Waterloopbos wordt 'bruut' Rijksmonument

Het terrein, waar vroeger schaalmodellen voor waterbouwkundige projecten werden gebouwd, krijgt de bestemming van openluchtmuseum.

Toekomstbeeld van het kunstwerk direct na aanleg, 2017 Beeld RAAAF

Met hun doorgezaagde bunker langs de A2 bij Culemborg vestigden ze de aandacht op de ruimtelijke potentie van de honderden militaire schuilplaatsen die in het Hollandse landschap verscholen liggen. Met Secret Operation 610, een mobiele denktank die doet denken aan een stealthbommenwerper, bliezen ze samen met Studio Frank Havermans de voormalige vliegbasis Soesterberg nieuw leven in.

En nu komen RAAAF (Rietveld Architecture Art Affordances) en Atelier de Lyon, met een 'bruut' plan om het Waterloopbos bij Marknesse opnieuw op de kaart te zetten.

In dit aangeplante bos, aan de rand van de Noordoostpolder, werden in de jaren vijftig en zestig door de ingenieurs van het Waterloopkundig Laboratorium schaalmodellen gebouwd om prestigieuze projecten voor sluizen, dammen en dijken te testen.

Van de Volkeraksluizen tot de Deltawerken, van de havens van Rotterdam, Libië en Lagos tot de kust van Denemarken - delegaties vanuit de hele wereld kwamen destijds kijken hoe hier wonderen van waterbouwkunst tot stand werden gebracht.

De beroemdheid was van korte duur. De meeste ingenieurs verkasten al in de jaren zeventig naar grote testhallen op de campus van de TU Delft, tegenwoordig worden simulaties met computers uitgevoerd. De modellen bleven achter, weldra overwoekerd door de natuur, waarna ijsvogels, libelles en kikkers hun intrek in het verlaten 'lab' namen. Bijna was het bos vergeten.

Het kunstwerk met begroeiing, 2032. Beeld RAAAF

Dat gaat veranderen. Vandaag wordt het Waterloopbos officieel tot Rijksmonument benoemd. Tegelijk wordt een plan gepresenteerd voor de herbestemming van het 120 hectare grote terrein - beschermd natuurgebied - en het cultureel erfgoed tot een 'openluchtmuseum'. Met als klap op de vuurpijl een spectaculair ontwerp van RAAAF en Atelier de Lyon voor de nieuwe entree in de zogenoemde Deltagoot, de 'golflslagbak' die gebouwd werd ter voorbereiding van de Deltawerken, onder meer om de schotten in de Zeeuwse sluizen te testen.

De Deltagoot is het laatste schaalmodel dat in de jaren zeventig werd aangelegd, en met een afmeting van 250x5x7 meter verreweg het grootste. 'Het is gebouwd om schaal 1 op 1 te kunnen testen - een Deltawerk op zichzelf', vertellen de ontwerpers. Staand in de bak voel je je als mens nietig. 'Bij gebrek aan golven, willen we de enormiteit van de ruimte benutten om de betekenis van het monument voelbaar te maken: de Nederlandse drang naar vooruitgang, waarbij de allergrootste middelen geoorloofd waren, met als doel: een onverwoestbaar Nederland.'

Inmiddels kiezen ingenieurs voor een andere verdedigingsstrategie. We vechten niet meer tegen het water, maar bouwen met natuur. In Zeeland worden oesterbanken aangelegd als golfbrekers en in plaats van de dijken op te hogen wordt er ruimte voor rivieren gemaakt. 'De Deltagoot staat voor een afgesloten tijdperk, dat ging over brute kracht. Wij vinden dat soort grootse werken geweldig.'

Kunstopdracht voor de hoofdentree van het Rijksmonument Waterloopbos. Ontwerp: RAAAF en Atelier de Lyon. Opdrachtgever: Natuurmonumenten i.s.m. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De ontwerpers gaan ook niet lichtzinnig te werk. Ze gaan de betonnen bak, die deels in de grond verzonken ligt, uitgraven, zodat je de volledige omvang van het bouwwerk ervaart. Uit de 80 cm dikke wanden worden platen gezaagd, die 90 graden gedraaid worden, waardoor de goot zich naar het omringende landschap opent. Tussen deze kolossale betonplaten ontstaat een labyrinth-achtige route door een laag water, richting het bos met de (deels te renoveren) modellen. 'Het wordt een indrukwekkende ervaring van licht, schaduw, reflectie en doorzichten - een ontdekkingstocht.'

De realisatie van het kunstwerk staat gepland voor 2017. Maar het project is daarna nog niet af. De bedoeling is dat de hellende betonplaten in de loop der tijd, onder invloed van weer en wind, 'gekoloniseerd' worden door mossen. Zo zal de Deltagoot langzaamaan steeds groener worden. 'Het sluit aan bij het karakter van het Waterloopbos, dat achteruit gaat wat betreft de schaalmodellen, maar vooruit op het gebied van natuur. Het is een nieuwe manier van omgaan met ruïnes. De slijtage wordt onderdeel van de ervaring.'

Beeld RAAAF
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.