Interview Julian Schabel

Wat voegt nóg een film over Vincent van Gogh toe aan alles wat we al hadden?

Simpel: deze is gemaakt door een schilder. In Julian Schabels ‘At Eternity’s Gate’ blijven de momenten van waanzin een keer buiten beeld.

Willem Dafoe als Vincent van Gogh in de nieuwe film ‘At Eternity’s Gate’ van Julian Schnabel. Foto Filmstill

‘Iedereen denkt álles te weten over Vincent van Gogh’, zegt Julian Schnabel, ‘dus het lijkt absoluut onnodig en absurd om een film over hem te maken. Het is al zo vaak gedaan.’ En toch, bepleit de 66-jarige New Yorkse schilder en filmer die ooit zijn filmregiedebuut maakte met de schildersbiopic Basquiat, werd het tijd voor wéér een film over de Nederlandse postimpressionist. ‘Er is nog nooit een speelfilm over hem gemaakt door een schilder.’

At Eternity’s Gate, dat meedoet in de competitie van het filmfestival in ­Venetië, moet volgens de regisseur de sensatie van het kijken naar een hele reeks schilderijen overbrengen: ‘Dat gevoel dat je hebt als je een tentoonstelling uit loopt.’

De titel komt van Van Goghs werk Op de drempel van de eeuwigheid uit diens sterfjaar 1890, dat hangt in het Kröller-Müller Museum. At Eternity’s Gate, met de Amerikaanse acteur ­Willem Dafoe (63) als schilder, is zeker geen doorsnee biografische film: flarden zijn subjectief gefilmd, alsof Van Goghs eigen blik de camera stuurt. Ook mengt Schnabel hier en daar feit en fictie. ‘Ik weet meer van hem dan de meeste mensen, vermoedelijk. Omdat ik een schilder ben, al van kinds af, en omdat ik al zijn brieven heb gelezen. Maar als je me vraagt mijn film uit te leggen? Onmogelijk.’

In At Eternity’s Gate passeren de bekende episoden uit Van Goghs leven, van de ontmoeting met collegaschilder Paul Gauguin tot zijn verblijf in het gesticht. Maar de vaker verbeelde momenten van waanzin, zoals het afsnijden van zijn oor, blijven nu eens buiten beeld. Dafoe, tijdens de opnamen 25 jaar ouder dan de schilder ooit werd, speelt Van Gogh expressief, maar niet verwilderd. Een onzekere en lucide man, die maar niet lijkt te begrijpen dat anderen niet zien wat hij ziet. Schnabel over de afloop van At Eternity’s Gate, die afwijkt van de officiële geschiedschrijving: ‘Of Van Gogh zelfmoord pleegde of niet is irrelevant. Geschiedenis is een leugen.’

In zijn in Venetië gepresenteerde competitiefilm Work ohne Autor verbindt Florian Henckel von Donnersmarck (Das leben der Anderen) de Duitse geschiedenis en oorlogsschuld met de schilderkunst. Zijn 3 uur lange epos, tevens Duitse Oscarinzending, volgt de levensloop van een jonge Duitse kunstenaar, eerst tijdens het nazistische en het Oost-Duitse communistische regime, en later in het vrije West-Duitsland van de jaren zestig.

‘Hij moet naar het Westen vluchten om zijn artistieke stem te vinden’, zegt de regisseur (45). Het leven van de schilder in Werk ohne Autor raakt verbonden met een oud-SS’er, die als arts koos welke Duitse vrouwen door de staat onvruchtbaar werden gemaakt.

‘Ik heb grote problemen met uw film’, confronteert een Duitse journalist van Der Tagesspiegel de regisseur op de persconferentie. Ze noemt een scène uit Werk ohne Autor waarin door de nazi’s én geallieerden aangerichte oorlogsgruwelen worden gemixt, in een beeldmontage, terwijl er een psalm van Händel klinkt. ‘Voor mij mag je zoiets nooit zo met elkaar verbinden.’

Henckel von Donnersmarck valt even stil. Dan: ‘Uw krant heeft altijd problemen met wat ik maak, maar ik waardeer uw recensies, ik lees ze altijd. Een personage in mijn film zegt: nooit wegkijken. Dáár gaat het om. Niet wegkijken, ook niet als het pijnlijk is.’

Van Gogh in films

Lust for Life (1956, Vincente Minnelli), met Kirk Douglas

Vincent (1987, Paul Cox), met John Hurt

Dreams (1990, Akira Kurosawa), met Martin Scorsese als Van Gogh

Vincent en Theo (1990, Robert Altman), met Tim Roth

Van Gogh (1991, Maurice Pialat), met Jacques Dutronc

Van Gogh: Painted with Words (2010, Andrew Hutton),

met Benedict Cumberbatch

Loving Vincent (2016), met Robert Gulaczyk

At Eternity’s Gate (2018, regie Julian Schnabel ), met Willem Dafoe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.