Wat is dan liefde?

In Eastern Boys zet regisseur Robin Campillo de toeschouwer op het verkeerde been: de Oost-Europese jongensprostitué is slachtoffer én dader. Schoonheid, zegt Campillo, ontstaat als de kijker het idee krijgt dat hij zelf zijn verhaal ontdekt.

Eastern Boys. Beeld Filmstill
Eastern Boys.Beeld Filmstill

'Eastern Boys, dat klinkt natuurlijk als de titel van een gaypornofilm.' De Marokkaans-Franse filmmaker Robin Campillo (52), die naam maakte als scenarist en editor van de meesterlijke onderwijsfilm Entre les murs (Gouden Palm in 2008), voert als regisseur van zijn tweede speelfilm Eastern Boys een handvol personages op die zich niet eenvoudig laten afbakenen.

De jongens uit de titel, afkomstig uit Tsjetsjenië en omstreken, hangen in het begin van de film rond op het Parijse Gare du Nord. Eén van hen, de jonge Marek, wordt daar door de Franse midlifer Daniel gestrikt voor een seksafspraak. De volgende dag staat niet Marek, maar een nog jongere minderjarige knaap voor de deur van zijn appartement. Een valstrik: enkele tellen later volgt in zijn kielzog een tiental oudere jongens, die op intimiderende wijze Daniels woning binnendringen.

Spanning en risico
'In het begin zijn deze jongens een fantasie in het hoofd van Daniel', zei Campillo eerder dit jaar op het filmfestival van Rotterdam. 'Hij gedraagt zich als een roofdier, de jongens zijn het object van zijn begeerte. Daniel voelt in eerste instantie seksuele aantrekkingskracht, maar hij is ook uit op spanning en risico - iets dat in zijn dagelijks leven waarschijnlijk ontbreekt.'

Eastern Boys. Beeld Filmstill
Eastern Boys.Beeld Filmstill

Met de scène in Daniels appartement, een beklemmend in beeld gebrachte sequentie die 20 minuten duurt, kantelt Campillo de verhouding tussen roofdier en object. 'De jongens ogen nog dreigender omdat hun Russisch hier niet wordt ondertiteld. Daniel krijgt geen contact. Maar in hoeverre is die dreiging terecht? Is het niet zo, zoals een van de jongens stelt, dat Daniel hen zelf uitnodigde? Je mag het vervolgens zelf uitmaken.'

De regisseur benadrukt dat hij er niet op uit is zijn personages te veroordelen, noch wil hij iets algemeens zeggen over illegale immigranten of mannen die prostituees bezoeken. 'Als het goed is, vraag je je bij ieder personage in mijn film af wat hij precies doet. Steeds opnieuw moet je je verhouden tot hun daden. Ik stuur je zo weinig mogelijk, maak het bewust ambigu. Dat is eerlijker dan met heel veel zekerheid een stelling poneren.'

Rivier vol lijken
Wanneer Marek in een latere scène tegenover Daniel vertelt waar hij vandaan komt, hoe hij zich van zijn thuisland onder meer een 'rivier vol lijken' herinnert, ditmaal wel met ondertiteling, realiseert Daniel zich voor het eerst dat hij met een persoon te maken heeft. 'Vanaf dan is Marek geen stereotiepe eastern boy meer', zegt Campillo. 'Van object wordt hij subject. Daar mag je best een boodschap in zien, ja. Ik mag graag benadrukken dat immigranten, legaal of illegaal, stuk voor stuk een reden hebben om hier te zijn. Als er ergens oorlog of armoede heerst, begeven de mensen zich naar een plek waar het beter is, zo eenvoudig is het.'

Eastern Boys. Beeld Filmstill
Eastern Boys.Beeld Filmstill

Alsof de regisseur schrikt van zijn neiging zijn publiek te onderwijzen ('Ik wil niemand iets opdringen'), vertelt hij hoe het maken van Eastern Boys hem met zijn eigen ongemak confronteerde. 'Vlak bij mijn huis in Parijs is een illegale markt, waar immigranten handelen in goedkoop oud voedsel. Het is er armoe troef. De politie doekt de markt voortdurend op, maar de mensen komen altijd terug. Ik realiseerde mij hoe ik ze geregeld had vervloekt; ik was bijvoorbeeld meer tijd kwijt om mijn appartement te bereiken omdat ik het laatste stuk niet kon fietsen. Je kunt ook denken: er is heel wat kunde en doorzettingsvermogen voor nodig om die markt keer op keer opnieuw op te tuigen, puur om te overleven. De reactie op deze mensen mag best verstandiger zijn - en mijn film kan daar een bijdrage aan leveren.

Nieuwe manier van fictie
'Kijk naar de populariteit van rechts in Frankrijk of bij jullie in Nederland. Er wordt politiek bedreven op basis van een gevoel van irritatie over de ander - een gevoel waar ik ook last van had. De politiek bestaat juist om instinctieve reacties op maatschappelijke problemen tegen te gaan, niet om zelf onderdeel te worden van de instinctieve reacties.'

Zijn werk met de bevriende filmer Laurent Cantet, met wie hij schreef en monteerde aan films als Vers le sud, Entre les murs en Foxfire, motiveerde hem om nieuwe manieren te verkennen om fictieverhalen te vertellen. Campillo: 'Ongeveer de helft van Entre les murs was documentaire; je volgt het dagelijkse leven van een leerkracht en een groep scholieren. Na enige tijd groeit een aantal kinderen uit tot personages. We filmden langdurig met verschillende camera's tegelijk. Entre les murs zit vol kleine momenten waarin ogenschijnlijk weinig gebeurt, de camera's focussen niet op een specifieke gebeurtenis, maar leggen tegelijk zoveel mogelijk vast. Juist dat maakt het zeer levendig. Het was onze manier om een vorm van theater te creëren.'

Eastern Boys. Beeld Filmstill
Eastern Boys.Beeld Filmstill

Menschen am Sonntag
Robin Campillo liet zich voor het maken van Eastern Boys onder meer inspireren door de Duitse film Menschen am Sonntag uit 1930, mede geschreven door Billy Wilder, voor hij naar de Verenigde Staten vluchtte. Campillo: 'Ook die film plaatst personages in een semidocumentaire setting, waarin je hun levens volgt op ongedwongen wijze.'

Eastern Boys begint precies zo. Je volgt een groep personages, op een treinstation in dit geval, en na een paar minuten krijg je het gevoel dat je zelf ontdekt om wie het in de rest van de film zal gaan. 'Alsof je zelf meehelpt de film vorm te geven. In het ideale geval bepaal je als kijker zelf wat belangrijk is in een film, jíj bent degene die kijkt, het zou niet de regisseur moeten zijn die dat voor jou beslist.'

Cluedo-spel
Zo werkt ook de huisinvasiescène in Daniels appartement, gefilmd in het appartement van de regisseur zelf, waarin verschillende personages door elkaar bewegen en het even duurt voor de camera zich op enkelen van hen focust. 'Om dit te laten werken maakten we vooraf een plattegrond van de woning. Ieder personage kreeg een pionnetje, net als de twee camera's, die uiteraard uit elkaars blikveld moesten blijven. Het oogde als een Cluedo-spel. De acteurs moesten zich tijdens de opnamen zo vrij mogelijk door het appartement bewegen, alsof ze op een podium staan. Dat was cruciaal. Haast je niet, zei ik hun, je hebt alle tijd, doe alsof we er niet zijn. Het is goed wanneer acteurs zich vrij kunnen voelen. Even spelen ze niet voor de regisseur of het publiek, maar volledig voor zichzelf. Juist dat maakt hen overtuigend.'

Hij verduidelijkt: 'Jean Renoir, regisseur van La règle du jeu, vertelde ooit dat de kijkers van je film bijna vanzelf in vervoering raken wanneer je hun het gevoel geeft dat ze hun eigen verhaal ontdekken. Daar geloof ik erg in: schoonheid ontstaat in het hoofd van de kijker. Vergelijk het maar met kijken naar de wolken - het geeft een heerlijk gevoel als je daarin je eigen figuren ontdekt.'

De trailer van Eastern Boys:

Eastern Boys. Beeld Filmstill
Eastern Boys.Beeld Filmstill
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden