INTERVIEW

Wat doet documentairemaker Rob Hof nog in Nicaragua?

De gelauwerde filmmaker Rob Hof (60) moet 150 duizend euro betalen wegens subsidiefraude. Hij is vooral blij dat de 'onzinzaak' tegen hem nu voorbij is. Wat doet hij dan nog in Nicaragua?

Rob Hof met zijn geliefde Argentina. Zij speelt een centrale rol in de film die Hof maakt over zijn zaak.Beeld .

Rob Hof stond donderdag 23 april om kwart voor 6 op en klapte zijn laptop open. Hij hoopte op goed nieuws. De zon kwam net op in Nicaragua, waar hij een gastenverblijf in zijn huis runt. Vlak daarvoor, 9.000 kilometer verderop, sprak de rechter in Rotterdam het vonnis over de gerenommeerde en reislustige documentairemaker uit. Zijn advocate mailde hem de uitspraak: een boete van 150 duizend euro voor Hof persoonlijk en nog eens 50 duizend voor zijn bedrijf Hof Filmproducties. Hij heeft subsidiefraude gepleegd. Althans, dat acht de rechter bewezen. Zelf is Rob Hof overtuigd van zijn onschuld.

Toch is de 60-jarige filmmaker opgelucht door het vonnis, zegt hij via een haperende Skype-verbinding. Hij is vrijgesproken van omkoping van oud-omroepbestuurder Frank William en in plaats van de 18 maanden celstraf die tegen hem werden geëist, krijgt hij een geldboete. Bovenal is hij opgelucht omdat de rechter eindelijk heeft gesproken, na een slepend proces dat ruim vijf jaar heeft geduurd en dat hem kwaad maakte, maar soms ook deed lachen. Zijn zaak is in zijn ogen exemplarisch voor de ingewikkelde en verborgen subsidiestromen in Hilversum.

'Dit is een onzinzaak', zegt hij. 'Als men op deze wijze blijft wroeten kan de hele documentairesector achter slot en grendel worden gezet. Het Openbaar Ministerie is in een wereld gestapt waarvan het niets begrijpt. De subsidiewereld is ook eindeloos ingewikkeld. Ik kan mij voorstellen dat de rechters door de bomen het bos niet meer zagen. Ik snap er zelf nauwelijks iets van, terwijl ik me er gedwongen door deze rechtszaak jaren in heb verdiept.'

Intentieverklaring

Wat Hof deed, deed iedereen in Hilversum, zegt hij. Hij is veroordeeld voor valselijk opgemaakte subsidieaanvragen die zijn bedrijf indiende bij de Europese Commissie. Voor zo'n aanvraag is een intentieverklaring nodig van de omroep die bijdraagt. Hoe hoger het beloofde bedrag van de omroep, hoe hoger de subsidie uitvalt.

Voor de dertiendelige filmreeks Sporen uit het Oosten, in 2006 uitgezonden op Nederland 2, werd de bijdrage van de Nederlandse Moslim Omroep (NMO), die in 2010 failliet ging na interne conflicten, voorgesteld als 375 duizend euro. In werkelijkheid betaalde de NMO maar 195 duizend euro. 'Tonnen werden toegekend op onjuiste basis', zei de rechter. Ook bij een tweede film viel de bijdrage beduidend lager uit en bij een derde ontbrak de beloofde bijdrage zelfs in zijn geheel. Uit correspondentie van Hof zou blijken dat hij dit bij het indienen van de aanvragen al wist. In totaal gaat het om 638 duizend euro subsidie van de Europese Commissie. Geld dat ze graag terugzien in Brussel.

'Het gebeurt continu dat een bedrag anders uitvalt dan in de intentieverklaring staat', zegt Hof. 'De bijdrage wordt soms minder, soms meer, soms valt de hele bijdrage weg, soms doen omroepen opeens mee die geen intentie hebben uitgesproken. Die intentieverklaringen zijn geen harde toezeggingen.'

Rob Hof met de Zilveren Nipkow schijf voor zijn programma Sporen uit het Oosten in 2007.Beeld ANP

Global nomad

Hof kan nu weer doen wat hij het liefst doet: films maken. Als mensen hem nog willen, tenminste. In Hilversum komt hij er niet makkelijk meer tussen, merkt hij. En dat na zo'n productieve carrière. Zijn advocate telde voor haar pleidooi dat Hof ruim 230 films heeft gemaakt, die over de hele wereld zijn uitgezonden. Hij heeft tientallen prijzen gewonnen, waaronder de Prix d'Italia in 2001, voor De Terugkeer, de Zilveren Nipkowschijf in 2007, voor Sporen uit het Oosten, en de World Media Award in 1997 voor In Between. Bijna al zijn films zijn opgenomen in het buitenland, een groot aantal gaat over treinreizen. Sinds hij op zijn 15de van Sittard naar Istanbul liftte, is reizen zijn tweede natuur.

Hij was nooit lang op één plek. Hof is in 1982 opgepakt door de geheime dienst in Chili toen hij een film maakte over het regime van Pinochet, hij leefde in het Siberische dorp Neöedatsjino voor de documentaire Het dorp dat geen geluk heet en hij reisde per trein van Hanoi naar Istanbul voor Sporen uit het Oosten. Met die film, een samenwerkingsverband van vijf religieuze omroepen, wilde hij de grote beschavingen en religies op aarde nader tot elkaar brengen. Hij was bezig met 'de grote verzoening', zei hij in de rechtbank.

Hof komt uit een mijnwerkersgezin in Limburg (zijn jongere broer is Wim Hof, die als The Iceman diverse kouderecords op zijn naam heeft staan), maar noemt zichzelf een global nomad. Hij voelde zich allang geen Nederlander meer, maar toen de beschuldigingen bovendreven, besloot hij het land de rug toe te keren. 'Dan liever oud worden in de jungle', schreef hij in een persbericht. Hij verdween.

Frank William

In de rechtszaak tegen Rob Hof kreeg medeverdachte Frank William (69) een werkstraf van 240 uur opgelegd. De oud-directeur van de Nederlandse Moslim Omroep (NMO) is veroordeeld voor het aannemen van steek penningen, valsheid in geschrifte, belastingfraude en fraude met filmsubsidies. William werd in 2007 ontslagen bij de NMO op verdenking van fraude.

Wim Hof, de jongere broer van Rob Hof.Beeld reuters

Omkoping

De wonderlijke neergang van Rob Hof begon in maart 2009, toen hij aan het filmen was in Istanbul en een telefoontje kreeg dat de FIOD zijn huis in Amersfoort was binnengevallen. Een computer en delen van de administratie werden meegenomen. Acht maanden later belde de FIOD opnieuw aan in Amersfoort. Weer was Hof niet thuis. Dit keer zat hij in Tanzania voor de NCRV-serie Future Express, een ambitieus project van 26 afleveringen waarvoor Hof zes continenten bereisde. De FIOD legde beslag op zijn villa en op een deel van zijn banktegoeden.

Hij moest naar Nederland komen, want hij was verdachte in de zaak tegen NMO-directeur Frank William, met wie hij de subsidieaanvragen indiende en die hij volgens het OM zou hebben omgekocht. William had tien dagen in een cel gezeten waar het licht niet uitging. 'Ik herinnerde mijn arrestatie door de geheime dienst in Chili en dacht: dit nooit meer. In overleg met mijn advocaat Richard Wagemans heb ik besloten niet terug te komen. Ik wilde best meewerken aan het onderzoek, maar onder voorwaarde dat ik niet werd opgesloten. Pas in 2012 voldeed de FIOD daaraan.'

In de tussentijd werkte hij gestaag door. 'Ik heb al mijn films afgemaakt. In Zambia, Tanzania, Kenia, Sri Lanka, Taiwan, India, de Verenigde Staten, Argentinië, Brazilië en zelfs in Nederland. Ik ben sinds 2009 wel 25 keer in Nederland geweest. Ik kon zonder problemen in- en uitreizen, terwijl justitie op zoek naar mij zou zijn. Pas toen ik meewerkte met de FIOD kreeg ik problemen bij de paspoortcontrole, gek genoeg. Maar ik was niet op de vlucht. Iedereen kon weten waar ik was. Ik was bijna elke week op televisie. Er zijn dertig afleveringen uitgezonden sinds ik zogenaamd onvindbaar was.'

'Ziek systeem'

Hij vestigde zich uiteindelijk in Nicaragua, waar hij een aantal jaar eerder een landhuis in Granada had gekocht. Hij wilde daar gaan wonen na zijn pensioen, maar vervroegde dat plan noodgedwongen. Zijn huwelijk met de Sloveense Irena sneuvelde door alle spanningen rond de rechtszaak en hij vond een nieuwe liefde, de dertig jaar jongere Argentina, een Nicaraguaanse. Samen hebben ze een dochter, Kamila. Zijn zoon Erik is 28 en is na zijn master politicologie een club begonnen in Granada. Sinds een jaar verhuurt Hof vier kamers van zijn huis aan toeristen. 'Met al dit gedoe moet ik toch ergens van leven.'

Hof taalt niet naar geld, zegt hij. Hij hield zich er altijd zo min mogelijk mee bezig. De ingewikkelde financiële constructies bij de omroep liet hij afhandelen door anderen. Hij tekende alles wat hij onder ogen kreeg. Hij wilde films maken en deed wat daarvoor nodig was, zegt hij. Zo werkte hij mee aan wat in Hilversum 'terugploegen' wordt genoemd, een kwestie die losstaat van zijn rechtszaak. De omroep vraagt een subsidie aan voor een bepaald programma, bijvoorbeeld bij het Co-productiefonds Binnenlandse Omroep (CoBO). Van de bijdrage van 60 duizend euro gaat maar 10 duizend naar de film. De omroep vordert de overige 50 duizend terug, zogenaamd met een rekening voor gebruik van archiefmateriaal of eigen redactiewerkzaamheden. 'Als je de regeling niet accepteert, staan er tien anderen klaar om de productie over te nemen. Ik vind dat uitmelken van de buitenproducent.'

Van verschillende omroepen en fondsen krijgt Hof nog tienduizenden euro's, beweert hij. 'Er zijn mij allemaal programma's en bedragen toegezegd. Die probeert men mij nu door de rechtszaak te onthouden. Zo werkt het niet. Als je mijn portemonnee jat, heb je die terug te geven, ongeacht wat ik op mijn kerfstok heb. Ik heb nog een heleboel te vorderen. En dat gaat ook gebeuren, want ik sta nu ontzettend rood. Met dat geld kan ik ook eventuele boetes van justitie betalen.'

Zijn zaak toont aan dat het systeem van de publieke omroep ziek is, zegt hij. 'De armoede van de sector is dat wij als documentairemakers moeten bedelen om bijstand, omdat de omroepen te belabberd zijn om fatsoenlijke bijdragen te geven. De subsidieaanvragen zijn zo ingewikkeld dat je er een subsidieconsulent voor hebt, die een flink percentage opstrijkt van de subsidie. Ik heb al het papierwerk uit handen gegeven, want ik heb een bloedhekel aan administratie. Dat is mijn ondergang geworden, vrees ik.'

Rob Hof met Argentina.Beeld .

'Archaïsch, fantasieloos en log'

Als hij één ding heeft geleerd van de hele zaak is het dat hij nooit meer met subsidie wil werken. 'Ik verdien beter. Ik ben geen bijstandstrekker. Documentairemakers moeten goed worden betaald. Net als artsen. De specialisten in een ziekenhuis hoeven ook niet buiten de deur te bedelen voor bijstand.'

Hij hoopt dat er bij de publieke omroep meer geld voor makers vrijkomt en minder voor managers. 'NPO-bestuurder Henk Hagoort wil staatssecretaris Sander Dekker geen inzage geven in de kosten van de programma's van de omroepen. Hij wil de bonnetjes niet geven, omdat de politiek zich dan inhoudelijk zou kunnen bemoeien met de programmering. Welnu, ik kan de staatssecretaris best informeren hoe dat werkt bij de omroepen. Ook wat betreft de EO, toen Henk Hagoort nog directeur van die omroep was. Daar werd ook teruggeploegd. Als hij inzicht moet geven in de kosten, moet hij zeggen: 80 procent gaat eigenlijk naar het management.'

De huidige publieke omroep noemt Hof 'archaïsch, fantasieloos en log'. 'Het kan niet in het digitale tijdperk, waar een verhaal binnen enkele minuten de wereld over gaat, dat het twee tot drie jaar duurt voordat een documentaire over een urgent onderwerp wordt vertoond. Dat moet fundamenteel anders. Ik hoop op een afgeslankte publieke omroep, met bezielde eindredacteuren die zich bezighouden met de inhoud en volledige transparantie over de honorering van makers.'

Persoonlijke film

Zelf heeft hij plannen voor een grensoverschrijdend Europees documentairekanaal. En hij wil films blijven maken natuurlijk. Het geldgebrek heeft hem terug naar de basis gebracht. De montage doet hij weer zelf en dat bevalt goed. 'Ik maak graag een persoonlijke film over mijn zaak, waarin ook mijn Argentina een centrale rol speelt. Die film zal veel duidelijk maken, waar woorden vaak tekortschieten. Argentina, Mi Amor gaat de film heten.'

Rob Hof heeft de zaak als een loutering ervaren. Hij heeft veel vrienden verloren, maar de echte zijn overgebleven. 'Ik heb modderbaden over me heen gekregen, maar ik zal rozen teruggooien.' Een vriend zei tegen hem dat hij zich gelukkig mag prijzen. 'Soms is het goed om met een staalborstel over je ziel te krassen.'

De NPO wilde niet reageren op de uitspraken van Rob Hof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden