Beschouwing

Wat heeft De Correspondent in een jaar bereikt?

Het nieuwe journalistieke initiatief ging twaalf maanden geleden online. Wat heeft het bereikt?

De redactie van De Correspondent bijeen. Beeld Daniel Cohen

Dinsdag bestaat De Correspondent, het journalistieke initiatief van Rob Wijnberg, een jaar. Zeker is inmiddels dat het medium nog een jaar blijft bestaan: ruim de helft van de oorspronkelijke 20 duizend leden heeft zijn abonnement van 60 euro verlengd en in het afgelopen jaar meldden 16.500 nieuwelingen zich aan, gemiddeld 45 per dag. Een flinke aanwas voor een journalistieke organisatie in 2014, uniek zelfs voor een digital-only-onderneming. Maar wat is er inhoudelijk terechtgekomen van de beloften van De Correspondent?

Vanaf het prille begin had de start-up - die in maart was aangekondigd in De Wereld Draait Door en het succesvolste journalistieke crowdfundproject ter wereld werd - grote, dwarse plannen. Weg met de waan van de dag. Geen vermaak maar inzicht. Meer onderzoeksjournalistiek. Niet één- maar tweerichtingsverkeer: de lezer doet mee. Geen nieuwsagenda volgen, maar zelf bepalen wat relevant is. Geen valse objectiviteit, maar transparante subjectiviteit. Uitleggen hoe de wereld écht in elkaar zit - dat wilden de correspondenten boven alles.

Waarom zijn er bijvoorbeeld nooit Kamervragen gesteld over oliereus Vitol, na Shell het grootste bedrijf van Nederland met een omzet van 223 miljard euro? Maurits Martijn en Tomas Vanheste beten zich vast in het dossier. Tot echt grote onthullingen (of Kamervragen) kwam het niet. Wel werd een spoeddebat gehouden in de Rotterdamse gemeenteraad naar aanleiding van een publicatie over de voorgenomen bouw van een omstreden olieterminal.

'Kamervragen veroorzaken is dan ook geen doel op zich', schreef Wijnberg deze week in zijn journalistieke jaarverslag. In Den Haag regeert de hype immers. Toch werden naar aanleiding van stukken van De Correspondent discussies gevoerd in de Tweede Kamer over onder meer de bureaucratische chaos binnen de Verenigde Naties, privacylekken bij Marktplaats.nl en het onwetenschappelijke beleid binnen de kinderopvang.

Spraakmakende inzichten

De producties van datajournalist Dimitri Tokmetzis en Maurits Martijn (correspondent technologie en surveillance) leverden enkele spraakmakende inzichten op. De gevolgen van het gebruik van openbare wifi-netwerken werden in kaart gebracht (met 478.651 unieke bezoekers het best gelezen artikel van het jaar), net als wat er allemaal gebeurt met onze persoonlijke digitale metadata.

Dat gegevens van olympische sporters en officials in Sotsji door de Russische geheime dienst werden opgeslagen in een database was een van de weinige scoops van De Correspondent die door andere media werd overgenomen. Op kleine schaal werd de primeur opgepikt dat de Amerikaanse Gary Klesch, eigenaar van aluminiumsmelter Aldel, minimaal 14 miljoen euro overhield aan het faillissement van het bedrijf. Ook een bijzondere manier om impact te hebben: theatergroep Wunderbaum maakte een toneelstuk op basis van een serie over de Europese grenzen van correspondenten Karel Smouter en Maite Vermeulen.

Van de ruim 1.700 publicaties behoren de producties van Rutger Bregman tot de opzienbarendste. Zijn artikel 'Waarom arme mensen domme dingen doen' is het op een na meest gelezen stuk ( met 451.371 unieke bezoekers) en zijn utopische werk is inmiddels gebundeld in het eerste boek dat De Correspondent uitgeeft: Gratis geld voor iedereen, ondertitel: En nog vijf grote ideeën die de wereld kunnen veranderen. Een Engelse vertaling van zijn gratis-geldartikel was met 168.927 bezoekers een internationaal succes. Ook mocht hij een eigen Tegenlicht-aflevering invullen.

Paginavulling

Hoewel je over de haalbaarheid van zijn ideeën kunt steggelen (Rosanne Hertzberger opperde in haar NRC-column dat zijn plannen tegen de menselijke natuur in gaan; Arnon Grunberg wees in een van zijn Voetnoten Bregmans basisinkomen af), moet je het Bregman, correspondent vooruitgang, nageven dat zijn visie innovatief, prikkelend en goed is onderbouwd. Voorts verdient hij de eer als eerste in Nederland de Franse stereconoom Thomas Piketty (lovend) te hebben besproken.

Een veelgehoord bezwaar tegen Bregman en consorten is het stereotype van de studeerkamergeleerde: er worden boeken geciteerd, CBS-cijfers aangehaald, er is lang over nagedacht, maar uiteindelijk komen er geen nieuwe feiten boven tafel. Dat cliché klopt grotendeels: negen van de tien stukken van De Correspondent zijn eerder een filosofische dan een onderzoeksjournalistieke productie. Onderzoek is nu eenmaal duur en tijdrovend en met een kleine redactie van elf schrijvende werknemers en twintig freelancers levert De Correspondent al een aardige productie: per dag meestal twee of drie grotere verhalen, een column en nog een klein stukje.

Sinds kort is afgestapt van het vaste ritme van dagelijks vijf nieuwe verhalen. 'We gingen ons als een soort krant gedragen', zei uitgever Ernst-Jan Pfauth daarover in De Morgen. Dat past niet bij een digitaal medium. De vorm zou juist de functie ondersteunen bij De Correspondent: alleen wat relevant is, paginavulling is niet noodzakelijk. Blijft de vraag wat een stuk relevant maakt. Kun je zomaar eigen onderwerpen agenderen en de actualiteit negeren of pikken lezers dat niet?

Ironisch genoeg behoren drie columns van Wijnberg over de actualiteit - Zwarte Piet, Gay Pride en 'minder Marokkanen' - tot de tien meest gelezen stukken. Nieuws en hypes klikken nou eenmaal goed, maar voor De Correspondent is dat niet waarop de organisatie draait. Verdieping, daar gaat het om. Daarom is De Correspondent ook zo trots op de gemiddelde leestijd per artikel: 7 minuten, gemiddeld twee of drie keer zo lang als op andere nieuwssites (waar de berichten ook veel korter zijn).

Zoals te verwachten viel, gingen de grote publiekstrekkers toch niet de profilerende stukken schrijven die ze hadden toegezegd. Een maand lang bij een asielzoekerscentrum wonen, noemde journalist Jelle Brandt Corstius als voorbeeld toen hem vorig jaar door Matthijs van Nieuwkerk gevraagd werd wat hij ging doen bij De Correspondent. Dat (of iets soortgelijks) is er niet van gekomen. Ook de beloofde bijdragen van Alexander Klöpping, Henk Hofland, Jeroen Smit en Joris Luyendijk bleven achterwege. Van de blikvangers leverden David Van Reybrouck en Joris van Casteren het interessantste werk. De laatste maakte lange reportages over kleine onderwerpen, zoals we van hem gewend waren bij Vrij Nederland en NRC Handelsblad. Van Reybrouck schreef essays over democratische vernieuwing, in lijn met zijn boek Tegen verkiezingen.

De Prijzen

De Correspondent viel het afgelopen jaar meermaals in de prijzen. Maar liefst negen prestigieuze designprijzen won ontwerpbureau Momkai: drie internationale Red Dot Design Awards, vijf European Design Awards en een Dutch Interactive Award. Maar ook de journalistieke producties van De Correspondent werden bekroond. Vakblad Villamedia riep Rob Wijnberg uit tot Journalist van het jaar 2013. De Vereniging Online Journalisten Nederland (VJON) loofde de prijs voor Beste Internetjournalistiek en de Stimuleringsprijs Digitale producties 2014 uit aan Maurits Martijn en Dimitri Tokmetzis voor hun stukken over digitale data en surveillance. De mini-docu over het eiland Lampedusa, gemaakt door videocorrespondent Morgan Knibbe, won op het filmfestival van Locarno een Zilveren Luipaard.

Het medium is geen vervanging van, maar een aanvulling op het media-aanbod, heeft Wijnberg vaak gezegd. Wat de producties van andere media onderscheidt, blijft echter soms nog de vraag. Nu De Correspondent zichzelf minder hoeft te verkopen (met columns of grote namen), zou de nadruk meer op onderzoeksjournalistiek mogen worden gelegd. Niet om ministers te laten vallen of primeurs te scoren, maar om uit te leggen hoe de wereld écht in elkaar zit - daar ben je immers nooit klaar mee.

De participerende lezer

DOOR Bob Munten

De Correspondent gaat graag het gesprek met de lezer aan. Lezers kunnen tips geven voor verhalen of suggesties welke artikelen, rapporten en boeken te lezen. De betalende leden kunnen zelf in een label naast hun naam aangeven vanuit welke expertise zij reageren. In totaal hebben leden 67.262 bijdragen geschreven, waarvan 16.429 met een expertisetitel. Drie enthousiaste lezers, Maaike de Rijk, Arjanne Aleman en Lotte de Rooij vertellen over hun interactie met De Correspondent.

Maaike de Rijk, 63, invaldocent en kindercoach
'Ik heb veel gereageerd in het eerste jaar, maar ik ga iets minderen. De gesprekken onder de artikelen van de site leken steeds meer op een chatsessie in plaats van een goede discussie. In een filmpje dat Ernst-Jan Pfauth onlangs postte, werd me duidelijk dat dat niet echt de bedoeling is. Ik maakte me daar ook schuldig aan, maar zal mijn leven proberen te beteren. Het is een soort verslaving geworden. Wat mensen bezielt om actief te reageren weet ik eigenlijk niet. Ik denk dat er een soort ijdelheid in schuilt, maar ook een gevoel van machteloosheid over alles wat er in de wereld gebeurt. De Correspondent geeft de lezers daarin een platform.'

Arjanne Aleman, 29, verpleegkundige en student journalistiek
'De verhalen van De Correspondent sluiten aan bij mijn interesse, het zijn doorgaans maatschappelijke stukken. Vanuit die hoek kwam ook mijn lezersvraag: hoe bewijst een asielzoeker dat hij recht op asiel heeft? Ik heb verhalen gehoord over geweigerde asielzoekers die niet konden aantonen dat ze waren gemarteld. Ze zitten vaak vol littekens, maar dat wordt door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) niet als voldoende bewijs beschouwd. Dat werd uitgelegd door Hemme Battjes, hoogleraar staats- en bestuursrecht. Het enige wat ik miste in het stuk was een asielzoeker die vertelt hoe het is om hier asiel aan te vragen. Het niveau van de reacties onder artikelen bij De Correspondent vind ik hoger liggen dan bij de andere media. Dat is omdat de leden moeten betalen om de artikelen te kunnen lezen, dat verhoogt de betrokkenheid; en je kunt niet anoniem reageren.

Lotte de Rooij, 31, onderwijsontwikkelaar
'Als mijn expertisetitel heb ik onderwijsantropologe opgegeven. Ik reageer het meest op stukken die over mijn vakgebied gaan. Het niveau van de discussies kan enorm uiteenlopen. Onlangs las ik het verhaal 'De kleine, ritselende revolutie van de flexwerkende pakketbezorger'. De reacties eronder vond ik veel te kort door de bocht. Dan grijp ik in. Correspondenten reageren zelf ook vaak, dat verhoogt de betrokkenheid bij de lezers. Ik laat alleen iets van me horen als ik me ergens aan stoor, of het niet eens ben met het artikel of de discussie. Het medium leent zich uitstekend voor dat soort interactie. Ik heb de overstap van nrc.next naar De Correspondent tegelijkertijd met Rob Wijnberg gemaakt. Wijnberg heeft de lijn die hij bij next inzette verder doorgetrokken, precies waarnaar ik op zoek was.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden