Boeken

Wat je niet op Wikipedia zult vinden ★★★☆☆

De heldere nieuwe dichtbundel van Tjitske Jansen ontstond uit een weigering van de digitale encyclopedie haar persoonlijke pagina aan te passen.

Tjitske Jansen  Beeld
Tjitske Jansen

Wie eenmaal een blik heeft geworpen op de heldere lemma’s van een encyclopedie is voorgoed verknocht aan eenvoud en overzicht. Wie echter eens een gedicht beetneemt, kan daarna niet meer zonder de zachte tover van het woord. Waarom leest het merendeel van de mensen dan toch liever Wikipedia dan poëzie? Waarom willen we liever weten hoe iets zit of hoe iets is geweest dan hoe iets zou kunnen zijn?

Gelukkig zijn er dichters die als David tegen Goliath de strijd aan durven te gaan. In Iedereen moet ergens zijn, de nieuwe bundel van Tjitske Jansen, lezen we hoe de dichter dat jaren geleden probeerde bij de digitale encyclopedie en hoe ze van een koude kermis thuiskwam. Zij het met een stevige bundel onder de arm.

Tjitske Jansen weet dat de poëzie van het leven niet huist in opsommingen van sleutelmomenten, maar in de kieren van de alledaagse werkelijkheid. De digitale reus stond het haar echter niet toe haar persoonlijke pagina naar eigen wens te wijzigen. Ze kreeg te horen dat wat ze schreef leek op geklets – iets wat je tegen een dichter niet moet zeggen.

Of juist wel. Want in haar lemma lezen we weliswaar nog steeds dat ze kokshulp of marktkoopvrouw was, maar de weigering heeft ertoe geleid dat Jansen een bundel met bij vlagen tragische, bij vlagen komische gedichten heeft gecreëerd. En daarin lezen we veel over het leven dat aan Wikipedia voorbijging.

Wikipedia’s weigering is tekenend voor veel van de jeugdervaringen die in Iedereen moet ergens zijn voorbijkomen. Zoals het systeem het lyrisch ik haar wensen weigert, zo was er schijnbaar ook altijd het haar omringende milieu dat haar wensen tegenwerkte. Niet voor niets schrijft Jansen ergens halverwege de bundel met de voor haar zo kenmerkende kalm observerende toon: ‘Elke beslissing in mijn wereld werd genomen / zonder er deskundigen bij te halen. / Alles werd geregeld in het netwerk van school en kerk. / Directe medemenselijkheid zou per definitie / waardevoller zijn dan kinderbescherming / vertrouwensarts, psycholoog of psychiater.’

We lezen er hoe zo’n wereld waarin iedere beslissing voor haar werd genomen tot donkere gedachten – de dood – leidde. Maar ook hoe dit een zekere strijdvaardigheid in haar deed ontwaken. Zo herinnert ze zich hoe ze voor het jubileum van haar overgrootouders werd ‘volgehangen met nepgouden oorbellen / en een nepgouden ketting’. Koeltjes constateert ze direct daarop, met de eenvoud van een kinderwens: ‘Ik wilde alleen maar nagellak.’

We lezen er ook over de impulsen die haar aanzetten tot het schrijverschap. Wanneer haar vader haar het schrijverschap ontraadt en haar, hoe kan het ook anders, een rechtenstudie aanraadt, was het pleit beslecht: ze wist dat ze schrijver wilde worden. Ergens anders verraadt een slimme regelafbreking haar jeugdwens. ‘Van alle aanwezige lichamen vond ik die van ons’, schrijft ze, ‘het mooist. Veel tekenaars en schilders / hadden daar waarschijnlijk anders over gedacht.’ Het zijn de kunstenaars, de kunsten die het mooist zijn.

Met Iedereen moet ergens zijn toont Jansen ons hoe uit een weigering gedichten ontstaan. Dat doet ze in klare taal, in beelden die voor zich spreken. En eigenlijk is de boodschap ondanks alles positief. Want in alle inperkingen, in alle beslissingen die voor het lyrisch ik worden genomen, kon er toch iets groeien, zoals het zaadje van een zonnebloem dat een kind in de grond stopt en onderduwt en dat desondanks toch weet te ontluiken.

‘Dat dat kan! / Dat dat kan!’ jubelt ze daarbij. ‘Zou je het geloven als je niet al wist dat het zo was?’

Tjitske Jansen: Iedereen moet ergens zijn. Querido; 112 pagina’s; € 18,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden