Taalgebruik Post

Wat is en zijn pijpen eigenlijk?

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

De of het pijpen Beeld Taalgebruik lezerspost gratis

Luuk Knol uit Garmerwolde (Groningen) struikelde over dit fragment, in de krant van zaterdag 1 december.

Wat is daar mis mee? Knol vraagt zich, bijkans radeloos af: ‘Welke pijpen? Hebben Russische oligarchen pijpen?’ Mij dunkt dat Russische oligarchen pijpen hebben, maar dat is niet het antwoord dat Knol beoogt. Het gaat hem om de hier gebruikte vorm van dansen naar iemands pijpen. Die vorm (de pijpen) is volgens Knol, en met hem vele andere taalgebruikers, onjuist. 

Wat betekent het eigenlijk? Daarover bestaat gelukkig geen misverstand: tamelijk willoos doen wat een ander wil. In dansen naar iemands pijpen is het woord pijpen oorspronkelijk een werkwoord dat fluiten betekent. Een pijp is een (herders)fluit en afgeleid van het Latijnse woord pipa. 

Dus de lezer heeft gelijk? Nee. Want pijpen kan dus net zo goed het meervoud van het zelfstandig naamwoord pijp zijn, en dan betekent de uitdrukking nog steeds hetzelfde: je danst dan op de muziek die uit de fluiten van anderen komen. Dus vermeldt Van Dale die variant evenzeer. Lezer Knol, geconfronteerd daarmee: ‘U kunt zich natuurlijk verschuilen achter Van Dale, maar dat levert alleen maar raadsels op. Ik weet niet waar Van Dale, c.q. u dan naar toe wil.’ Hij vindt dat ‘de pijpen’ onze taal is ‘binnengeslopen als taalfout, omdat mensen geen notie meer hebben van de betekenis van pijpen’.  En hij concludeert dat Van Dale ‘kennelijk volledigheidshalve ook ingeslopen uitdrukkingen opneemt, ook al zijn ze fout’. Zijn slot: ‘Het bevreemdt mij zelfs dat iemand deze toch zo bekende uitdrukking opzoekt in enig woordenboek.’ Het is een reactie die je vaker ziet en die voorbijgaat aan de essentie van een levende taal: dat ze leeft, impliceert dat ze verandert. Die veranderingen worden bepaald door taalgebruikers en beschreven en gewogen door instituten als Van Dale.  En dat die veranderingen zich niet van de ene op de andere dag voltrekken blijkt wel uit het feit dat al in 1932 de variant is opgenomen in de Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden van F.A. Stoett. 

En dan nog dit Dat de pijpen tegenwoordig de voorkeur lijkt te krijgen boven het pijpen zou ook wel eens kunnen komen doordat mensen bij het werkwoord pijpen in eerste instantie helemaal niet aan fluiten denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.