ACHTERGROND

Wat ging er mis bij de nominaties voor de Nederlandse CabaretDagen?

Met de komst van de Nederlandse CabaretDagen in Den Bosch zijn de cabaretprijzen veiliggesteld. Juist nu is er zware kritiek op de nominaties.

Ali B Beeld Typex

De uitreiking van de cabaretprijzen Poelifinario en Neerlands Hoop vond in het verleden plaats tijdens een bescheiden bijeenkomst in theater De Kleine Komedie in Amsterdam.

Frank Verhallen (Rosmalen, 1956), directeur van productiehuis Cabaretfirma en stadsprogrammeur voor cabaret en muziek voor alle theaters in Den Bosch, waardeerde de uitreiking op tot een vierdaags festival met veel optredens en documentaires: De Nederlandse CabaretDagen in Den Bosch.

De VSCD (Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties) zit op zwart zaad en kan de uitreiking van de cabaretprijzen niet meer op een behoorlijke manier vieren. U springt meteen in het gat. Is dat geen lijkenpikkerij?

'Het alternatief zou zijn geweest dat na afloop van zijn of haar voorstelling in Gorkum of Delfzijl de winnaar even snel de prijs door de juryvoorzitter in handen zou worden gedrukt. Publiek klapt, en dat is het dan. Ik moet zeggen dat de uitreiking in De Kleine Komedie in Amsterdam met slechte filmpjes en rare presentatie vaak iets treurigs had, dus het is goed dat het nu groots wordt aangepakt. En ik wil dat Randstad-gezeur niet horen dat Den Bosch zo ver is. Er zijn hier een kleinkunstopleiding, een zeer actief cabaretproductiehuis en een enthousiaste wethouder en burgemeester die veel geld willen steken in het project 'Cabaretstad Den Bosch'. Er zijn mooie theaters waar grote cabaretnamen als Kommil Foo en Katinka Polderman in première gaan en er wordt gewerkt aan het enige cabaretmuseum van Nederland. Wat je alleen maar hoeft te doen, is in Amsterdam in de trein stappen en een uurtje later in Den Bosch weer uitstappen.'

Paulien Cornelisse Beeld Typex

Wel jammer dat het eerste grote Bossche cabaretfeestje verpest wordt door een zeer zwak nominatielijstje voor de cabaretprijzen.

'Ja, het is werkelijk onbegrijpelijk. Een ieder uit het vak die ik spreek, begint er meteen over. Dit waren niet de zeven beste programma's van het jaar. Zo'n mager seizoen was het nou ook weer niet. Voor de vijf missers die erbij zitten, had ik zo vijf betere kunnen noemen. Waar zijn Claudia de Breij en Kasper van Kooten? De jury heeft zich bij de nominaties vergist, maar het kan natuurlijk nog erger: als Paulien Cornelisse en Martijn Koning niet winnen.'

Waarom is de Bram Vermeulen-hommage de openingsattractie van het festival? Zonder Freek de Jonge had toch nooit iemand van Bram Vermeulen gehoord?

'Aan het eind van Neerlands Hoop waren we allemaal van plan om Bram te vergeten. Freek was de man en Bram kon je in de vuilnisbak stoppen. Maar hij is onvergetelijk geworden door de Nederlandstalige popmuziek op sleeptouw te nemen. Doe Maar stond in zijn voorprogramma. Daarvoor kenden we alleen de chansontraditie van Liesbeth List en Ramses Shaffy. Hij vond cabaret helemaal niks, alleen maar woorden netjes uit je hoofd leren. Voor Maarten van Roozendaal en Paul de Munnik was hij de grote man.

'In het cabaretmuseum zullen ongetwijfeld ook de prachtige grote schilderijen uit zijn Polonaise-programma komen te hangen. Daar spreekt pure angst uit. Heel grote vrouwen en heel kleine mannetjes, vaak nog met de broek op de enkels, die geplet worden door de borsten van de vrouw achter en de kont van de vrouw voor hem. Angst voor het publiek dat niet wil luisteren. Misschien was hij te sentimenteel voor Nederland boven de grote rivieren. Te veel leed op de vierkante centimeter. En altijd een afbeelding van Freek ergens op het schilderij. Ja, hij was ook bang voor Freek, die hem altijd in de weg heeft gestaan.

'Later werd hij rustig en schilderde hij oude mannetjes met honden en het boerenleven. Maar ja, toen dronk hij zo veel dat zijn aderen dichtslibden.'

Bram Vermeulen Beeld Typex

U bent begonnen als cabaretrecensent van Trouw, was daarna directeur van de kleinkunstopleiding Koningstheateracademie en nu zit u als stadsprogrammeur écht in het centrum van de cabaretmacht. Fijn gevoel?

'Ik maak vaak dagen van 20 uur, maar met veel plezier. Het is wel een schande dat veel van mijn collega's buiten Den Bosch zo laf en lui zijn. De kleine buurthuispodia zijn wegbezuinigd met het argument dat elke schouwburg een kleine zaal had.

'Maar nu verwaarlozen veel directeuren die kleine zaal, want de goed gevulde grote zaal moet het geld opbrengen. Met dat geld zou moeten worden geïnvesteerd in aankomende beloftes, zoals bestsellers de uitgave van poëzie mogelijk moeten maken.

'Het jonge talent Stefan Pop had vorig jaar vijftig optredens. Slechts op drie avonden is de programmeur of directeur van het theater waar hij speelde komen kijken. Pop heeft dus in 47 zalen alleen maar de technici gezien en weinig publiek omdat het theater hooguit een affiche ophangt en verder geen geld uitgeeft aan publiciteit voor de kleine zaal. Als dan het jaar erop het impresariaat langskomt om het nieuwe programma van Pop te verkopen, wordt naar de zaalbezetting van de vorige keer gekeken en dan wordt geconcludeerd dat hij wel niks zal zijn. De komende generatie cabaretiers wordt al bij voorbaat de nek omgedraaid. Er zit nu al een complete lichting getalenteerde afgestudeerde kleinkunstenaars in de bijstand, mede dankzij incompetente theaterdirecteuren die hun ziel aan de duivel, de wethouders van Financiën, hebben verkocht.'

Dolf Jansen Beeld Typex

De galerij van gepasseerden

Een jury die voor een culturele prijs een nominatielijstje bekendmaakt waarop niets valt aan te merken, verricht een bovennatuurlijk wonder. De jury die met de nominaties voor de cabaretprijzen 2014 op de proppen is gekomen, heeft het echter wel erg bont gemaakt. Het feestje in Den Bosch waar zondag de winnaars worden bekendgemaakt is al bij voorbaat gedevalueerd.

Nadat de vorige jury zowel kolderiek als gênant in gevecht was geraakt over de vraag of Ronald Goedemondt of Wim Helsen met de hoofdprijs naar huis mocht gaan, stelde de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) dit jaar een compleet nieuwe jury samen, met daarin onder anderen Agora Theater-directeur Jan Gras als voorzitter, Kleine Komedie-directeur Vivienne Ypma en oud-impresario Harry Kies. Deze jury van cabaretzwaargewichten maakte voor de zomervakantie bekend dat Erik van Muiswinkel, Theo Maassen, Ali B en Paulien Cornelisse opgaan voor de Poelifinario, de prijs voor indrukwekkendste voorstelling van het afgelopen seizoen.

Nu was het afgelopen seizoen (2013-2014) niet bepaald het sterkste jaar uit de cabarethistorie, maar dit is wel een heel zwak lijstje. Je vraagt je af of de jury wel alles heeft gezien. Met Schettino! zat Erik van Muiswinkel duidelijk onder zijn gebruikelijke niveau, net zoals Theo Maassen, die zichzelf in Einde oefening klem zette met de traditionele vorm van een oudejaarsconference. Ali B is fris en ontwapenend als cabaretier, maar zijn Ali B beken(d)t is toch echt te licht voor de hoofdprijs. De enige terechte gegadigde is Paulien Cornelisse, die in Maar ondertussen met succes de ingeslagen weg van slimme (taal)observaties vervolgde, aangevuld met een fraaie microscoop-gimmick.

Jan Jaap van der Wal Beeld Typex

De opvallendste gepasseerde is Claudia de Breij, die alles uit de kast haalde met haar voorstelling Teerling en daarmee louter vier- en vijfsterrenrecensies oogstte. Hoe kon de jury deze indrukwekkende voorstelling overslaan? Alleen al voor de geloofwaardigheid van de cabaretprijzen, en die is gezien de controverses van de afgelopen jaren toch al niet groot, had De Breij genomineerd moeten worden. Een andere omissie is de grote afwezigheid van cabaretiers die iets anders doen dan grappen maken over de actualiteit. De Nederlandse kleinkunst is immers zoveel breder en rijker dan enkel mannen in spijkerbroek die het nieuws becommentariëren. Waar zijn de absurdisten gebleven? Thomas van Luyn, Ronald Snijders en Pieter Jouke hebben het afgelopen jaar sterke, verrassende voorstellingen afgeleverd.

Ook de nominaties voor de Neerlands Hoop, de prijs voor de cabaretier met het grootste toekomstperspectief, deden de wenkbrauwen fronzen. Genomineerd zijn Katinka Polderman, Emilio Guzman en Martijn Koning. Polderman baart zorgen is alweer de vierde solovoorstelling van Katinka Polderman: hoelang kun je in cabaretland eigenlijk een belofte blijven? Een dunne dekmantel, Emilio Guzmans tweede, was interessant maar ook nogal zwalkend. Martijn Koning steekt er bovenuit: hij bewees een virtuoze stand-up comedian te zijn in zijn hilarische debuutvoorstelling De maand van Martijn (in de decembermaand Het jaar van Martijn geheten). Die Neerlands Hoop moet dus naar Koning. Sterker nog: wat ons betreft had hij ook meteen de Poelifinario mogen krijgen.

Katinka Polderman Beeld Typex

Programmahoogtepunten

Van donderdag 4 tot en met zondag 7 september is Den Bosch de hoofdstad van Cabaretland.

Donderdag
Het festival wordt geopend in het Theater aan de Parade met een hommage aan dichter-zanger Bram Vermeulen . De tien jaar geleden overleden Vermeulen wordt geëerd door onder anderen Kommil Foo, André Manuel, Gé Reinders, Diederik van Vleuten, Roosbeef en Alex Roeka.

Vrijdag
Paulien Cornelisse en Erik van Muiswinkel (beiden genomineerd voor de Poelifinario) en Katinka Polderman en Martijn Koning (beiden genomineerd voor de Neerlands Hoop) vullen gezamenlijk de avond met gedeelten van hun genomineerde programma's in het Verkadetheater.

Zaterdag
Om 12.00 uur begint een speciale radiouitzending van Spijkers met Koppen en tot 's avonds laat zijn in de verschillende zalen van de Verkadefabriek talloze optredens en cabaretdocumentaires te zien. Opvallendste onderdeel is een live-aflevering van De Snijtafel, waarin cabaretiers Theo Maassen, Micha Wertheim en Wim Helsen worden gefileerd door Kasper C. Jansen en Michiel Lieuwma. Ook interessant: Jan Jaap van der Wal speelt nog eens zijn oudejaarsconference uit 2007, maar dan met de kennis van nu.

Zondag
Om 12.00 uur praten recensenten, programmeurs en juryleden van de Nederlandse cabaretprijzen met elkaar en met het publiek in de zaal over de stand van zaken in het Nederlandse cabaret. Aansluitend zullen om 15.30 uur de winnaars worden bekendgemaakt van de Poelifinario en de Neerlands Hoop.

Emancipatie

Vivienne Ypma, directeur van De Kleine Komedie, benadrukt dat de cabaretprijsuitreiking niet in haar theater plaatsvindt omdat daar momenteel verbouwd wordt. 'Volgend jaar weer gewoon in Amsterdam', is haar uitgangspunt. Het initiatief van De Nederlandse CabaretDagen komt van Frank Verhallen, maar de programmering, zo laat Ypma weten, ligt in handen van POOCK, het platform dat zich richt op de emancipatie van het Nederlandse cabaret als theaterkunstgenre. Zowel Ypma als Verhallen maakt deel uit van POOCK. Helemaal lekker zit het dus nog niet tussen Den Bosch en Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden