Recensie Van Manen, Forsythe, Arqués door Het Nationale Ballet

Wat een feest is het om de fantastische dansers van Het Nationale Ballet zo trefzeker en krachtig te zien bewegen

Floor Eimers en Aya Okumura vallen op door hun loepzuivere beenbalans. 

Pas/Parts, choreografie William Forsythe, door Het Nationale Ballet. Beeld Hans Gerritsen

Holland Festival: Van Manen, Forsythe, Arqués door Het Nationale Ballet. 

DANS

★★★★☆

19/6, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam. Daar nog te zien op 29 en 30/6.

‘Dans drukt dans uit en niets anders dan dans’: hoe vaak zal die lijfspreuk van choreograaf Hans van Manen (86), dertig jaar geleden uitgesproken bij de aanvaarding van zijn bijzonder hoogleraarschap aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, wel niet zijn geciteerd? Wederom haalt Het Nationale Ballet het citaat terecht aan in het programmaboek van Van Manen Forsythe Arqués, een nieuwe voorstelling als bijdrage aan de programmering van het Holland Festival. Ook nu Nederlands grootste klassieke balletgezelschap Van Manens Kleines Requiem uit 1996 op het repertoire neemt, toen gemaakt voor het Nederlands Dans Theater, benadrukt de grootmeester: ‘Wat je ziet dat is er, en de rest is voor eigen rekening.’ Oftewel, een echo van ‘It’s all in the steps’, de woorden van zijn artistieke voorvader George Balanchine (1904-1983), toen die werd gevraagd naar de betekenis van zijn choreografieën.

Collega William Forysthe (69) doet in dit programma ook nog een duit in het zakje: over zijn Pas/Parts (1999-2018), dat nu voor het eerst door een Nederlands gezelschap wordt gedanst, zegt hij: ‘Het gaat vooral over dansers die dansen’. Zo, we zijn weer thuis. En gelijk hebben ze.

Want wat een feest is het om die fantastische dansers van Het Nationale Ballet zo trefzeker en krachtig ‘hun passen’ te zien dansen. Vooral in Forsythes Pas/Parts kunnen ze zich in het grijze open decor negens achter verschuilen. Geen foutje valt weg te moffelen. Het is opkomen, uit de linker- of rechterhoek, en op spitzen (voor de vrouwen) of blootvoets (voor de mannen) die heldere lawine aan dansformaties uitvoeren, om in de hoeken voor op het toneel weer af te gaan. Terwijl de zinderende soundscape van Thom Willems – vol metalig klinkend elektronica – zijn eerste fluittonen prijsgeeft, opent eerste soliste Anna Tsychankova het bal met een gespierd ballerinalichaam dat laat zien hoe elke spiervezel apart kan golven: tikjes in de schouders, een heup die naar buiten knikt, armen die omhoog reiken en een kont die even naar achteren leunt. En dat alles op spitzen.

Later, wanneer duo’s en trio’s volgen, geven haar collega’s eveneens een topstaaltje modern ballet weg, in hun uitvoering van dit technisch veeleisende passenmateriaal. Floor Eimers en Aya Okumura vallen op door hun loepzuivere beenbalans, die extra zichtbaar wordt doordat ze geen balletmaillots dragen. De zeven mannen, in sportleggings en kleurige mouwloze shirts, zijn vooral dienstbaar aan het ondersteunen van deze powervrouwen. De hoofdrol is uiteindelijk weggelegd voor de muziekcompositie van Willems, waarin treinen lijken te ontsporen en kraaien krassend overvliegen. Maar dat is natuurlijk invulling; ook die soundscape bestaat uit tonen en niets anders dan tonen.

Gedurfd traag

Tijdens Van Manens Kleines Requiem schuilt het dansgeheim in de gedurfd trage uitvoering van het passenmateriaal op het eerste (Tranquillo) en laatste deel (Adagio Cantabile) uit Kleines Requiem für einde Polka, opus 66, van Henryk Górecki, live uitgevoerd door Het Balletorkest. De dansers houden rust en balans fraai in evenwicht door een ontroerend adagio te vertolken. Soms steken ze kortstondig rennend het toneel over. En tijdens het allegro (dat Het Balletorkest wel nog wat meer mag laten schetteren) voegen de zeven dansers zich even samen in een expressieve formatie die als een bal over het podium schuift. Om daarna weer in paren uiteen te vallen met een adembenemend trio tot slot, tussen eerste solist Constantine Allen en coryphee Timothy van Poucke, met topballerina Igone de Jongh als ijle schim laverend tussen hen in. We lezen afstand en nabijheid tussen mannelijke geliefden, maar dat is geheel voor eigen rekening.

Timothy van Poucke en Constantine Allen in Kleines Requiem, choreografie Hans van Manen, door Het Nationale Ballet. Beeld Hans Gerritsen

Gedanst schilderij

De minder bekende choreograaf Juanjo Arqués (41), uit de eigen stal van Het Nationale Ballet, kiest er juist wel voor te benadrukken dat zijn choreografie ergens over gaat: Ignite is een gedanst antwoord op het beroemde schilderij The Burning of the Houses of Lords and Commons van de Engelse kunstschilder William Turner (1775-1851). In dit kunstwerk slaan de vlammen uit de Londense regeringsgebouwen, die door een grote brand in 1834 in de as werden gelegd. De rivier de Theems weerkaatst de vuurgloed. Mensen kijken machteloos toe op bruggen en kades.

Ignite, choreografie van Juanjo Arqués, door Het Nationale Ballet Beeld Hans Gerritsen

In zijn wat overdadig beweeglijke choreografie herkennen we oplaaiende vlammen in de wapperende panden van openhangende blouses, in rood, oranje en geel. Het grote ensemble stoomt keer op keer het toneel op, en de gelijknamige, live vertolkte compositie van Kate Whitley bestaat uit crescendo na crescendo. Een rij beweegbare spiegels doet denken aan het spiegelende water van de Theems. En waar danseres Anna Tsygankova het opgewonden tafereel beschouwt (als ‘rivier’ volgens het programma), vertolken Vera Tsyganova en James Stout het alles verzengende vuur. En Young Gyu Choi vliegt voorbij als wolkenlucht.

Door alle drukte, hoe wervelend en meeslepend ook, gaan details verloren. En dat is jammer. Want details bepalen vaak de emoties. Die brengen gevoelens boven die niet van te voren zijn uitgedacht. Die niet door iedere vezel onder controle zijn. Dans biedt juist tussen de regels ruimte voor details. Omdat we weten: It’s all about the steps.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden