Wat vinden de buren van A.F.Th. van der Heijden?

In Duitsland houden ze van het grootse, mythische oeuvre van A.F.Th. van der Heijden, in de Angelsaksische wereld is hij nog maar net ontdekt.

Van der Heijden signeert, met links Tonio, 1990. Beeld Hollandse Hoogte

Van der Heijden is niet de meest vertaalde schrijver van Nederland, maar dat hij te Nederlands is voor het buitenland, zoals wel wordt gedacht, is niet waar. Vooral met Tonio (2011), de 'requiemroman' die hij schreef over zijn in 2010 gestorven zoon, ging het hard. Eind 2011 verscheen de Duitse vertaling al bij Suhrkamp, door Helga van Beuningen, die vrijwel het hele oeuvre van Van der Heijden heeft vertaald. Tonio verscheen ook in het Chinees en de Hongaarse vertaling komt eraan. In 2015 kwam er dan eindelijk, bij de Australische uitgeverij Scribe, een Engelse Tonio, vertaald door Jonathan Reeder. Het is Van der Heijdens Engelstalige 'debuut' en de paar recensies die ik kon vinden, waren lauw. Het lijkt er niet op dat Tonio, zoals The dinner van Herman Koch, aan een zegetocht door de Angelsaksische wereld is begonnen.

In Duitsland houden ze wél van deze schepper van een groots, mythisch oeuvre. De delen van Die zahnlose Zeit werden goed ontvangen en de reacties op Tonio waren juichend: Die Welt noemde het een 'monument van liefde en verdriet'. Bij de buren zijn ze dol op onze literatuur. Van Cees Nooteboom en Harry Mulisch konden ze geen genoeg krijgen. Deze twee voeren ook de lijst aan van in het buitenland meest gelezen Nederlandse schrijvers, in een onderzoek uit 2014, Nederlandse kunst in de wereld. Hella S. Haasse staat op de derde plaats, Arnon Grunberg op de vierde. Geen Van der Heijden in de top-10.

Is dit oeuvre in zijn omvang en samenhang intimiderend? Of is het exuberante proza moeilijk vertaalbaar? Ligt het toch aan de zeer Nederlandse inhoud? De Vlaamse criticus Hugo Bousset noemde De tandeloze tijd treffend 'Het verdriet van Nederland'. Maar: geworteld zijn in tijd en plaats hoeft internationale erkenning en herkenning niet in de weg te staan. Philip Roth is de kroniekschrijver van naoorlogse, joodse immigranten in het oosten van de Verenigde Staten, en toch is zijn werk universeel.

'Als het schrijven ophoudt, houdt alles op' (+)

De afgelopen jaren ontving A.F.Th. van der Heijden zelden iemand in zijn werkkamer. Nu spreekt hij er uitgebreid over zijn schrijversleven en zijn nieuwste roman, Kwaadschiks, waarin hij een psychopaat ontleedt. Lees hier het interview.

Net als Roth is Van der Heijden een uitstekende kandidaat voor de Nobelprijs: zijn werk vertelt een hoogstpersoonlijk verhaal dat tegelijk typerend is voor de tijdgeest en getuigt van grote betrokkenheid bij de wereld. Op de geheime plaatsen waar Nederlandse kandidaten voor die prijs worden gekozen, valt zijn naam weleens, maar voorlopig zal het er niet van komen. In Nederland moet Van der Heijden, 65 en de Grote Eén van zijn generatie, als het erom gaat voorgedragen te worden voor de belangrijkste literaire prijs, nog altijd een generatie boven zich dulden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden