Analyse Game of Thrones

Wat je moet weten nu het slotseizoen van Game of Thrones is begonnen

Nu het slotseizoen van start gaat: hoe is Game of Thrones de populairste serie uit de televisiegeschiedenis geworden?

Lena Headey als Cersei Lannister Game of Thrones. Beeld AP

Maar eerst. Game of Thrones: is het te laat om in te haken?

De moeder aller recaps zou wel eens van een van de twee showrunners (schrijvers en plotbewakers) van Game of Thrones zelf kunnen komen. In een interview met New York Magazine omschreef David Benioff de serie als ‘The Sopranos in Midden-Aarde’. En daar beginnen de problemen. Als er al een tweedeling moet worden gemaakt, dan valt de groep fictiekijkers grotendeels uiteen in realisten en fantasten. 

Enerzijds zij die hun verhalen, hoe grotesk ook, graag zien vastgeklonken in het alledaagse, ergens langs de afritten van de New Jersey Turnpike, bijvoorbeeld. Of in een slaperig Engels dorp, waar elke week iemand wordt vermoord, over realisme gesproken.

Anderzijds heb je de groep die, ruim gedefinieerd, geen bezwaar heeft als de personages rondreizen op draken in een continent (Westeros), dat wel wat weg heeft van het middeleeuwse Europa. 

Er moet worden gezegd dat die groepen elkaar sinds 17 april 2011, de uitzenddatum van de eerste aflevering van Game of Thrones, behoorlijk zijn genaderd. Mogelijk omdat die draken de kwaliteit van het drama niet in de weg hebben gestaan. Integendeel. Maar goed, inhaken lijkt na 67 afleveringen, honderden personages en een gemiddelde van veertien doden per aflevering, een lastige opgave.

Emilia Clarke als Daenerys Targaryen en Kit Harington als Jon Snow in een scene van Game of Thrones . Beeld AP

Aan de andere kant, je mist de komende weken de opwinding over het zesdelige slotseizoen van een serie die door miljoenen mensen devoot wordt gevolgd, mogelijk het laatste grote koffieautomaatfenomeen uit de televisiegeschiedenis, aldus de Amerikaanse criticus Alan Sepinwall. Er komen steeds meer aanbieders, meer series en de aandacht van de kijker versplintert.

Waar gaat het over?

Toch maar een poging om de eerste zeven seizoenen samen te vatten. In de eerste aflevering (‘Winter Is Coming’) kijkt iemand naar de lucht en zegt dat de winter eraan komt en 67 afleveringen verder (‘The Dragon and the Wolf’) valt er een sneeuwvlok uit de lucht. Tussendoor gebeurt het een en ander.

Maar echt.

GoT is gebaseerd op A Song of Ice and Fire, de (voorlopig onvoltooide) romancyclus van fantasyschrijver George R.R. Martin. Centraal staat de machtsstrijd rond de IJzeren Troon en de heerschappij over de zeven koninkrijken van het continent Westeros. De troon is in handen van de familie Lannister (zuidelijke types, met een complexe stamboom en wat inteeltkwesties), maar wordt geclaimd door de Starks (lui uit het Noorden, met dito stamboom). De Starks trekken vanaf het zevende seizoen samen op met Daenerys Targaryen (‘Dani’ voor fans) die haar eigen claim ondersteunt met het feit dat ze een stel draken heeft die naar haar luisteren. Handig voor transport, maar nog handiger om vijandelijke legers tot as te reduceren.

Beeld uit Game of Thrones met Carice van Houten als Melisandre en Kid Harrington als Jon Snow.

George R.R.Martin

Ook wel bekend als ‘GRRM’. Hij werd wel de Amerikaanse Tolkien genoemd, maar begint in het spectrum langzaam op te schuiven naar Walt Disney of J.K. Rowling. In 2007 verkocht hij de televisierechten van zijn romancyclus A Song of Ice and Fire aan HBO. De serie haalde de boeken vrij snel in, en het wachten is nog altijd op de twee slotdelen: The Winds of Winter en het laatste deel A Dream of Spring. Eind 2018 publiceerde Martin Fire & Blood, waarin de geschiedenis van het huis-Targaryen werd beschreven. Hij is betrokken bij de plannen van HBO voor spin-offs en pretparken. Ondertussen zijn er ook plannen om andere titels uit het immense oeuvre als serie te brengen. Hulu is bezig met de dystopische Wild Cards.

Een groot deel van de afgelopen seizoenen was als een langzame schaakpartij, met eindeloze omwegen en personages die zich in achterwaartse paardensprongen over het bord bewogen. Was dat erg? Welnee, GoT is altijd de serie van de scènes geweest, variërend van vlijmscherpe Shakespeareaanse momenten in de coulissen van de macht, tot en met krankzinnige veldslagen die alles overtreffen dat ooit voor het medium televisie is gemaakt. 

De cliffhanger van het zevende seizoen (alweer een kleine twee jaar geleden) introduceert nog een nieuwe dynamiek. De winter, die dan eindelijk toch komt, brengt de ultieme dreiging met zich mee: de Night King en zijn White Walkers (het leger der ondoden) breekt met behulp van een recent buitgemaakte zombiedraak door The Wall (de muur die Westeros van de onnoemelijke gevaren van het hoge Noorden moest scheiden).

Dus dat is de moeder aller dilemma’s voor de strijdende fracties van Westeros. Vergeten ze die troonaanspraken even en bundelen ze de krachten of zijn ze daartoe niet in staat en gaan ze koppig op hun eigen ondergang af? Vul hier zelf de klimaatcrisis of een ander wereldwijde crisis in als u op zoek bent naar een passende metafoor – of het simpelweg genant vindt over zombies te praten.

Kerry Ingram speelt Princes Shireen Baratheon in Game of Thrones. Beeld AP

Was Game of Thrones meteen een succes?

De makers van de serie, David Benioff en D.B.Weiss, hadden het niet meteen te pakken. Bij de ontstaanslegende van de populairste televisieserie ooit hoort het verhaal over de pilot die rampzalig werd ontvangen. Het testpubliek vond het verhaal extreem warrig, de familiebanden obscuur en de acteurs niet overtuigend. HBO, producent van The Sopranos en The Wire immers, legde de lat hoog en schoot de aflevering af, maar hield vertrouwen in het materiaal (het zou de zender uiteindelijk 47 Emmy’s opleveren). Het scenario werd herschreven en een aantal rollen werd opnieuw gecast. 90 procent van de scènes werd opnieuw gedraaid. Pas bij de tweede pilot werd de rol van Daenerys Targaeryen gespeeld door Emilia Clarke, nu een van de grootste sterren van de show. De mislukte pilot heeft een mythische status gekregen, al was het maar omdat hij slechts door een handjevol mensen is gezien.

En hoe is die eerste aflevering nu, 8 jaar en 67 episodes later?

Het is een merkwaardige ervaring om als volger van de serie terug naar het begin te gaan, al is het maar voor de jonge gezusters Stark (Arya en Sansa, gespeeld door Maisie Williams en Sophie Turner). Nu twee pilaren van de serie, maar bij de casting pas 12 en 13 en sindsdien beste vrienden. 

Lezers van de boeken hadden een enorme kennisvoorsprong, maar de nieuwe kijkers wisten natuurlijk niet welke schokkende sterfgevallen – een van de stijlkenmerken van de serie – ze nog te wachten stonden. Maar daar staan ze, piepjong nog en springlevend; in een aflevering die voor de tweede keer werd geschoten, in een serie die zich nog maar eens moesten bewijzen. Wisten zij veel.

Game of Thrones, door Studio V. Beeld Studio V

Dat eerste seizoen volgt vooral heel trouw de boeken van Martin, typisch jongens-fantasyland, met een flinke dosis seks – en niet alleen van de functionele variant. Herinnert u zich nog dat veel scènes in die eerste seizoenen zich in de bordelen van Westeros afspeelden, wat de gelegenheid gaf om per aflevering talloze naakte vrouwen bij wijze van decor te kunnen opvoeren? Al in dat eerste jaar van GoT omschreef de blogger Myles McNutt (zo heet ie) deze praktijk van plotontwikkeling (‘expositie’) gedrapeerd met vrouwelijk naakt als ‘sexpositie’. De term wordt nu ook met terugwerkende kracht pre-2011 gebruikt, om bijvoorbeeld de scènes in de stripclub Bada Bing! van Tony Soprano te beschrijven. In 2012 deed het satirische programma Saturday Night Live een sketch met een zogenaamde 13-jarige ‘creatieve adviseur’ van GoT, die voornamelijk bezig was om zoveel mogelijk tieten het scenario binnen te smokkelen. En verder was het orgieën en incest dat de klok sloeg, als in een tot leven gekomen Pornhub-menu.

Waar is de seks in Game of Thrones gebleven?

In de laatste aflevering van het zevende seizoen (‘The Dragon and the Wolf’) meldt centrale figuur Jon Snow zich aan de deur van Daenerys: ze kijken elkaar diep in de ogen en beklinken hun strategische alliantie met een keurige vrijpartij in stemmig tegenlicht. Dat wij als kijkers inmiddels weten dat Daenerys – vermoedelijk – de tante van Jon Snow is, geeft de prille relatie die typische GoT-incestvibe, maar dat neemt niet weg dat het verder behoorlijk net was, voor een middeleeuws fantasy-epos. Wat is daar gebeurd?

Er is natuurlijk de grote verhaallijn, waarbij de vrouwelijke rollen sterker en sterker worden. In de allereerste aflevering wordt Daenerys uitgehuwelijkt door haar broer om zijn aanspraak op de troon te versterken. Aan de Stark-kant lonkt de piepjonge Sansa naar de jonge koning Joffrey Lannister (Jack Gleeson), die als verknipt en door en door slecht personage werd afgewisseld door psychopaat Ramsay Bolton (Iwan Rheon), haar tweede echtgenoot. Het was een gegarandeerde lijdensweg die pas aan het einde van seizoen 6 tot een eind kwam – toen een stel wilde honden zijn gezicht eraf kloven, een scène die bij veel GoT-volgers gevoelens van nostalgie oproept.

Carice van Houten als Melisandre. Beeld HBO / Ziggo

Dat met die honden was de onverbiddelijke payback voor de meest omstreden scène uit de afgelopen zeven seizoenen – het afslachten van de halve cast (in ‘The Rains of Castamere’ beter bekend als ‘The Red Wedding’) aan het slot van het derde seizoen meegerekend. In de aflevering ‘Unbowed, Unbent, Unbroken’ uit het vijfde seizoen wordt Sansa Stark verkracht door Ramsay Bolton, door acteur Iwan Rheon neergezet als een soort middeleeuwse Caligula. Het was hoogst onplezierig om naar te kijken, en dat zegt wat in het wrede universum van Westeros. 

Game of Poems

Wat begon als een hobbyproject van drie Nederlandse schrijvers (Ellen Deckwitz, Ingmar Heytze en Thomas Möhlmann) - schrijf een gedicht na elke aflevering van Game of Thrones, heeft inmiddels een bundel opgeleverd: Game of Poems - Gedichten van IJs en Vuur. waarin elke aflevering een klein essay en een gedicht krijgt (verschenen bij Prometheus). Zo begint het gedicht ‘Moeders‘ dat hoort bij de aflevering Battle of the Bastards: ‘Prima, laat de vrouwen de boel maar overnemen:/de modderige slagvelden waar de lichamen gestapeld lagen, raken door madeliefjes bedekt.‘ 

Voor het eerst kreeg de serie – inmiddels een fanatiek gevolgd en becommentarieerd popfenomeen – zware kritiek. Legde die gratuite verkrachtingsscène niet een fundamentele zwakheid van GoT bloot, waarbij het lot van vrouwelijke personages keer op keer moest demonstreren, volgens George R.R. Martin, welke rol seksueel geweld in oorlogstijd speelde? Of was dat een al te grandioze verklaring voor al die keren dat de actrices in de serie onder vaak vernederende omstandigheden uit de kleren moesten? Er verschenen kritische stukken en minstens één feministische website en een vrouwelijke senator verklaarde dat ze de serie niet meer gingen volgen.

Emilia Clarke als Daenerys Targaryen in Game of Thrones. Beeld AP

De makers hebben nooit expliciet verklaard dat ze de serie hebben bijgestuurd, maar er is nogal een verschil tussen de eerste seizoenen en de 67ste aflevering, qua sexpositie. Het zijn uiteraard andere tijden – ook buiten Westeros – maar er speelt ook iets anders. De verhaallijnen hebben de gekwelde vrouwen van weleer (Cersei, Sansa, Arya en Daenerys) in machtige posities gebracht, nadat zij zich in verzengende wraakscenario’s hebben mogen uitleven – al dan niet met behulp van draken, honden, steekwapens en sluwe plannen. 

De populairste personages worden nu gespeeld door actrices, die na tien jaar op de set van de serie, tot populaire sterren zijn uitgegroeid, met veel meer invloed op de manier waarop ze in beeld worden gebracht. De hoofdactrices uit Game of Thrones (Emilia Clarke, Sophier Turner, Maisie Williams en Lena Headey) behoren tot de best betaalde vrouwen uit de televisiegeschiedenis. En de mannelijke personages, zij die nog over zijn, hebben hun loyaliteit aan de vrouwen verklaard (‘bend the knee’) of zwerven doelloos rond, op zoek naar een bestemming in dit nieuwe leven.

En daarover gesproken. Waar is Michiel Huisman gebleven?

Huisman speelde de rol van Daario Naharis, vertrouweling en minnaar van drakenmoeder Daenerys. In de boeken is Daario een man met een blauwe baard, maar dat laatste werd niet televisiegeniek gevonden. De eerste drie seizoenen werd de rol gespeeld door acteur Ed Skrein, waarna Michiel Huisman in beeld kwam. Hij had drie schitterende seizoenen, maar in het zesde seizoen werd hij achtergelaten door Daenerys. Ze was iets te veel met haar lotsbestemming bezig om nog een man aan haar zijde te tolereren. En dan waren er die draken. En bovendien: Jon Snow. We hebben geen idee of er nog een slotact van Daario Naharis zit aan te komen: de serie heeft de boeken van Martin al lang ingehaald.

Wat is de beste aflevering?

Er is een eindeloze hoeveelheid ranglijsten online te vinden, alhoewel Alan Sepinwall, de bekende GoT-watcher en tegenwoordig criticus voor Rolling Stone, schrijft dat de zoektocht naar beste episodes zinloos is. ‘Het zijn de losse scènes die in ons geheugen staan gegrift’, hij heeft het zelf liever over zijn tien favoriete scènes. 

White walkers terroriseren de omgeving in Game of Thrones. Beeld AP

Daar staan ook lijsten tegenover waarin alle afleveringen van slecht naar briljant zijn geordend. Wij gaan zelf voor de twee afleveringen waarmee seizoen 6 werd afgesloten en het eindspel van de serie werd ingezet. De ambitie van Game of Thrones kreeg hier een nieuwe dimensie. Het zijn ‘Battle of the Bastards’, gevolgd door ‘The Winds of Winter’, een dubbelaflevering van epische proporties, waarbij de grootste veldslag in de serie (tot dan toe) werd gevolgd door de zoete (en bloederige) wraak van Sansa op haar belager. En als spiegelbeeld van de bevrijding van Sansa, de meesterlijke scène waarin de kwaadaardige koningin Cersei in King’s Landing al haar tegenstanders opblaast, nadat we minutenlang in een dialoogloze scène het onheil hebben zien opzwellen. Sergio Leone-waardig.

En nog even dit. The New York Times publiceerde onlangs een lijstje met de twintig beste series sinds The Sopranos. En daar zat Game of Thrones niet bij. Zijn dat dan toch die draken? Of die zombies? Of het feit dat het plot ergens tussen het tweede en vijfde seizoen labyrintische kwaliteiten had (‘Waren we hier al niet eerder?’).

Wat weten we van het slotseizoen?

Niets.

Ja, dat aflevering 3 anderhalf uur duurt en dat daar (vermoedelijk) een veldslag inzit, die (zo werd zorgvuldig van de set gelekt) 55 opnamedagen in beslag nam.

Maar verder is er weinig tot niets naar buiten gekomen, heeft de pers geen afleveringen gezien en houden de acteurs hun mond stijf dicht, onder een barrage van vragen die ze moeten beantwoorden bij elk interview of talkshow. De eerste aflevering is wel al in première gegaan in New York, na afloop deelde HBO buttons uit met de slogan ‘Keep the secrets’.

Ja, hoe loopt het af? Wat is dat voor vraag eigenlijk? De makers hebben in interviews gezegd dat als het gaat over einden van langlopende series ze graag een voorbeeld nemen aan het ambigue slot van The Sopranos of het zelfvernietigende spektakel waarmee Walter White in Breaking Bad ons verliet. Dus als u zit te hopen op liefdesstel Dani en Jon, samen op de troon, met een babydraak aan hun zijde: vergeet het maar. Zo heeft Game of Thrones nooit in elkaar gestoken. Wie zegt dat die hele troon nog overeind staat? Misschien is de IJzeren Troon het minste van de problemen als op 19 mei de zesde en laatste aflevering wordt uitgezonden. Ik wil u niet ongerust maken, maar wellicht zit de Night King op die troon tussen de blakerende resten van wat eens Westeros was.

En is het dan echt afgelopen?

Welnee, succesvolle series zijn nooit meer afgelopen. Zelfs na een perfect slotakkoord (zie Big Little Lies. Zie The End of the F***ing World) zijn de economische belangen te groot. Een bekende titel laten voor wat het is, staat in de seriewereld gelijk aan geld verbranden.

Game of Thrones is allang een ‘universum’ geworden, een wereld waarin elke verhaallijn en elke entertainmentvorm een plaats heeft: series, films, pretparken, actiefiguren. Zie Marvel en Star Wars, niet toevallig twee ‘merken’ die door Disney worden uitgerold. Zie ook Harry Potter, allang de avonturen van de tovenaarsleerling ontstegen. En dat verklaart ook het ongelofelijke bedrag dat Amazon (250 miljoen dollar) heeft betaald aan de erven Tolkien om The Lord of the Rings nog eens dunnetjes over te doen, ditmaal als streamingserie.

Op sommige locaties van de serie is het Game of Thrones-effect al volop voelbaar, al dan niet geïnstitutionaliseerd. Dubrovnik wordt onder de voet gelopen door toeristen die in de voetsporen van Cerseis ‘walk of shame’ willen lopen. En in de lente van 2020 opent in Noord-Ierland, waar veel opnamen plaatsvonden, een enorm pretpark: The Game of Thrones Studio Tour. Het project is geïnspireerd op de Harry Potter Studio Tour buiten Londen.

Vladimir Furdik als The Night King in Game of Thrones. Beeld AP

Achter de schermen van de media-industrie is allang een andere Game of Thrones bezig, de strijd om de streamende kijker. HBO is onderdeel van Time-Warner, een bedrijf dat op zijn beurt weer wordt overgenomen door communicatiereus AT&T (voor ruim 75 miljard euro). En Game of Thrones is het kroonjuweel. Waarom zou je op zoek gaan naar ‘de nieuwe Game of Thrones’, als je de originele Game of Thrones in huis hebt?

De uitvoerend producenten en het merendeel van de acteurs hebben al gemeld dat ze zich niet gaan wagen aan spin-offs. Sophie Turner: ‘Ik trek nooit meer een korset aan.’

Maar over enkele maanden beginnen in Noord-Ierland de opnamen van een serie die nog geen naam heeft, maar zich binnen de mythologie van Game of Thrones 10 duizend jaar voor de huidige verhaallijn afspeelt, in een periode dat de White Walkers voor het eerst Westeros binnenvallen. Werktitel: ‘The Long Night’. Actrice Naomi Watts is voorlopig het bekendste lid van de cast, George R.R. Martin bewaakt het erfgoed.

‘Ik ga dit wiel niet stoppen. Ik ga dit wiel breken’, is een bekende uitspraak van de Drakenmoeder, aan de vooravond van haar opmars. Maar voorlopig draait het wiel door.

Lees ook:

Carice van Houten over haar afscheid van GoT-priesteres Melisandre: ‘Toen het bergafwaarts met haar ging, wreef ik me in mijn handen, kan ik lekker drama spelen’
Acht jaar lang speelde Carice van Houten de rode priesteres Melisandre in Game of Thrones. Nu, bij de televisiedoop van het laatste seizoen, zegt ze de sinistere rol gedag. Een terugblik in vijf Melisandre-momenten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.