheid.’ En tenslotte: ‘Mozart dwingt ons in psychische afgronden te kijken en kort daarop naar de hemel, misschien is hij wel een griffel in de hand Gods.’ Harnoncourts advies: ‘Luisteren, luisteren.’

Een enquête onder Oostenrijkse internetgebruikers wees vorige week uit dat 58 procent Mozart ‘geniaal’ vindt. Hoewel slechts 14,8 procent hem ‘zeer sympathiek’ acht, betekent het dat toch aardig wat Oostenrijkers in de rij willen. Met andere wereldburgers erbij is het dringen geblazen voor het nieuw ingerichte Mozarthuis in de Weense Domgasse.

Te luisteren valt er ook, op de Weense happy birthday met tien concerten waaronder één met Ton Koopman in de Musikverein. Naast reprises van een Zauberflöte in de Staatsoper en een Figaro in de Volksoper gaat een schitterende, door Willy Decker geënsceneerde en met Angelika Kirchschlager en Barbara Frittoli bezette Idomeneo in première in het kleine Theater an der Wien uit 1801. Het is in oude operaluister hersteld en is het komend jaar louter bestemd voor ambitieuze Mozartproducties.

Mozartvrienden die die drukte wensen te ontlopen, adviseert Der Standard, moeten naar Den Haag. ‘Daar zijn veel Mozartadressen zonder dat er een haan naar kraait.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden