REPORTAGE

'Wat je in Gomorra ziet, lijkt sterk op de levens van wie hier opgroeien'

Na het boek en de film kwam er de televisieserie Gomorra. Terwijl de opnamen van het tweede seizoen in volle gang zijn, blijken de makers van de populaire serie over de Napolitaanse maffia zelf verstrikt geraakt in de onderwereld.

Vincenzo Sacchetino, die een rol had in de serie en later zelf werd gearresteerd.Beeld Nicola Zolin

Acteur Vincenzo Sacchetino (17) doet niet mee aan het tweede seizoen van de televisieserie Gomorra. Zijn personage is na drie afleveringen door zijn kop geknald. Toch hangt de tiener nog altijd rond in het vervallen decor van gebarsten asfalt en betonnen flatgebouwen waarin de serie werd opgenomen. Hij woont er.

'Het acteren ging bijna vanzelf', zegt Sacchetino. De sociale woningbouwflat waarin hij opgroeide in de Napolitaanse buitenwijk Scampia is een van de bekendste drugsmarkten van de Napolitaanse maffia en allebei zijn ouders zaten in de gevangenis. Hij klust bij als elektricien.

Kwetsbaarheid

Het verschilt weinig van het leven van zijn personage Danielino aan het begin van de serie. Zijn vader is afwezig, zijn moeder werkt hard om tegen de armoede op te boksen. Zelf is Danielino hulpje in een garage. Hij glundert als een klant hem een motor belooft en rijdt even later met een sporttas vol drugs door Scampia. Na drugs komen wapens. Op de vraag of hij bang is te schieten, klakt Danielino onverschillig met zijn tong. Hij vermoordt een man. Maar als hij ontdekt dat hij is gebruikt voor het uitlokken van een maffia-oorlog, belt hij huilend zijn grote broer.

De kwetsbaarheid spat van het gezicht van Danielino als hij de criminaliteit inrolt, maar in het echt laat Vincenzo Sacchetino zich niet kennen. Met twee vrienden aan zijn flanken loopt hij door Scampia. Als hij aan zijn sigaret zuigt, knijpt hij zijn ogen samen. Vlak na de opnamen van Gomorra is hij zelf gearresteerd. Zes maanden zat hij in de gevangenis. Hij haalt zijn schouders op. 'Gewoon een vechtpartij', zegt de tiener. De zijkanten van zijn zwarte haar zijn opgeschoren, net als in de serie. Naar school gaat hij al sinds het begin van de opnamen niet meer. 'Nun me piace la scuola', zegt hij met sterk napolitaans accent. Weer haalt hij zijn schouders op. 'Ik vind er niks aan.'

Jongeren in de Napolitaanse wijk Scampia, waar de serie Gamorra zich afspeelt.Beeld Nicola Zolin

Rechtszaak

De populaire televisieserie over de Napolitaanse onderwereld van geweld, drugs en afpersing blijkt zelf opgeslokt door die wereld. Terwijl de opnamen van seizoen twee in volle gang zijn, blijken uit het eerste seizoen al twee acteurs gearresteerd. De producers van de serie zijn verstrikt geraakt in een rechtszaak. Ze zijn tijdens hun opnamen echt met de maffia in aanraking gekomen. En in buitenwijk Scampia beginnen kinderen met levens die lijken op die uit Gomorra de personages uit de serie na te bootsen.

De serie Gomorra vertelt in twaalf afleveringen over de fictieve Savastano-clan. Als de vader wordt gearresteerd, komen de zaken in handen van zijn onervaren zoon en zijn cokesnuivende vrienden in trainingspakken, tot ongenoegen van sommige clanleden. Voor de bijrollen werden acteurs gecast in en rond Napels en voor de opnamen van scènes rond het huis van de maffiafamilie vond productiehuis Cattleya een geschikt pand in de nabij Napels gelegen gemeente Torre Annunziata.

Huren van de maffia

'Het is een ongure buurt', waarschuwt de medewerkster van de tabakswinkel als ze uitlegt waar we de villa kunnen vinden. Het is de enige villa in een straat vol betonkleurige appartementencomplexen, met satellietschotels op de kale balkons en afval op de straathoeken. Een man met wazige blik en kaken die strak staan van de drugs dwaalt over straat. Alleen een met verf beklad beeld van een leeuw en een randje roze dat boven een grauwe muur uitsteekt, verraden dat hier iets verstopt zit dat niet met armoede te maken heeft. Achter een deur in een buitenmuur ligt een binnenplaats met palmbomen, beelden van leeuwen, adelaars, vrouwen en een fontein. Daarachter ligt een zuurstokroze villa.

Dat dit de ideale plek leek voor het filmen van intimiderende maffia-ontmoetingen is niet zo gek. Het is namelijk echt de villa van een maffiafamilie. Eigenaar Francesco Gallo zat al in de gevangenis voordat de opnamen begonnen, maar naar eigen zeggen wisten de producers pas dat hij een maffioso was toen de Italiaanse staat het pand in beslag nam. De resterende afbetalingen van de afgesproken huur van 30 duizend euro - Gallo's zus serveerde voor dat bedrag ook broodjes aan de crew - moest vanaf dat moment aan de Italiaanse staat worden betaald. Uit onderzoek van justitie in Napels blijkt dat de producers geld bleven betalen aan de maffiose eigenaren en erover logen tegen de politie. Gallo en zijn ouders zijn veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf vanwege afpersing, maar een rechter onderzoekt of ook de producers moeten worden vervolgd.

Het is niet de eerste keer dat de leden van de Napolitaanse onderwereld een graantje meepikken als iemand een film over ze maakt. Toen regisseur Vittorio de Sica in de jaren zestig in Ieri, Oggi e Domani de beroemde actrice Sophia Loren een illegale sigarettenverkoopster liet spelen die negentien keer zwanger werd om zo de gevangenis te ontlopen, kwam de vader van het veelkoppige gezin naar zijn hotel om een percentage van de opbrengst eisen.

Jongeren in de Napolitaanse wijk Scampia, waar de serie zich afspeelt.Beeld Nicola Zolin

Geen fictie

De Napolitaanse maffia is een van de drie grootste maffiaorganisaties in Italië en verdient haar geld onder andere met afpersingen, storting van (giftig) afval en drugshandel. In de flat waar acteur Vincenzo Sacchetino opgroeide was haar aanwezigheid goed voelbaar. Het piramidevormige sociale woningbouwcomplex blijkt met haar interne gangen, trappenstelsels en terrassen op verschillende verdiepingen een ideaal drugsdoolhof. Een waarschuwingssignaal is er al doorheen gegalmd voordat een agent uit zijn auto kan stappen.

'Wat je in de serie Gomorra ziet, lijkt sterk op de levens van wie hier opgroeit', zegt Sacchetino. De afgelopen jaren is de drugshandel in de flatgebouwen door opgevoerde politiecontroles verminderd, maar al 's ochtends vroeg hangt een van Sacchetino's vrienden in een strakke joggingbroek voor de winkels van Scampia. 'Wil je wat?', vraagt hij discreet. Een praatje met deze jonge drugsdealer wordt verstoord door de groenteverkoper aan de overkant van de straat. 'All'occhio', sist hij naar de jongen. Die groet vriendelijk en verdwijnt. Een paar tellen later rijdt een blauwe auto met twee mannen in gewone kleren langs. 'Politie', zegt een van hen. 'Uw identificatiebewijs alstublieft.'

In het piramidevormige sociale woningbouwcomplex waar acteur Vincenzo Sacchetino opgroeide was de aanwezigheid van de maffia goed voelbaar.Beeld Nicola Zolin
Met zijn gangen en trappen is het gebouw een ideaal drugsdoolhof.Beeld Nicola Zolin

Toen tussen 2004 en 2005 ruzie uitbrak in de clan van de gearresteerde maffiabaas Paolo di Lauro durfden de inwoners van deze wijk nauwelijks naar buiten. Op het verkeerde moment op de verkeerde plek lopen kon een verdwaalde kogel betekenen, zegt een winkelier. Zestig mensen kwamen om. Familieleden van maffiosi, liefjes, maar ook mensen die niks met de strijd te maken hadden.

'Dat zijn de gebeurtenissen die je terugziet in de serie, maar wat je niet ziet is dat in deze wijk ook goede dingen gebeuren', zegt Paolo Battimielo. Hij is directeur van de school van Scampia en niet blij met de serie. Hij zag Sacchetino veranderen van een leerling die de wens uitsprak ooit samen met zijn gearresteerde ouders in een huis te wonen naar een schoolverlater die zelf kwam vast te zitten en weer terug op straat is. 7.500 euro rijker en met een wat beroemder gezicht, maar het zijn dezelfde vervallen pleinen.

Rolmodellen

Sinds de populaire serie galmen bovendien ineens gewelddadige teksten uit de serie door de klaslokalen. 'Ti sparo in bocca (ik schiet je in je bek)', bijvoorbeeld, zoals een 12-jarige jongetje tegen de leider van de buitenschoolse activiteiten roept. 'Kinderen die zich al in een gevoelige situatie bevonden, herkennen zich in de personages van de serie', zegt Battimielo. 'Ze praten met hetzelfde dialect en leven in eenzelfde soort situatie. Ze kijken er niet van op als een vader de gevangenis in- of uitgaat en hebben weinig kans op een baan. In de serie zien ze hun situatie nog eens bevestigd. De politie zie je nauwelijks en een leerling die zich uit de situatie redt door te studeren zie je ook niet. Ze nemen de mannen van de maffia dus maar als rolmodellen.'

'Op school leer je niks nuttigs', zegt Mario (18). Hij hangt aan het hek dat de ingang van de school afschermt, wachtend tot wie wel naar school gaat, naar buiten mag. 'Maarschalk', staat op zijn ene arm getatoeëerd. Op de andere arm staat een pistool met de tekst 'carpe diem' eronder. Als de fotograaf een foto wil maken, protesteert hij eerst. 'Ik ben de grootste voortvluchtige van de staat', zegt hij. 'Ik ben een crimineel.' Hij grapt, nog wel.

Boek en film

Het eerste seizoen van de tv-serie Gomorra is aan meer dan vijftig landen verkocht. Roberto Saviano, de schrijver van de gelijknamige bestseller waar de serie op gebaseerd is, leidt sinds zijn indrukwekkende inkijk op de greep van de Camorra op Napels en omgeving een ondergedoken leven. Regisseur Matteo Garrone maakte in 2008 een film over het boek en won meerdere prijzen. Acht van zijn acteurs werden gearresteerd. Een van hen bleek zelfs echt een maffiabaas, die ook nog eens flink stennis schopte toen hij ontdekte dat zijn personage de twee jongens niet mocht vermoorden die de clan tot last waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden