'Wat is een bijzonder leven?'

De Tigercompetitie van het IFFR nadert de ontknoping. Welke films vallen op? De Volkskrant sprak de makers van het Braziliaanse arbeidersportret Arábia.

De Braziliaanse film Arábia.

Je zou hun film een portret van een weinig bijzondere man kunnen noemen. Een jonge arbeider aan de onderkant van de Braziliaanse samenleving. Zonder al te vaste verblijfplaats, zwervend door het land, van fabriek naar fabriek. 'Maar wat is een bijzonder leven?', vraagt regisseur João Dumans (32) dan. 'Is dat het leven van iemand die beroemd is?' Zijn collega Affonso Uchoa (32) schudt het hoofd: 'Ik denk het niet.'

Vanavond gaat hun speelfilm Arábia in wereldpremière, als onderdeel van de Hivos Tiger-competitie van het IFFR. Het is een melancholiek, sober gehouden verslag van het korte leven van Cristiano. Voorzien van de berustende voice-over van de man zelf, die zijn belevenissen op schrift stelde in een notitieblok: misdaad, straf, werk, pech, eenzaamheid, liefde, muziek, nog meer pech.

'Het is fictie', zegt Uchoa, die voor zijn debuut A Vizinhança do Tigre uit 2014 (met Dumans als assistent en scenarist) jarenlang zijn buurjongens filmde in een van de armere buurten in de staat Minas Gerais, het industriële binnenland van Brazilië. Een van die buurjongens, Aristides de Sousa, is nu hoofdrolspeler. 'Hij leeft wel zo'n soort leven zonder vaste woonplek', legt Dumans uit. 'Overal waar we filmden, de gevangenis, de fabriek, kwam Aristides meteen kennissen tegen. En anders maakte hij zo vrienden: het is zijn wereld.'

Arábia is het grote verhaal van deze tijd, of van elke tijd, zeggen de filmmakers: over de mens die een onmisbaar deel vormt in het productieproces, maar er maar net genoeg mee verdient om te overleven. De vergelijking is snel gemaakt tussen Arábia en de trek naar westen van de VS in John Steinbecks roman The Grapes of Wrath (1939). 'Dat klopt wel', zegt Dumans. 'Maar die vergelijking maakt het ook wat pretentieus. Dat is niet de bedoeling.'

En er zijn ook zoveel Braziliaanse voorbeelden, zeggen ze: de speelfilm São Bernardo (1972) van Leon Hirszman bijvoorbeeld, naar de gelijknamige roman van schrijver Gracialiano Ramos, die in diezelfde jaren dertig het uitgebeende bestaan in het noorden van Brazilië beschreef. 'Die film, en zijn boeken, hebben ons gevormd. Overigens is de streek waar we filmden de oude goudroute, waar de slaven van de Portugezen werkten. Dat is ook van betekenis.'

Bij zijn aantreden snoeide festivaldirecteur Bero Beyer de Tigercompetitie: voortaan nog maar acht titels. Zo zou er meer aandacht zijn voor de films en kon scherper worden geselecteerd op kwaliteit. Een logische en op termijn vermoedelijk juiste keuze. Maar in 2016 was het Tigeraanbod desalniettemin zwak. Ook in de huidige selectie, die sterker is, maken zeker niet alle titels benieuwd naar een carrièrevervolg van hun makers.

In Arábia blijft de camera op afstand wanneer arbeider Aristides 's nachts op de weg een gruwelijk ongeluk veroorzaakt. 'Dat is een belangrijk moment in de film', zegt Uchoa. 'Maar we willen niet dat de kijker hem dan ineens schuldig acht, of medelijden met hem voelt.'

Dumans: 'Dat zou ook onnodig zijn. We willen dat de kijker zich verbonden met hem voelt, maar niet op een sensationele manier.'

Rotterdam als decor

Na Paris je t'aime (2006), New York, I Love You (2008) is Rotterdam de derde stad waar het zogeheten omnibusfilmproject neerstrijkt. Gisteren werden op IFFR een aantal regisseurs van de verschillende in en om de stad op te nemen korte films bekendgemaakt: Paula van der Oest, de Belg Koen Mortier en Canadees Atom Egoyan. Het is de bedoeling dat de elf films (met internationale cast) met elkaar zijn verbonden, maar zonder dat dit ten koste gaat van de artistieke vrijheid. Er wordt in de zomer van 2017 gefilmd.

Uchoa komt uit het milieu dat hij portretteert: vader vrachtwagenchauffeur, moeder naaister. Hij is een van de weinigen uit zijn wijk die naar de universiteit ging. 'Waarom ik wel? Daar kan ik écht geen eenvoudig antwoord op geven.'

Dumans' beide ouders doceren aan de universiteit. De twee regisseurs ontmoetten elkaar in de enige bioscoop van de miljoenenstad Belo Horizonte waar arthousefilms worden vertoond. Ook de Braziliaanse regisseur Marilia Rocha, die vorig jaar met haar speelfilmdebuut Where I Grow Old deelnam aan de Tigercompetitie, kennen ze uit die bioscoop. 'Het is een ontmoetingsplek. Veel vrienden van ons werken nu aan hun eerste films, die komen eraan.'

Vrijdagavond wordt op het festival de winnaar van de Tigercompetitie bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden