Wat is het geheim van het succes van Penoza?

Vanavond start seizoen vier van de dramaserie Penoza. Geen slap aftreksel van Amerikaanse hitseries, maar ook niet de kneuterigheid van veel eerdere poldercrimi's. Paul Onkenhout verklaarde voor aanvang van het derde seizoen het succes van de serie.

Monic Hendrickx als Carmen van Walraven.Beeld KRO

Hoe begon het?

Pieter Bart Korthuis (bedenker en een van de scenarioschrijvers): 'Toen ik me voorbereidde op het schrijven van Keyzer & De Boer Advocaten zag ik vrouwen op de publieke tribune zitten terwijl hun mannen werden berecht. Daar zaten ze, de Carmens, hopend op vrijspraak, al was het maar vanwege de hypotheek. Waarom wil je samenleven met een man die zulke keuzen heeft gemaakt? Waarom gedoog je dat? Dat vond ik interessanter dan de vraag waarom iemand coke dealt of een bank overvalt.'

Monic Hendrickx (Carmen van Walraven-de Rue in de serie, de vrouw die een misdaadimperium leidt): 'Ik zat met Jeroen Willems in Zuid-Afrika voor opnamen van Stellenbosch en kreeg een telefoontje. NL Films, de producent, vroeg of ik wel genoeg glamour was voor de rol van Carmen. Of ik wat foto's kon laten maken. Het werden hele mooie foto's. Ik had toen al twee keer auditie gedaan. Ik heb best lang moeten knokken voor die rol.'

Pieter Bart Korthuis: 'Voor de research heb ik een paar boeken van misdaadjournalist Bart Middelburg gelezen. Coke dealen is een onderwereldding, maar het geld uitgeven dat daarmee wordt verdiend natuurlijk niet, dat wordt in een broodjeszaak of een telefoonwinkel gestopt. Toen ik Penoza verzon, woonde ik in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Daar zag je de grote jongens uit het criminele circuit bij de ijssalon staan of in de rij in de supermarkt. Zo klein en dichtbij is het in Nederland.'

Alain de Levita (producent NL Film): 'Het is ook een soort format. Breaking Bad is er een voorbeeld van, en Dexter en The Sopranos. We zien antihelden, mensen die tegen hun wil in een situatie terechtkomen waar ze niet uit kunnen komen en er het beste van proberen te maken. De identificatie bij de kijker is groot. Daardoor ben je geneigd de hoofdrolspeler misdaden te vergeven. Als iemand wordt doodgeschoten, is het voor de goede zaak, om de kinderen en het gezin te beschermen.'

Thomas Acda en Monic Hendrickx in Penoza.Beeld KRO

Wie is Carmen van Walraven?

Pieter Bart Korthuis: 'In het eerste seizoen was Carmen altijd op de vlucht. Aan het einde van seizoen 2 besloot ze dat zij bovenop de apenrots moest staan. Ze is daar veiliger, minder weerloos. Het is een behoorlijk amorele keuze. Dus hoe zorg je ervoor dat het publiek nog wel met haar mee wil gaan? Voorheen handelde ze uit zelfbehoud, nu is ze gewoon een dealer.'

Monic Hendrickx: 'Ik vind Carmen niet erg sympathiek. Ze is ook verslavingsgevoelig. Ik voel wel sympathie voor haar, maar dat komt vooral omdat ik haar heb gespeeld, niet omdat ze bijvoorbeeld een moeder is.'

Pieter Bart Korthuis: 'Carmen hoeft niet sympathiek te zijn. Sympathiek is voor een personage niet zo'n interessante omschrijving. Maar de tv-kijker moet zich wel met haar kunnen identificeren. Je moet met haar willen meeleven.'

Monic Hendrickx: 'Ze is verslaafd aan die spanning. Ze kan het niet loslaten, ook al zegt ze dat ze dat wil. Ze wil het alleen op haar manier en ze is zo koppig als ik weet niet wat. Ik zou dat als vriendin of zus heel irritant vinden. Carmen houdt zich vast aan een soort plaatje, dat vind ik niet bijster intelligent. Maar ik herken het wel. Ik zie ze vaak om me heen, mensen die veel gedoe nodig hebben, reuring, en geld. Thrillseekers.'

Diederik van Rooijen (regisseur): 'Als ik regisseer, wordt de hoofdrol bijna altijd door een vrouw gespeeld. Ik ben dol op vrouwen. En ik vind het mooi om iemand door de hel te laten gaan die er vervolgens aan de andere kant weer uit komt, zoals Carmen.'

Monic Hendrickx als Carmen van Walraven in Penoza.Beeld KRO

Hoeveel kost het?

Alain de Levita: 'In Nederland zijn we niet erg goed in film, maar wel in televisie. We horen bij de beste televisielanden ter wereld. De budgetten zijn laag, maar we geven het geld heel handig uit. Een aflevering van Penoza kost tussen de twee en tweeënhalve ton. Dat is niet eens zo heel veel meer dan een aflevering van pakweg Spangen.'

Pieter Bart Korthuis: 'In Denemarken gaat ongelofelijk veel geld naar de series. Daarom maken ze er ook maar één per jaar. Voor één aflevering zijn ze een miljoen kwijt.'

Alain de Levita: 'Met Penoza komen we bij de Denen in de buurt. De Amerikanen vonden de kwaliteit heel hoog. Toen ze hoorden voor welk bedrag we de serie maakten, geloofden ze het niet. Zij maken voor ons totale bedrag één deel van een serie.'

Pieter Jan Korthuis: 'Een van mijn frustraties is dat we nooit naar het buitenland kunnen, zelfs niet naar België. Als je een realistische serie over de misdaad maakt, ben je niet de hele tijd op de Albert Cuyp aan het scharrelen. Elk seizoen probeer ik het, maar dan schrijf ik in aflevering één een ongeluk en in aflevering vier een ontploffing en dan zegt de producent, sorry, Curaçao gaan we niet redden, het geld is op.'

Monic Hendrickx 'Acteren in een tv-serie is alsof je in een snelkookpan terechtkomt. Je moet gewoon in zes dagen een aflevering draaien. Er is vaak tijdnood. En 's avonds slaap je gewoon thuis. Het zijn lange dagen hoor. Het is geen glamour.'

Wat is het geheim?

Pieter Bart Korthuis: 'De consequenties van het gedrag van Carmen zie je terug in haar privéleven. Hoe is het als je wordt bedreigd en 's avonds op de school van je kinderen een ouderavond hebt? Dit is geen fake Amerikaanse serie. Je voelt dat het Nederland is. Carmen is óók luizenmoeder.'

Alain de Levita: 'Het is goed geregisseerd en er zit vaart in. De karakters leven echt. Ik heb als producent veel politiedingen gedaan, Baantjer en Spangen onder meer. Zodra er iets met misdaad is in Nederland, wordt het heel moeilijk. Halt, politie! De agenten, hun uniform, Amsterdam, alles ziet er lullig uit. We hebben hier niets grootstedelijks. Dat is in deze serie anders. Het ziet er naar en koud uit.'

Monic Hendrickx: 'De basis is heel goed, het script en de karakters. Vervolgens gaat Diederik ermee aan de haal, bijna letterlijk. Hij voegt echt iets toe, samen met ons, al improviserend en zoekend en kijkend.'

Pieter Bart Korthuis: 'Het begint met de continuïteit en de ervaring van de makers. Ik heb eerder Keizer & De Boer Advocaten geschreven en ik ben met Costa begonnen. Wij hebben allemaal zo'n traject gevolgd. Diederik van Rooijen heeft De meiden van De Wit gedaan en talloze andere series. Dat zorgt ervoor dat er eindelijk een serie kan worden gemaakt waarin alles plotseling samen komt.

Diederik van Rooijen: 'Het geheim is enerzijds de bundeling van talent en anderzijds het inhoudelijke contrast. Penoza is hard en zacht. Hard vanwege de criminaliteit, zacht en kwetsbaar vanwege de relaties. Een kwetsbare vrouw moet het allemaal overwinnen. Het ene moment heeft ze een ontmoeting met een maffiabaas, het volgende is ze thuis en zet ze thee. Dat is de reden voor het succes. En Monic natuurlijk en de rest van de cast. Ik kan iedereen opfokken, maar de reden dat het goed is, zijn zij hè. De acteurs maken de keuzen.'

Gijs Naber en Sigrid ten Napel op de set van Penoza.Beeld ANP

Waarom is Monic Hendrickx de ideale Carmen?

Diederik van Rooijen: 'Ze speelt élke scène geloofwaardig. Ik durf heftiger te zijn door haar, omdat zij durft. In het eerste seizoen probeerden we van alles uit. Ik was op zoek. Dan speelde ze scènes op drie verschillende manieren, als een kutwijf, als een moeder en als een heel kwetsbare vrouw. Dat was Carmen allemaal. Het was een heftige periode.'

Pieter Bart Korthuis: 'Voor Hendricks was dit een veel commerciëlere serie dan bijvoorbeeld Stellenbosch. Maar zij zag dat dit een rol was die ze kon uitdiepen, waar ze meerdere lagen in kon leggen.'

Monic Hendrickx:
'Er zijn weinig rollen die zulke leuke dilemma's met zich meebrengen. Extreme dilemma's. Het is een spannende rol, ook vanwege Diederik. Ik kende hem niet. Wat ben jij voor snelle man, dacht ik in het begin. Waarom bereid je niks voor? Hij is echt een deadlinewerker. Maar daardoor is iedereen op de set enorm scherp. Hij is fantastisch. Als acteur is het ook heel leuk, want hij durft dingen los te laten en te improviseren. Het is pure luxe.'

Diederik van Rooijen: 'Toen we het eenmaal hadden gevonden, ging het makkelijker. In seizoen 2 kwam Monic op de set, deed ze haar leren jas aan en was ze Carmen. Heel grappig. Het is iets wat we met z'n allen voor elkaar hebben gekregen.'

Penoza IV, vanaf zondag tien weken lang bij de KRO op Nederland 1, 20.25 uur.

Monic Hendrickx als Carmen van Walraven.Beeld KRO
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden