Profiel

Wat is de Judd Apatow-touch?

Schepper van een imposante reeks komedies; inspirator van een generatie komieken. De lof voor de Amerikaanse producer Judd Apatow, wiens nieuwste serie Love vrijdag begint, is alom. V ontrafelt het geheim van zijn succes.

Producer Judd Apatow. Beeld getty

Toen comédienne Amy Schumer door het tijdschrift The Hollywood Reporter werd gevraagd naar haar gouden tip voor beginnende komedieschrijvers, antwoordde ze slechts: 'Zorg dat je Judd Apatow ontmoet.' Schumer en Apatow werkten samen aan de film Trainwreck. Schumers antwoord zegt veel over de positie die schrijver, regisseur en producer Apatow (48) inneemt in Hollywood. Hij staat garant voor succes en iedereen wil met hem werken. Wat maakt hem zo bijzonder? Wat is de Judd Apatow-touch?

Laten we zijn nieuwste serie Love als voorbeeld nemen, vanaf aanstaande vrijdag te zien op Netflix. Love volgt de nerd Gus en botte meid Mickey, op zoek naar liefde in het eenzame Los Angeles. Ze hebben baantjes in de marges van de entertainmentindustrie, waarbij ze constant te kakken worden gezet. Ze kunnen niet normaal doen en zeggen altijd de verkeerde dingen. Gus en Mickey zijn die typische zeurende grootstedelingen; in het begin wat karikaturaal, maar stiekem herken je jezelf en ga je van ze houden. Een gevoel dat je eerder overkwam bij Girls, dat Apatow voor abonneezender HBO produceert.

Comédienne Amy Schumer in de film Trainwreck.

Menselijk falen

Twee thema's staan centraal in Apatows flinke oeuvre: menselijk falen en moeilijke relaties. Daar kun je larmoyant over doen, maar Apatow lacht er liever om. 'Ik beschrijf graag tenenkrommende situaties', zegt hij tijdens een persdag in Pasadena, Californië, ter promotie van Love. 'De hoofdrolspelers in deze serie zijn allebei sociaal nogal onhandig, maar proberen dat voor elkaar te verbergen. Dat wordt natuurlijk een puinhoop - en toch hoop je dat ze elkaar kunnen helpen.'

Judd Apatow begon ooit als stand-upcomedian, maar besefte vrij snel dat hij geen moppentapper was. 'In 1990 deed ik auditie voor HBO's Young Comedians Special', zegt hij in een YouTube-filmpje. 'Ik nam al mijn middelbare schoolvrienden mee, die mij nooit stand-up hadden zien doen. Eerst kwam Jon Stewart het podium op, die het dak eraf blies. Ongelooflijk grappig. Daarna moest ik. Het was een afgang die 15 minuten duurde. Jon Stewart kreeg een plek in het programma en ik moest leven met de schaamte dat al mijn klasgenoten mij zagen falen. Dat trauma achtervolgt me nog steeds.'

Beeld de Volkskrant

Bubbel

Those who can't do, teach, wordt vaak oneerbiedig gezegd. En Apatows kracht ligt inderdaad achter de schermen, in het schrijven en aansturen. Hij gebruikt vaak zijn eigen strubbelingen als inspiratie en laat ze door anderen vertolken. Het leverde successen op als de melige komedies The 40-Year-Old Virgin (2005), Knocked Up (2007), Bridesmaids (2011) en Begin Again (2013). Vooral in Knocked Up en het vervolg erop This Is 40 (2012) zitten veel van Apatows eigen onzekerheden, zoals seks tijdens de zwangerschap en het onderhouden van je relatie als je eenmaal kinderen hebt.

Hij floreert als mentor van andere schrijvers. Apatow adviseerde Schumer haar script voor Trainwreck persoonlijker te maken, door meer van haar eigen ervaringen met mannen erin te stoppen. Hetzelfde doet hij al jaren bij Lena Dunham en haar serie Girls. 'Ik probeer collega's aan te moedigen diep in zichzelf te graven', zegt Apatow in Pasadena. 'Waar geef je écht om, wat wil je vertellen? Vervolgens is het mijn taak een bubbel om hen heen te creëren, waarin ze creatief kunnen zijn zonder concessies te hoeven doen. Lena is daardoor almaar beter geworden - en cooler.'

Bevallingsscène in de film Knocked Up.

Eigen ervaringen

Love is losjes gebaseerd op de ervaringen van hoofdrolspeler Paul Rust en diens vrouw, met wie Apatow de serie bedacht. Ook Rust ziet Apatow als voorbeeld. 'Dat is hij al sinds mijn studietijd, toen ik zijn serie Freaks and Geeks keek. Judd leerde mij dat eigen ervaringen het beste materiaal opleveren.' Zo stuurt hij zijn personage Gus op een ongemakkelijke blind date. 'Judd en ik hebben eerst een lijst gemaakt van alle dingen die tijdens onze eigen dates misgingen.' Brainstormen met Apatow was een eitje, zegt Rust. 'Er waren geen botsingen. We lijken ook best op elkaar.'

Apatow zuigt talent op als een spons. Als tiener werkte hij als afwasser in een comedy club, om stand-upcomedians aan het werk te kunnen zien. Op de middelbare school begon hij het radioprogramma Comedy Club, vooral om zo in contact te komen met zijn helden; hij interviewde er vijftig voor zijn programma, van Jerry Seinfeld tot Jay Leno tot Howard Stern tot John Candy, nog voor ze waren doorgebroken bij het grote publiek. De jonge, maar slinkse Apatow vroeg hun vooral dingen waaraan hij zelf wat had, zoals: hoe schrijf je een goede grap?

Die truc is hij nooit verleerd. Apatow schreef mee aan de eerste shows van Ben Stiller en Larry Sanders en was een tijdje huisgenoot van Adam Sandler. Hij produceerde de zwarte Jim Carrey-komedie The Cable Guy (1996). Voor de kortlopende cultserie Freaks and Geeks (1999-2000), over een groepje nerds, castte Apatow de toen nog onbekende James Franco, Seth Rogen en Jason Segel. De lijst van acteurs die Apatow heeft ontdekt, of met wie hij werkte voordat ze doorbraken, is lang en dat geeft hem veel macht in Hollywood.

Freaks and Geeks

Do you think Steven Avery did it?

Van macht kun je een eikel worden, maar Apatow heeft één belangrijke les onthouden van de komieken die hij interviewde: wees aardig. Dat Seinfeld en Leno vriendelijk bleven toen een puber met een opnameapparaat op de stoep stond, is hij nooit vergeten. Daarom houdt hij zijn lievelingsacteurs dicht bij zich: Seth Rogen, Will Ferrell, Paul Rudd, Jonah Hill en Kristen Wiig hebben allen meer dan vijf keer met hem samengewerkt. Zijn vrouw Leslie Mann speelde in vijf producties. Apatow stopt zelfs hun twee dochters in zijn films. Iris Apatow speelt nu een bijrol in Love.

Apatow wil graag leuk gevonden worden, heeft hij wel eens gezegd. Dat valt ook op in Pasadena. Als hij met de cast van Love een persconferentie geeft, krijgt hij de zaal vol journalisten meerdere keren aan het lachen. De Netflix-documentaire Making a Murderer is zijn running gag. Als het even stil valt, vraagt hij de aanwezigen: 'So, do you think Steven Avery did it?', om daarna quasihysterisch te raaskallen over al het bewijs. Later, tijdens een rondetafelgesprek, zet Apatow zijn charmeoffensief voort. Hij praat als zijn personages: gevat, bedoeld warrig en in spitse oneliners.

Paul Rust en Gillian Jacobs in de serie Love.

Die houding werkt: acteurs en schrijvers werken graag met Apatow omdat hij, nou ja, cool is. Maar hij creëert zo ook een schild van A-sterren om zich heen dat hem 'overwicht' geeft in Hollywood, erkent hij zelf. Toen Apatow bij Netflix aanklopte met het idee voor Love, zeiden ze gelijk: maak maar twee seizoenen. 'Het is heerlijk om te schrijven zonder die constante stress over de toekomst van jouw serie. Ik kan in Love de dingen laten zien die je normaal zou weglaten: wat er gebeurt als een stel ruzie heeft; we maakten een paar afleveringen waarin Mickey en Gus elkaar niet zien of spreken.'

Apatow-humor

Toch zegt niet iedereen ja en amen tegen Apatow. Over zijn films krijgt hij geregeld de kritiek dat ze aan de lange kant zijn. En buiten zijn veilige posse heeft hij genoeg conflicten. Hij formuleert het liever zo: 'Iemand die niet snapt wat je probeert te doen, kan je ergste vijand worden, soms jarenlang.' Apatow zoekt daarom naar loyale 'partners', die hetzelfde gevoel voor humor hebben: expliciet, maar net niet plat.

De Apatow-humor laat zich lastig omschrijven, maar iedereen kent de scène in Bridesmaids waarin de dames in een bruidswinkel last van diarree krijgen. Of de expliciete bevallingsscène in Knocked Up die menig man zal hebben getraumatiseerd. En dan is er natuurlijk alle ongemakkelijke seks, zoals in Girls. Herkenbaar, zeggen zijn fans. Je zou zelfs kunnen zeggen dat Apatow comedy uit de brave, zoete sitcomhoek heeft getrokken. Weg met de lachband, hallo leedvermaak. Hoe harder, hoe beter.

Maar er zijn ook kijkers die het allemaal onnodig grof vinden, juist wél plat, puberaal zelfs. Ook zou hij de bromance (mannenvriendschap) verheerlijken, terwijl hij vrouwen steevast neerzet als zeikwijven. Zijn ergste critici vinden hem seksistisch, maar Kristen Wiig en Lena Dunham staan pal achter hem. En Apatow? Die lacht nog steeds om zijn eigen grappen. Is zijn gevoel voor humor überhaupt geëvolueerd? 'Ik heb van alles behandeld: middelbare school, universiteit, eerste liefde, eerste baby. Ik word ook een dagje ouder, dus wie weet wat er volgt. Soms voelt het alsof ik dood ben van binnen, dat ik geen grappen meer in me heb. Maar ik vind altijd weer de energie om door te gaan.'

De eerste tien delen van Love zijn vanaf vrijdag 19/2 op Netflix te zien.

Bridesmaides

Mijn dochter, de heks

Judd Apatows jongste dochter Iris heeft een bijrol in de serie Love. Ze speelt Aria, de tienerster van de fictieve serie Witchita, over heksen in de stad Wichita. Aria maakt het leven zuur van Gus, die haar lesgeeft op de set. 'Ik vond het interessant om iets te doen met kinderen die te veel macht hebben', zegt vader Apatow. 'Hoe geef je een kind les dat al stinkend rijk is?' Hij zegt dat zijn dochter graag acteert. 'She got a real kick out of it. Ze wil alleen niet haar eigen scènes terugzien.'

Iris Apatow in Love.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden