Boekrecensie Lionel Shriver - Bezit

Wat doet bezit met jouw persoonlijkheid? Nieuw boek Lionel Shriver (vier sterren)

In een bundel van zes verhalen en twee novellen onderzoekt Lionel Shriver het effect van bezit op je persoonlijkheid.

Lionel Shriver, maar eigenlijk heet ze Margaret Ann. Ze koos als puber een mannelijke voornaam, omdat ze die beter bij haar vond passen. Beeld Sygma

Lionel Shriver kon amper lezen toen ze besloot dat ze schrijfster wilde worden. Op je zevende kun je natuurlijk nog niet weten wat je later wilt, zo relativeerde ze deze vroege ambitie ooit in een interview, maar hoe dan ook, ze heeft zich eraan gehouden. Inmiddels heeft de Amerikaanse journalist en auteur vijftien boeken op haar naam staan, waarvan We Need to Talk About Kevin de bekendste is. Met dit boek over een jongen die een bloedbad op een school aanricht, verteld vanuit het perspectief van de moeder, brak ze door bij het grote publiek; meer dan een miljoen exemplaren gingen over de toonbank. In 2011 werd het boek verfilmd.

Deinst niet snel terug

Lionel heet eigenlijk Margaret Ann, maar koos als puber een mannelijke voornaam, omdat ze die beter bij haar vond passen. Was ze als kind al eigenzinnig, ook als volwassene schrikt ze er niet voor terug uitgesproken opvattingen te ventileren. Zo hield ze twee jaar geleden op het Brisbane Writers’ festival in Australië een controversiële speech over cultural appropiation, culturele toe-eigening. Je spreekt van culturele toe-eigening als leden van de dominante cultuur elementen van een minderheidscultuur overnemen; het begrip verwijst naar een machtsverschil, naar kolonialisme en onderdrukking. Dat kan op het gebied van mode zijn, bijvoorbeeld een witte Amerikaanse man met dreadlocks of een indianenhoofdtooi. Of op het gebied van kunst, zoals Prince Harry, die ooit het verwijt kreeg van een groep aboriginals dat hij zich hun cultuur had toegeëigend doordat hij elementen van hun kunst had gebruikt voor een schilderproject op een school.

Toegespitst op de literatuur is het bijvoorbeeld de vraag of een witte Amerikaanse auteur in de huid mag kruipen van een zwart personage. Is hij dan een culturele zakkenroller? De schrijver mag zijn verbeelding gebruiken, ook als die buiten zijn biotoop valt, vindt Shriver. ‘Niet elke thrillerschrijver is een crimineel en niet elke auteur die over seksuele intimidatie schrijft is een verkrachter. Fictie is per definitie fake.’

Shriver, die zelf beschuldigd werd van culturele toe-eigening omdat ze in haar romans personages opvoert die buiten haar directe culturele blikveld vallen, zoals Afro-Amerikanen, vindt dit verwijt getuigen van hypersensitiviteit. Onder het mom van sociale rechtvaardigheid wordt ons werk als fictieschrijvers onmogelijk gemaakt, zo betoogde ze in Brisbane. Dan zou Truman Capote nooit zijn In Cold Blood hebben mogen schrijven en zou Little Bee nooit verschenen zijn, de roman van de witte Britse man Chris Cleave, geschreven vanuit het perspectief van een 14-jarig Nigeriaans meisje.

De invloed van het ‘hebben’

En nu is er dan Bezit, een bundeling van twee novellen en zes korte verhalen, waarin Shriver moderne eigendomsverhoudingen onderzoekt. De verhalen in deze bundel gaan niet alleen over de vraag hoe mensen elkaar bezitten, maar ook over onze relatie met huizen en geld. Kortom: over het effect van bezit op je persoonlijkheid.

Shrivers protagonisten wonen in New York, Londen of Belfast, maar ook in Afrika. Het zijn plaatsen die de auteur kent: zelf woont ze afwisselend in Londen en Brooklyn, verbleef twaalf jaar in Belfast en een jaar in Nairobi.

Huizen spelen een prominente rol in de verhalenbundel. ‘Ik weet niet of de moraal van dit verhaal is dat je nooit een huis zou moeten kopen’, zo begint ‘Ongedierte’, een kort verhaal over een stel dat een krakkemikkig huis in New York koopt en bezoek krijgt van een wasberenfamilie, die zich nestelt in een spleet tussen hun huis en de muur. En in ‘Teruggenomen’ leven we mee met de jonge vrouw wier leven in een ramp eindigt nadat ze een goedkope twee-onder-een-kapwoning in Londen heeft gekocht. ‘Onder water’ vertelt het verhaal van een echtpaar dat niet kan scheiden omdat hun huis te weinig opbrengt als ze het nu verkopen. En dat blijkt uiteindelijk nog goed voor hun relatie te zijn ook.

Lionel Shriver: Bezit 

Uit het Engels vertaald door Karina van Santen en Marian van der Ster.
Atlas Contact; 448 pagina’s; € 25,99.

Het mooiste verhaal is de eerste novelle, over de mooie Jillian Frisk en haar tennisvriend Weston Babinsky, die al 24 jaar perfecte maatjes zijn: ‘Ze gebruikten elkaar als klankbord voor vrienden en minnaars die kwamen en gingen.’ Alles gaat goed totdat Weston een vriendin krijgt, Paige, die jaloers wordt op Jillian. ‘Ze doet alsof ze jou bezit’, zegt Paige tegen Weston. En dan wervelt het verhaal naar een adembenemend slot.

Bezit is een schets van hedendaagse relaties, met een filosofische ondertoon. Bezit verwerf je niet alleen door het te kopen, maakt Shriver duidelijk. Iets kan van jou zijn doordat je ervoor zorgt. En je kunt ook iets bezitten door het te schenden. Als je iets misbruikt en misvormt en voor iedereen onbruikbaar maakt, is het ook van jou.

Lionel Shrivers eerste zinnen zijn pareltjes: ‘Jillian Frisk vond het een verwarrende ervaring als iemand haar niet aardig vond.’ Of deze: ‘Jeannette had geen idee dat planten zoveel haat konden opwekken.’ Pas als je het verhaal uit hebt, begrijp je de reikwijdte van die eerste zin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.