Wat wordt de filmbeleving van de toekomst?

Hoe maak je de pretentie van film om in een andere werkelijkheid te stappen zo veel mogelijk waar? De technische mogelijkheden worden steeds groter. Je kunt bijvoorbeeld een soort duikbril opzetten die je de indruk geeft dat het verhaal om je heen plaatsvindt.

Een student van het HvA MediaLAB in Amsterdam probeert de Oculus Rift.Beeld Daniel Cohen / de Volkskrant

Palmer Luckey was nog een tiener toen hij in de garage van zijn ouders de Oculus Rift bedacht. Hij had alle bestaande virtual reality-apparaten uitgeprobeerd, maar niet een voldeed aan zijn wens écht over te stappen in een andere wereld. Dus ontwierp hij zelf een alternatief, een soort duikbril met twee videoschermen: een voor het linker- en een voor het rechteroog, waardoor hij diepte kon zien en in de virtuele wereld echt om zich heen kon kijken. Luckey perfectioneerde de duikbril, die hij de Oculus Rift noemde. De Oculus registreert bewegingen. Als de drager om zich heen kijkt, draaien de beelden razendsnel mee, waardoor de brildrager zich in een andere wereld waant. Facebook kocht het bedrijf van de inmiddels 22-jarige Palmer Luckey vorig jaar voor 1,5 miljard euro. Deze week is de nieuwste versie van de Oculus Rift gepresenteerd. En ook van Sony komt de virtual reality-bril Project Morpheus bijna op de markt.




Zelf ronddolen

In films als The Matrix en eXistenZ leven de hoofdpersonen in een virtuele werkelijkheid, maar blijven de kijkers afzijdig. Met de virtual reality-brillen krijgen kijkers de kans zelf in een gecreëerde filmwereld rond te dolen. De techniek, eigenlijk bedacht voor de game-industrie, wekt meer en meer de interesse van de filmindustrie. Zo heeft productiebedrijf Legendary Pictures een virtual-reality-game gemaakt voor actiefilm Pacific Rim, waarin gebruikers kunnen vechten als de vechtrobots uit de film. Regisseur James Cameron, die pionierde met 3D voor zijn succesfilm Avatar, toont grote interesse in virtual reality en zoekt nu naar een manier om kijkers op deze manier een filmverhaal van negentig minuten te laten beleven. Oculus VR heeft filmmaker Eugene Chung van animatiestudio Pixar in de arm genomen. Hij voorspelt een 'revolutie' in de filmbeleving. Het bedrijf heeft al een applicatie gemaakt voor de Oculus Rift waarmee gebruikers een film kunnen kijken en zich zo in de bioscoop wanen. Filmmakers experimenteren nu al met korte filmbelevingen voor de Oculus Rift. Het internationale documentairefestival IDFA in Amsterdam presenteert in november DocLab: Immersive Reality, een nieuw programma waarin internationale documentairemakers en multimediakunstenaars het publiek virtual reality-experimenten tonen. In zijn installatie Assent neemt de Chileense multimediakunstenaar Oscar Raby bezoekers mee naar het Chili van 1973, toen de staatsgreep van Pinochet plaatsvond en zijn vader getuige was van een executie. Het collectief Be Another Lab presenteert The Machine to be Another, een installatie waarin bezoekers live van gedaante kunnen wisselen. Vijf studenten van het MediaLAB van de Hogeschool van Amsterdam zullen zich het komende half jaar bezighouden met de vraag hoe filmmakers een lang verhaal in virtual reality kunnen vertellen. Het onderzoek van de studenten maakt deel uit van het project Interactive Cinema, een samenwerkingsverband tussen de hogeschool en de Filmacademie.

Zes 'nieuwe' manieren van films kijken

1. Escape en 2. ScreenX

Een 3D-effect bereiken zonder brilletje, dat is de opzet van deze vertoningssystemen. Zowel Escape (van het internationale hightech-bedrijf Barco) als ScreenX (van de Zuid-Koreaanse bioscoopketen CJ CGV) plaatst de bioscooptoeschouwer tussen drie schermen in plaats van voor één. De twee extra schermen nemen de complete zijwanden in beslag. Dat levert een panoramisch blikveld van 270 graden op en hopelijk ook interessante nieuwe mogelijkheden voor filmmakers. ScreenX beleefde in oktober 2013 zijn vuurdoop met de première van Kim Jee-woons speciaal gemaakte actiethriller The X; het ene moment loopt het beeld van zoevende motorrijders door van het ene scherm naar het andere, het volgende verandert de film in een ingenieus, alles omvattend splitscreendrieluik. Barco's Escape kreeg vorige week zijn eerste showcase met een snel voor gepimpte versie van Wes Balls The Maze Runner. De 270 graden-hausse moet nog echt losbarsten. Barco heeft momenteel vijf Amerikaanse bioscopen met Escape ingericht en twee Belgische: vanaf oktober is de Escape-editie van The Maze Runner in de Brusselse en Antwerpse Kinepolis-bioscopen te zien. Of het procedé echt succesvol wordt, valt te bezien. Volgens wetenschappelijk onderzoek kan het menselijk oog 270-gradenbeelden niet langer dan een minuut verdragen.

Filmzaal met Escape.Beeld Barco NV

3. Philips LightVibes

Als het aan Philips ligt, is de traditionele bioscoopzaalverlichting snel passé. Met het dit jaar aangekondigde LightVibes-systeem krijgt het licht in de zaal een veel belangrijkere, ervaringsbepalende rol dan nu. Met ledpanelen aan de zijwanden en ledspots aan het plafond wordt het zaallicht volledig programmeerbaar; terwijl Philips nu vooral denkt aan gebruik bij bioscoopvertoningen van popconcerten en opera's, wordt ook onderzocht hoe filmvertoningen van LightVibes kunnen profiteren. Philips-woordvoerder Ronald Maandonks denkt bijvoorbeeld aan een blauwe gloed die al bij binnenkomst over de zaal ligt, om het publiek lekker te maken voor de te tonen horrorfilm. 'Bij een romantische komedie of kinderfilm zou het kleurenschema vriendelijk en warm kunnen zijn. Zie het als een bioscoopvariant op het Ambilight van onze tv's. Het gaat erom de beleving van wat op het scherm te zien is te ondersteunen.' Verder is het maar net wat de bioscoopexploitant van de sfeer versterkende lichteffecten maakt. Interessanter en gewaagder zijn mogelijke LightVibes-toepassingen tijdens de vertoning van speelfilms: waarom bijvoorbeeld niet de hele zaal in een stevige lichtflits onderdompelen, precies wanneer op het doek een explosie plaatsvindt? Of de vlammen van een vuurspuwende draak synchroon met het beeld van links naar rechts door de zaal laten schijnen? Philips zegt over zulke toepassingen in contact te zijn met Hollywoodstudio's; de eerste Amerikaanse LightVibes-film moet volgend jaar uitkomen.

Philips Lightvibes.Beeld Philips

4. 4DX

Waarschijnlijk de meest robuuste manier om de bioscoopervaring te verheffen boven het thuis-een-filmpje-kijken: zittend in een speciaal uitgeruste stoel dreunt, draait en trilt de toeschouwer mee met de actie op het scherm. Bij mist gaat de rookmachine aan en bij een storm blaast de gure wind je in het gezicht - mits je de windfunctie van je stoel ook inschakelt. Als de heldin een luchtje opdoet, ruik je dat. 4DX is verzonnen door de Zuid-Koreaanse bioscoopketen CJ CGV en gaat al een tijdje mee; de eerste commerciële toepassing was in 2009, met de Zuid-Koreaanse première van James Camerons Avatar. Sindsdien kreeg 4DX buiten Azië, Zuid-Amerika en enkele Oost-Europese landen niet echt voet aan de grond. Maar 4DX slaat momenteel behoorlijk goed aan in de Verenigde Staten. Michael Bays Transformers: Age of Extinction was de eerste film die er in 4DX werd uitgebracht en die oogstte met zijn overdaad aan water-, geur-, vibratie- en stroboscoop-effecten veel succes. Volgens filmvakblad Variety brengen 4DX-versies van films meer op dan de gewone, ook bij geflopte films als Patrick Hughes' The Expendables 3. Afwachten wat er gebeurt als de Amerikaanse bioscoopganger gewend is aan de 4DX-gimmicks.

Een 4DX-zaal.Beeld cinemacity.pl

5. Auro 11.1 en 6. Dolby Atmos

Dankzij het 'traditionele' surroundgeluid klinkt het misschien alsof de bioscoop aan alle kanten buldert en dondert, maar boven uw hoofd bleef het tot nu toe meestal tamelijk stil. Bedrijven Barco en Dolby timmeren sinds 2012 stevig aan de weg met geluidssystemen die ook het plafond van de bioscoopzaal met speakers behangen. Het in drie lagen opgebouwde geluid van Auro 11.1 zou zijn eigen voordelen hebben; volgens Barco komen die drie lagen (op oorhoogte, net wat hoger en bovenhoofds) het meest overeen met de driedimensionale geluidswaarneming van de werkelijkheid. Wat Dolby Atmos dan weer extra interessant moet maken voor regisseurs en geluidsontwerpers, is dat het systeem 'object based' is: filmmakers kunnen tijdens het geluidsontwerp klanken als 3D-objecten rangschikken en verschuiven en dus heel precies zeggen waar ze die helikopter, sirene of uit elkaar spattende regendruppel willen hebben. Doordat Dolby Atmos beschikt over maximaal 64 kanalen, kan de stem van een acteur bovendien precies klinken ter hoogte van zijn mond. Of boven uw hoofd, natuurlijk.

Een zaal met Dolby Atmos.Beeld Dolby
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden