Wat vinden kunstliefhebbers zo bijzonder aan doeken met 'bijna-niks' erop geschilderd?

De solotentoonstelling van Maaike Schoorel (43) in GEM Den Haag opent met een gigantisch wit doek. Waarom lopen verzamelaars, curatoren en kunstenaars weg met haar doeken vol bijna-niks?

Beeld RV - Maaike Schoorel, The Interior, 2014. Olieverf op doek, 147 x 103 cm. The Ekard Collection

Eerst dat andere raadsel: waar kijk ik eigenlijk naar? Olieverf op doek. Op reproductie in de krant blijft er weinig van over. Maaike Schoorel bouwt composities waarin één kleur overheerst, zoals wit, roze, grijs of zwart. Na geduldig kijken blijkt een blauwe veeg een been, een lik verf een oor en een dot wit een glimlichtje. Afwisselend zie je verf en voorstelling, nooit tegelijk. Die switch gaat hier zo traag dat je je er bewust van wordt.

Dat loeigrote witte doek heet Parnassia Beach. Wie langer kijkt, ziet mensfiguren op het strand en daarachter golven. Of zijn dat duinen? Schoorel heeft internationaal succes met deze balanceeract. Dertien jaar geleden had ze haar eerste solotentoonstelling bij Galerie Stigter van Doesburg in Amsterdam. Sindsdien vonden haar schilderijen wereldwijd hun weg. Modeontwerper Raf Simons, fotograaf Mario Testino en kunstverzamelaar Saatchi kochten haar kunst, net als bijvoorbeeld Stedelijk Museum Amsterdam.

Bijna was ze rechten gaan studeren na de middelbare school. Een tekencursus in Florence bracht haar op andere gedachten. Maar op de Gerrit Rietveld Academie voelde ze zich niet thuis: 'Videokunst was het helemaal. Dan filmde iemand een dwarrelend A4'tje en was het experiment geslaagd.' Buitenbeentje Schoorel kwam op de afdeling 'sculptuur' terecht, dat vonden haar docenten bij haar passen. Zij probeerde zich te schikken. Gegeneerd vertelt ze over haar afstudeertentoonstelling: 'Kleisculpturen die bijna uit elkaar vielen.' Die verdwenen in een container. Maar zo verkeerd waren ze kennelijk niet: Schoorel kon verder studeren op het Royal College of Art in Londen.

Beeld RV - Maaike Schoorel, Bird, 2016. Olieverf op doek, 24 x 18 cm. Particuliere collectie, Foto: Roberto Luigi APA

Daar ging ze schilderen ('De sculptuurafdeling was erg macho'). Dit keer besloot ze zich niets van de docenten aan te trekken: 'Dat had ik op de Rietveld te veel gedaan.' De stad deed haar goed. Langzaam vond ze haar vorm. Aanvankelijk koos ze haar onderwerpen uit Hello Magazine, vervolgens gebruikte ze privéfoto's en gevonden foto's. Ze oefende in weglaten, in het mengen van de verf. Om de compositie van een foto over te brengen op het doek bleek een liniaal onmisbaar. 'Die verstopte ik als iemand in mijn atelier langskwam,' zegt ze lachend. Ambacht was not done.

Londen eind vorige eeuw was het Londen van reclameman, verzamelaar en tentoonstellingsmaker Charles Saatchi met 'zijn' Young British Artists als Damien Hirst en Tracey Emin. En hoewel Schoorels kunst in niets lijkt op Hirst en Emin, niet choquerend of rauw is, werd ook zij 'opgepikt' in 2004. Saatchi kocht na een 'heel stressvol' atelierbezoek zes schilderijen en presenteerde Schoorel vervolgens in zijn tentoonstelling The Triumph of Painting. De Britse pers concludeerde meteen opgelucht dat schilderkunst terug was. In deze tijd schilderde ze Parnassia Beach: op verzoek van Saatchi. Schoorel werd door de Britten trots ingelijfd en in 2010 als Britse kunstenaar gepresenteerd in de prestigieuze, vijfjaarlijkse British Art Show.

Maaike Schoorel aan het werk in haar atelier. Beeld RV

Kwast paraat 

Maaike Schoorel vindt het bijzonder dat verzamelaars dicht op haar kunst willen wonen: 'Er hangt zelfs een schilderij boven iemands bad!' Zelf kan ze dat niet, ze kan er niet van afblijven. Een dag voor de opening van de tentoonstelling stonden haar schilderspullen nog in de museumzaal, zou ze niet nog even een kwast pakken? Ze wist zich te bedwingen, maar dat lukt niet altijd.

Ze had comfortabel in Londen kunnen blijven, misschien was ze dan witte schilderijen blijven maken. Maar New York lonkte met een residency. Ze ontdekte dat daar in een andere taal over haar kunst werd gesproken: het ging over ambacht. Collega-schilders keken naar verfgebruik, in plaats van naar de voorstelling, een verademing voor Schoorel. In New York liet ze het wit los, ging zelfs voor zwart en bevocht haar eigen netheid door met oliekrijt en potlood op haar doeken te krassen. Na New York volgde een verblijf in Rome en sinds twee jaar woont ze weer in Amsterdam.

Toch zal ze in één opzicht een buitenbeentje blijven. Haar kunst is op internet 'onzichtbaar'. Want zelfs van haar nieuwere werk, dat fellere kleuren en duidelijkere streken heeft, blijft op een foto bijna niets over. 'Bij mij gaat het ook niet alleen om even vlug kijken en afvinken, het gaat om ervaren.' Slow art noemt haar galeriehouder dat. Het is alsof deze schilderijen fluisteren: stilstaan verplicht.

Maaike Schoorel, Londen, New York, Rome, Amsterdam, GEM, Den Haag, t/m 21/1.


Drie bewonderaars over het werk van Maaike Schoorel:

Marc Mulders (58) is beeldend kunstenaar. In 2014 selecteerde hij een schilderij van Maaike Schoorel voor een tentoonstelling die hij samenstelde in Kunsthal Kade.

Maaike Schoorel maakt intieme schilderkunst. Het is bijna abstract, zoals de late schilderijen van Monet: is er nog een bruggetje te zien of niet? Ze neemt een eigenwijze positie in en past toch in een traditie van Hollandse schilders. Ik moet meteen aan de Haagse school denken. Die schilders hadden genoeg aan het zilveren zeelicht. Ik ben blij dat er schilders zijn die met zo weinig zo veel kunnen. Haar lucide toets bewonder ik, hoe suggestief ze met verf omgaat.

Jeremy Lewison (62) is curator, schrijver en kunstadviseur.

Hij woont in Londen. Tot 2002 was hij Hoofd Collecties bij Tate.

Maaike Schoorels werk is rustgevend, spiritueel en harmonieus. Dat zoek ik in kunst omdat we in zo'n verstoorde wereld leven. Ik vind ze mysterieus en sereen, maar ze zijn ook intens. Ze ontvouwen zich langzaam. Bij het beleven van videokunst en in performances speelt de tijd duidelijk een rol. Maaike Schoorel laat zien dat schilderijen ook een duur kunnen hebben: ze geven zichzelf langzaam prijs.

Diana Stigter (53) is kunsthistoricus en galeriehouder van galerie Stigter Van Doesburg in Amsterdam.

Maaike kwam begin deze eeuw langs in de galerie met opgerolde schilderijen onder haar arm. Die doeken leken helemaal wit. Voor mij werken de schilderijen als herinneringen. Als je ergens aan terugdenkt, wordt dat nooit een vaststaand scherp beeld.

Momenteel zou je haar kunst kunnen uitleggen als slow art, dat past in een maatschappelijke beweging. We willen langzame ervaringen, alles gaat zo snel, er komen voortdurend afbeeldingen op ons af. Haar schilderijen hebben aandacht nodig. Sommige kunstenaars zijn blij als hun kunstwerken op sociale media beter overkomen dan in het echt, maar dat gaat niet bij Maaike. Ik kan geïnteresseerden geen plaatje sturen, ik moet zeggen: 'Kom zelf maar kijken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden