ACHTERGROND

Wat was Northern Soul?

Over de northern soul, populair in de jaren zeventig, maakte cineast Elaine Constantine een aanstekelijke speelfilm.

Northern Soul-dansers in 1975, in een Londense club. Beeld Redfern

Ze heeft er jaren aan gewerkt, maar sinds een paar weken is hij dan eindelijk te zien: Northern Soul, het speelfilmdebuut van Elaine Constantine (1965). In (vooralsnog) Britse bioscopen en op dvd en Blu-ray wordt buitengewoon aanstekelijk het verhaal verteld van een dansrage die begin jaren zeventig het noorden van Engeland in zijn greep had: Northern Soul.

Constantine had - zo vertelt ze in het aan de film gelieerde boek dat een jaar geleden verscheen - al haar halve leven het verlangen een film over de muziek te maken waarmee ze veertig jaar geleden opgroeide. Nu boek, film en (uitmuntende) soundtrack allemaal beschikbaar zijn, begrijp je onmiddellijk wat haar zo fascineerde, en waarom ze wilde dat dit werd vastgelegd.

Uiteindelijk draaide het destijds binnen de northern-soulscene om een obsessieve passie voor muziek. Soulmuziek in dit geval, maar niet zomaar soul. Het moest bij voorkeur onbekend zijn en gedreven worden door een harde uptempo-beat.

Onderscheiden

Het ging de dj's erom plaatjes (7-inch singles) te bemachtigen die niemand anders had, en het ging het publiek erom te dansen op muziek die ze nergens anders hoorden. Ergens bij horen waarmee je jezelf kon onderscheiden, zoals Constantine uitlegt op de bonus-dvd bij de soundtrack. Niet uitgaan in de plaatselijke club, dronken worden en er vandoor gaan met een local, maar een nacht lang dansen met andere soulfanaten op Motown-beats.

Op zichzelf was het niet nieuw, wat begin jaren zeventig in clubs als de Twisted Wheel in Manchester of The Casino in Wigan gebeurde. De Britse mods (afkorting voor modernists) hadden met hun even exquise mode- en muzieksmaak al een grote liefde voor Amerikaanse soulmuziek kenbaar gemaakt. Marvin Gaye, The Supremes, The Four Tops, Stevie Wonder en andere artiesten van het Motown-label werden in het Verenigd Koninkrijk razend populair. Maar na de enorme successen van The Beatles en The Stones, later dat decennium, hadden de voorkeuren van de mods (naast soul ook ska en jazz) er in rock een grote concurrent bij.

Driving sound

Waar en hoe de northern soul-scene precies werd geboren, is niet helemaal duidelijk. De term is in elk geval afkomstig van Dave Godin, een autoriteit op het gebied van soulmuziek, die een platenzaak had in Londen, Soul City, en een column schreef voor het tijdschrift Blues & Soul. In juni 1970 schreef hij over het gegeven dat hij in zijn winkel vaak vraag kreeg naar een bepaald soort soul met een driving sound en dat die vraag altijd kwam van noorderlingen.

In Londen was men in 1970 al langzaam gevallen voor met funkgitaren en -ritmes geïnjecteerde soul. Werk van Isaac Hayes, Marvin Gaye, Curtis Mayfield was complexer geworden. Soulmuziek zou dankzij Isaac Hayes' Shaft-soundtrack en Marvin Gaye's What's Going On een nieuwe dimensie krijgen.

Daar hadden ze in het noorden weinig boodschap aan. Gedanst werd er bij voorkeur op de aan het Motown van pakweg 1966 herinnerende sound.

Daarvan stonden genoeg singletjes in de bakken bij Dave Godin, rechtstreeks geïmporteerd uit de Verenigde Staten. Hoe zeldzamer hoe beter, voor de jongens uit Leeds en Manchester die zijn winkel bezochten. Exclusiviteit dus, een ander kenmerk van wat Godin Northern Soul is gaan noemen.

Verzamelen

Het was de kunst voor dj's om plaatjes te vinden die anderen niet hadden, om zo het onderscheid te maken. De beste dj was diegene die de meeste onbekende singles had, daar kwamen de danslustigen op af.

Het zoeken en verzamelen van plaatjes was een dagtaak. Het aanbod was enorm want er werden in de hoogtijdagen van de soulmuziek (1964-1968) ongelooflijk veel singles uitgebracht van onbekende artiesten op kleine labels die allemaal de 'nieuwe' Otis, Stevie of Aretha wilden worden.

Die singles flopten destijds allemaal, niet vanwege de kwaliteit, maar door pech, slechte distributie en vooral keiharde concurrentie.

Maar die plaatjes waren wel geperst en lagen dus te wachten op een tweede leven. Toen eind jaren zestig de Britse wet voor het importeren van platen werd versoepeld, kwamen steeds meer partijen naar Europa.

Northern Soul voor beginners

1 Gloria Jones: Tainted Love
2 Chuck Wood: Seven Days Too Long
3 Dobie Gray: Out On The Floor
4 Stevie Wonder: Uptight (Everything's Alright)
5 Frank Wilson: Do I Love You
6 Frankie Valli & The Four Seasons: The Night
7 Martha Reeves & The Vandellas: Nowhere To Run
8 Kim Weston: Helpless
9 R. Dean Taylor: There's a Ghost In My House
10 The Flirtations: Nothing But a Heartache

De beste Northern Soul uit de film

1 The Luther Ingram Orchestra: Exus Trek
2 Lou Pride: I'm Com'un Home In The Morn'un
3 Duke Browner: Crying Over You
4 The Salvadors: Stick By Me, Baby
5 Tobi Legend: Time Will Pass You By

Exclusief

Het aanbod werd groter, maar de zucht naar exclusiviteit ook. Wie een plaatje had, hoopte de enige te blijven, iets wat mooi wordt verbeeld in Constantine's film Northern Soul. Stick By Me, Baby van The Salvadors is zo'n liedje waarmee de dj in de Wigan Casino zich onderscheidt. De scène waarin er nog een exemplaar wordt gevonden, is een van de hoogtepunten in de film.

Uiteindelijk gaat het om het dansen. Wat Constantine zo goed duidelijk maakt, is hoe de liefhebbers volledig in de muziek op leken te gaan. Ze maakt aannemelijk dat dansen op Northern Soul het belangrijkste in het leven was, van veel northerners in 1974.

Dat deden ze bij voorkeur tijdens all nighters van zaterdagnacht tot zondagochtend. Tijdstippen dat clubs geen alcohol mochten schenken, dus grepen de bezoekers naar stimulerende middelen: pillen. Pep en andere uppers. Waar illegaal drugs worden verhandeld, ontstaat criminaliteit, en dat laat Constantine ook zien. Wat vijftien jaar later in Manchester zou gebeuren door de combinatie house en xtc, daarvan zie je tijdens de northern-soul-rage al een voorbode.

De scène implodeert dankzij toenemend druggebruik en drugsbendes verzieken de sfeer compleet.

Northern-soul-avondjes worden nog altijd gehouden, ook in Nederland. De beste northern-soul-muziek klinkt nog altijd even onverwoestbaar. Wat Elaine Constantine zo knap heeft gedaan, is zonder al te sentimenteel-romantisch te worden, voelbaar maken wat er zo bijzonder was aan de muziek en waarom jongeren destijds alles op die ene zaterdagnacht zetten.

Paul Weller, behalve muzikant ook soulfan, verwoordde het al in 1977 in Nonstop Dancing, een van zijn eerste liedjes voor The Jam verwoordde: 'Cause when you're dancing all night long/It gives you the feeling that you belong.'

****
Northern Soul. Directed by Elaine Constantine. Dvd. Universal.

****
Elaine Constantine en Gareth Sweeney: Northern Soul - An Illustrated History. Virgin Books.

*****
Diverse Artiesten: Northern Soul - The Soundtrack. Harmless/Demon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden