Review

Wat zijn de verschillen tussen kunst en design?

Voor het eerst presenteert Museum Boijmans Van Beuningen kunst en design als gelijkwaardige disciplines in één expositie. En alle ontmoetingen tussen design en beeldende kunst zijn zonder uitzondering plezierig.

Werk uit In scène gezet. Beeld Lotte Stekelenburg

Recht en hoekig is de Gatenstoel (1989) van ontwerper Gijs Bakker. Sober en licht - overal in het houten frame zijn ronde gaten geboord, ook weer streng in het gelid. Waar de houten stoel meer gewicht moet dragen, bijvoorbeeld bij de verbinding van poten en rugleuning, zijn de gaten klein. Daar waar het kan, aan de uiteinden van de poten, zijn de gaten juist groter. Even minimalistisch is het reliëf van Jan Schoonhoven uit 1967 dat in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam nu vlak naast Bakkers Gatenstoel hangt. In een strak grid zijn kubussen over het witte doek verdeeld. Stoel en schilderij vormen een fraai duet. Ze zijn beiden ontstaan vanuit één streng concept en zijn met systematische precisie uitgevoerd. En beiden hebben een onmiskenbare calvinistische inslag.

Op de expositie In scène gezet gaan meer dan vijftig kunstwerken en designobjecten op deze manier een dialoog aan, onderverdeeld in zeven thema's: Tabula Rasa, Abject, Stijl, Schaal, Vorm, Ordering en Massa. In evenzoveel zalen zijn ensembles gemaakt waarmee kunst en design in Boijmans voor het eerst in één expositie gelijkwaardig zijn gepresenteerd. Een schilderij hangt naast een jurk, een lamp boven een installatie en op tafel staat een sculptuur - vandaar de titel In scène gezet. Uitgangspunt is de vraag: wat zijn de verschillen tussen kunst en design?

Het definitieve antwoord op deze complexe vraag geeft deze expositie niet. Daarvoor is de opstelling te associatief. Een kleurig servies van ontwerpduo Scholten & Baijings uit 2012 naast een metalen kast van kunstenaar Donald Judd uit 1984 maakt niet méér duidelijk dan dat een sculptuur als kast kan worden ingezet en dat een theeservies ook overtuigt als abstracte kleurcompositie. Maar erg leuk zijn deze ontmoetingen zonder uitzondering.

Werk uit In scène gezet. Beeld Lotte Stekelenburg

Alleen al vanwege het raadspelletje of een object nu design of kunst is. Die vierkante massa van samengeperste fietswrakken, is dat een kritisch statement tegen het consumptisme of een ironisch zitkrukje in de geest van Tejo Remy's Voddenstoel , een fauteuil die bestaat uit samengebondenlappen stof? Het eerste, zo blijkt, want de kruk is in 1970 is gemaakt door de Franse beeldend kunstenaar César (1921-1998).

Dat de grens tussen kunst of design kan worden bepaald door de bedoeling van de maker, is natuurlijk geen schokkend nieuw inzicht. Evenmin onthullend is de voortdurende link met functionaliteit van design. Zelfs als de Italiaanse vormgever Ettore Sottsass kleine schilderijtjes maakt, zijn dat vormstudies voor zijn meubels. Maakt daarentegen kunstenaar Ryan Gander een lamp van allerlei huisraad (paraplustandaard, fietsstuur, bezemsteel et cetera), dan is dat een spottend commentaar op de hoogdravende pretenties van zowel kunst en design. Dat de lamp ook nog licht geeft, is bijzaak.

Werk uit In scène gezet. Beeld Lotte Stekelenburg

De vormgever heeft nu eenmaal niet de autonomie die de kunstenaar heeft. De enscenering in het thema Abject maakt dat ondubbelzinnig duidelijk. Daar is geen vormgeving te zien, behalve dan de groteske mode van Walter Van Beirendonck. Een weerzinwekkende stoel of een afstotelijke lamp, wie wil dat nou? Een kunstwerk wordt toch ook niet beoordeeld op zitcomfort. Maar wordt dit verwachtingspatroon losgelaten, dan kunnen de radicale eenvoud van een gatenstoel of de kleurige details van theekopjes net zo spannend zijn als doorwrochte kunst. Dat inzicht alleen maakt In scène gezet al de moeite waard.

Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, t/m 28/2/2016.

Naar elkaar gekropen

Kunst en design samenbrengen is in: zie het Stedelijk en de kunstbeurzen.

Kunst en design zijn het afgelopen decennium steeds dichter naar elkaar toegekropen. Ook Beatrix Ruf zinspeelde bij haar aantreden als directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam op een verdergaande integratie van kunst en design. Kunstbeurzen als Art Basel en de KunstRai hebben al zelfstandige designpaviljoens. Een museale opstelling met een gelijkwaardig presentatie van beide was er alleen nog niet volgens Boijmans is In scène gezet zelfs de eerste in zijn soort. Weliswaar zijn er kunstenaars die opereren op de kruising van kunst en design; Joep van Lieshout bijvoorbeeld gebruikt alledaagse voorwerpen als wc's en stoelen voor zijn dystopische wereldbeeld. Tegelijkertijd flirten ontwerpers als Studio Job met symboliek en abstractie, instrumenten die traditioneel tot het domein van de kunstenaar behoren. Maar deze wegbereiders komen nauwelijks aan bod op In scène gezet. De geëxposeerde werken blijft hoofdzakelijk binnen de grenzen van de disciplines.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.