Wat kenmerkt het YouTubetijdperk?

YouTube

YouTube is voor filmpjes wat punk was voor muziek. Beeld en Geluid in Hilversum wijdt vanaf vrijdag een tentoonstelling aan YouTube; De Volkskrant poogt alvast de impact van het fenomeen weer te geven. Te beginnen met de grappigste video's.

YouTube-persoonlijkheid en vlogger Enzo Knol. Foto anp

Ooit, lang geleden alweer, had je het MTV-tijdperk. De immense, wereldwijde populariteit van de muziekvideo had een diepe invloed op de audiovisuele cultuur - films en televisieprogramma's moesten steeds sneller gemonteerd en flitsender in beeld gebracht, want het ongeduld van een nieuwe generatie kijkers vereiste veel audiovisueel lawaai om ze bij de les te houden, was het idee. Overlappend daarmee had je het videotheektijdperk. Anders dan daarvoor kon je films ineens eindeloos herzien; en de filmnerd was geboren. Dat leverde Quentin Tarantino op, en met hem een stoet aan regisseurs die heel de filmgeschiedenis doorploegden om dolgedraaide films te maken die bol stonden van de verwijzingen naar eerdere films, van hommages, pastiches en herbewerkingen.

En nu bevinden we ons dik elfenhalf jaar in het YouTubetijdperk. (Het Nederlands Instituut voor) Beeld en Geluid in Hilversum wijdt een tentoonstelling aan het fenomeen - en wij vroegen ons daarbij af: wat kenmerkt deze periode?

De eindeloze beschikbaarheid van de bewegende popculturele geschiedenis, uiteraard. Geen TopPopopname zo obscuur of iemand heeft haar wel ergens geüpload. De twintigers en dertigers van nu heten de meest nostalgische generatie ooit te zijn, maar misschien geldt dat wel voor de hele hedendaagse mens - niets zo bevredigend voor het verlangen naar vroeger als het herzien van beeld en geluid van weleer. En tegelijk niets zo slopend, want met het steeds maar herzien verweert de nostalgische ervaring, en moet je op zoek naar iets nieuws. Zo doolt de mens oneindig door de krochten van de filmpjessite, steeds op zoek naar materiaal om de terugzucht te stillen. Misschien dat daarom zoveel van de beste televisieseries van de laatste jaren zich afspelen in een modern-retrotijdperk, van Mad Men tot Stranger Things.

Maar dat retrogedoe kennen we natuurlijk al zolang er popcultuur bestaat, het is hoogstens wat heviger geworden. De echte impact van YouTube is misschien een stuk verfrissender - en die proberen we in de komende acht pagina's te verkennen, op totaal verschillende manieren.

De snijtafel

Michiel Lieuwma en Kasper C. Jansen begonnen met het vilein ontleden van liedjes (over het metrum van Meeuwis' Brabant: 'Hij klotst maar wat woorden op papier'). Het territorium werd gaandeweg uitgebreid naar talkshowgesprekken en zelfs naar een driedelig commentaar op het werk van Grunberg (in totaal 85 minuten!). Michiel is gestopt en Kasper gaat in wisselende samenstellingen verder. De snijtafel opereerde onder de vlag van de VPRO, De Correspondent en is nu weer geheel zelfstandig én op zoek naar geld. 'Als elke YouTubeabonnee maandelijks 20 cent doneert, zijn we uit de brand', schrijft Jansen op zijn site.

Misschien is wel het aardigst dat die gigantische soep van slecht bewaarde ouwe filmpjes, scheve homevideo's en opgewekte hand held vlogtroep definitief heeft afgerekend met het idee dat een audivisuele uiting mooi en zorgvuldig afgewerkt moet zijn om enigszins te scoren. Sneezing Panda!

Pak een camera of een montagesoftwarepakketje en maken maar - YouTube is voor de filmpjes wat punk was voor de popmuziek. Combineer dat met een tijdspanne van korter dan pakweg 15 minuten en een tweede grote kwaliteit komt bovendrijven: één steengoed idee is goed genoeg. Vergeet de dramaturgen, de diepere lagen, whatever: verzin iets goeds en je kunt aan de slag. Een ijzersterke sketch, heel leuk vertellen over je eigen leven, roeren door een potje verf, knisperen met een plasticje, of een verborgen fenomeen heel goed uitleggen - dat zijn de dingen die YouTube hebben grootgemaakt.

Lees maar over het verrassend inhoudelijk fenomeen van het video-essay. Over het schijnbaar zo simpele succes van Monica Geuze, bij wie het in essentie om zoiets eenvoudigs als authenticiteit lijkt te draaien. Over de bizarre aantrekkingskracht van de 1 minuut durende bakfilmpjes van Tasty (die altijd, echt altijd eindigen in kaasdraden, heel raar, maar dat terzijde).

Maar laten we beginnen met onze zeer erg subjectieve, maar daarom niet minder zorgvuldig samengestelde lijst: wat vindt V het leukste dat YouTube in 11 jaar heeft opgeleverd?

Foto Lars Deltrap

Meer lezen?

Ze duren niet lang en staan bol van informatie en originele redeneringen: video-essays. Het genre heeft een vlucht genomen, en niet zonder reden. Beeldscherm klaar? Lezen maar. Lees hier het hele artikel. (+)

Lees hier het interview met vlogger Monica Geuze. (+)

Product placement zijn we inmiddels gewend van sporters, muzikanten en filmsterren, maar bij de nieuwste sterren aan het firmament, de youtubers, is het nog even wennen: is het nou reclame of niet? Lees hier het hele artikel. (+)

James Corden Carpool Karaoke

De Amerikaanse The Late Late Show-presentator James Corden gaf YouTubekijkers een oplosmiddel voor alledaagse beslommeringen met zijn Carpool Karaoke-serie. Daarin rijdt hij naar zijn werk en biedt een Bekende Amerikaan een lift aan, om samen in een ongeremde met-de-radio-meezing-vrolijkheid te belanden. Besluit je dag met een van Cordens afleveringen en alles wat je geest vertroebelde, is acuut opgelost. Corden die George Michael uit z'n starre houding lokt met een keihard 'Baaaaby, IIIIIIIII'm your màhaaan', waarna ze samen vrolijk doorzingen. Corden en Stevie Wonder, 'You Can Feel it All Oo-hover', hou het dan zelf nog maar eens stil. Hilarisch is de iPhone-hack van Jennifer Lopez, waarin Corden namens J.Lo Leonardo DiCaprio mee uitvraagt ('Hey baby, ik heb het gevoel dat ik even los moet gaan. Heb je suggesties?') en waarop ook antwoord komt. Of de lift van Gwen Stefani waarbij onverwacht George Clooney en Julia Roberts instappen, die samen met über-bravado 'I ain't no holla back girl' zingen (it's banana's, B.A.N.A.N.A.S!). Corden krijgt de grootste sterren op beste-vrienden-die-zich-onbespied-wanen-niveau, waarvan wij getuige zijn en heeft zelf een authenticiteit die ontroert. Wees gewaarschuwd: als Stevie Wonder Cordens vrouw belt, houdt ook de meest stoïcijnse onder u het niet droog. A Karaoke a day keeps the doctor away.

(Tekst gaat verder onder video).

Foto Lars Deltrap

A Take Away Show

De Franse site La Blogothèque filmde de beste indie-artiesten terwijl ze lopend door Parijse straten muziek maakten. Onder meer Arcade Fire, Bon Iver, Alt-J en Beirut waren een dag straatmuzikant terwijl omstanders soms nietsvermoedend toekeken. In hetzelfde 'intieme muziek in onverwachte setting'-genre zijn de Tiny Desk Concerts van de Amerikaanse radio-omroep NPR ook heel fijn, zoals laatst met Anderson .Paak, die tussen platenkasten, in een minuscule studio, met zijn band The Free Nationals een swingende show gaf. Voor liefhebbers van elektronische muziek is de Boiler Room onontbeerlijk. Op pop-uplocaties worden kleine feestjes met grote namen gegeven, die live gestreamd worden. Altijd genieten van de ravers die - vaak flink onder invloed - achter de dj staan om goed in beeld te komen (en soms ook wat drugs aan de dj aanbieden).

Foto Lars Deltrap

CGP Grey

Explainer-video's, of explanimations, heb je in eindeloze hoeveelheden online, maar weinige zijn zo inzichtelijk en zo geestig als die van youtuber CGP Grey, die politieke, geografische, economische en logistieke vraagstukken uitlegt aan de hand van simpele animaties. Zoals: hoe files ontstaan. Zijn eerste viral filmpje was een uitleg van de termen voor het Verenigd Koninkrijk (inmiddels bijna tien miljoen views). Ook populair: een filmpje over het verschil tussen 'Holland' en 'The Netherlands' (ruim zes miljoen views). Met zijn snelle en tikje monotone stem klinkt de voice-over van CGP Grey af en toe als een robot, wat bijdraagt aan het droogkomische effect.

(Tekst gaat verder onder video).

Foto Lars Deltrap

HowToBasic

Het internet staat vol met tutorialfilmpjes waarin je allerlei praktische zaken worden geleerd. Hoe maak je een cocktail? Hoe bak je brood? Hoe breek je een kokosnoot open? Hoe maak je een Big Mac? Als je een van deze vragen invoert in YouTube, bestaat de kans dat je bij het kanaal HowToBasic (acht miljoen abonnees) terechtkomt, en dan zal je leven nooit meer hetzelfde zijn. Het filmpje How To Crack Open a Coconut begint met een man die met blote voeten een babypop tegen een garagedeur schopt, waardoor een kokosnoot zichtbaar wordt. Daarna legt hij een ei bij een andere pop die verstopt is in de struiken en legt hij een vinger op de mond van de pop: 'Sssst'. Hij neemt de kokosnoot naar binnen en slaat als een ninja met zijn hand erop, waarna is geknipt in de shots en hij opeens een watermeloen tot pulp slaat. En dan tientallen filmpjes vol met deze absurdistische waanzin.

(Tekst gaat verder onder video).

Foto Lars Deltrap

Will it blend

Soms wil je gewoon weten of iets kapot gemaakt kan worden en hoe dat er dan uit zou zien. Bijvoorbeeld: kan de blender een iPhone 6 kapot blenden? Antwoord: ja. Op dit kanaal, overigens één grote reclame voor een blendermerk, wordt telkens dezelfde vraag beantwoord met een ander object. Ook leuk in hetzelfde 'als het niet kapot kan is het ook niet leuk'-genre: de Hydraulic Press Channel, waarbij voorwerpen - inderdaad - kapotgedrukt worden. Het accent van de Finse eigenaar van de hydraulische machine verhoogt het cultgehalte. Het filmpje waarin wordt geprobeerd of je een papiertje vaker dan zeven kan vouwen is ruim 11 miljoen keer bekeken.

Foto Lars Deltrap

Seth McFarlane's cavalcade of cartoon comedy

Met Family Guy maakte hij sinds 1999 al behoorlijk briljant absurde tekenfilmcomedy, maar het hoogtepunt in Seth McFarlanes oeuvre kwam wat ons betreft in 2008, toen hij, eerst gesponsord door Burger King en later door Priceline, totaal vreemde, korte filmpjes voor op YouTube ging maken. Beavers, assholes of the forest (hoe de bever aan zijn dubbelzinnige naam 'beaver' kwam, door, dus, een asshole te zijn) en de backstage-ontmoeting tussen een totaal onverstaanbare Bob Dylan, Tom Waits en Popeye zijn heerlijk gemeen grappig. Het paard dat zich in een bar het slachtoffer weet van een racistische grap ('Hey, why the long face') heeft een van de beste punchlines aller tijden ('Sara Jessica Parker').

Foto Lars Deltrap

Funny or Die: Between Two Ferns

Dat je, gezeten voor je scherm, de schaamte in je maag voelt. Jij, Zach Galifianakis (presentator) en Bekende Amerikaan (gast, meestal verkeerd gespeld in onderschrift), de laatste twee tussen twee varens in een zwart decor. En dan gaat het ongeveer zo: Zach stelt een ongepaste/gênante/totaal flauwe vraag, Bekende Amerikaan valt stil. En opnieuw een vraag en dat herhaalt zich tot je denkt néééé, waarom loopt Bruce Willis niet weg? Waarom slaat Sean Penn 'm niet voor zijn hoofd? Waarom heeft Hillary Clinton hierin toegestemd? Dat laatste vroeg zij zich zelf ook hardop af, trouwens.

Galifianakis is koning van de ongemakkelijke vragen die de gast noch hemzelf sparen, en die in elk geval de gast uit zijn geroutineerde, pr-verantwoorde lingo sleuren. Hij maakt constant fouten en raakt tegelijk gevoelige onderwerpen (tegen Barack Obama: 'Wat moet de Verenigde Staten doen met Noord-Ikea' en 'Voor welk land gaat u juichen bij de komende Olympische Spelen', hintend op het deel van het Trump-electoraat dat zijn loyaliteit blijft bevragen.

De stille kauwgomguerrilla tussen Brad Pitt en de gastheer is een hoogtepuntje. En mis de laatste, die met Hillary Clinton niet: 'Wat gebeurt er als u zwanger wordt? Zitten we dan 9 maanden opgescheept met Tim Kaine?' 'Dit was leuk, laten we contact houden. Wat is de beste manier om u te bereiken. E-mail?

(Tekst gaat verder onder video).

Foto Lars Deltrap

Musicless music videos

Je had al zoiets als de 'shred', waarin liveoptredens en videoclips van realistisch klungelige nieuwe zang en muziek werd voorzien - de geweldigste daarvan is wat ons betreft I Get Around van The Beach Boys, zeker dat moment dat die ene boy heel onbeholpen in zijn handen begint te klappen. Maar pas met de Oostenrijkse sounddesigner Mario Wienerroither bereikte het genre in 2013 de komische perfectie: clips waarbij de muziek is vervangen door veel te realistisch omgevingsgeluid. Om te huilen van het lachen is bijvoorbeeld Mick Jaggers en David Bowies toch al vaak bespotte jaren 80-clip Dancing in the Street, vol fanatieke voetstapjes, gekreun, een welgeplaatste boer van Jagger en een plotselinge oerkreet van Bowie.

Foto Lars Deltrap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.