Wat doen Fransen en Duitsers tegen Russische hacks?

Met verkiezingen op komst in zowel Frankrijk als Duitsland is de kans de groot dat Russische hackers hun pijlen de komende tijd intensief gaan richten op deze Europese zwaargewichten. Wat zijn de zwakke plekken per land, en hoe verdedigen zij die?

Moskou hoopt op winst van Marine Le Pen. Beeld afp

Frankrijk - Partijen (behalve FN) ingelicht

'De Russen zijn uiterst agressief, de bedreiging is reëel.' In Le Monde wond een bron bij de Franse inlichtingendienst er onlangs geen doekjes om. Officieel beschuldigt Frankrijk Rusland niet van hacken - aan de bewijsvoering zitten te veel haken en ogen - maar off the record worden de Russische aanvallen op Franse instanties 'geavanceerd', 'herhaaldelijk' en 'intens' genoemd.

Vandaar dat alle politieke partijen eind oktober op een besloten bijeenkomst door de SGDSN, een onder de premier vallende overheidsdienst, werden waarschuwen voor cyberaanvallen. Het doel was om een half jaar voor de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen vast lessen te trekken uit de Amerikaanse verkiezingscampagne. Opvallende afwezige: het Front National, dat met Moskou veruit de warmste banden onderhoudt.

De Franse overheidsdiensten zijn alert op Russische inmenging vanwege het platleggen van tv-zender TV5 Monde in 2015. Daar bleek de Russische hackersgroep APT28 achter te zitten, dezelfde organisatie die zich in de Amerikaanse verkiezingen heeft gemengd.

Over de Russische motieven doen dezelfde speculaties de ronde als in deVS: beïnvloeding van de verkiezingen door aan te sturen op winst van een bepaalde kandidaat of meer algemeen het destabiliseren van het politieke systeem door het wantrouwen jegens het democratische proces aan te wakkeren.

Voor Moskou zou winst van Front National-leider Marine Le Pen de hoofdprijs zijn bij de Franse verkiezingen. De centrum-rechtse kandidaat François Fillon geldt ook als een 'vriend van Moskou', want hij bouwde in zijn jaren als premier (2007-2012) een persoonlijke vriendschap met Poetin op. Maar winst voor Le Pen zou veel spectaculairdere gevolgen kunnen hebben: een implosie van de Europese Unie is dan niet onmogelijk, aangezien Le Pen een referendum over EU-lidmaatschap in het vooruitzicht heeft gesteld. Ook staat ze kritisch tegenover de euro en de NAVO.

11 miljoen

Het Front National nam in 2014 elf miljoen euro aan van een Poetin-vertrouweling.

Le Pen zegt Poetin 'te bewonderen', omdat hij een sterke leider is die beter dan het westerse establishment in staat zou zijn de radicale islam het hoofd te bieden. In 2014 accepteerde haar partij een lening van 11 miljoen euro van een Poetin-vertrouweling en dit jaar zinspeelde Le Pen op meer Russische financiering.

Op de bijeenkomst over de 'cyberdreiging' met politieke partijen ontbrak het uitgenodigde FN zonder opgaaf van redenen. Rusland werd bij die bijeenkomst niet genoemd, maar voor de aanwezigen was wel duidelijk uit welke hoek de wind waaide. Zij kregen uitgelegd hoe zij malware kunnen herkennen en met welke cyberaanvallen er rekening moet worden gehouden. De Franse overheidsdiensten lopen bij dit soort voorlichting op eieren, omdat zij niet willen worden beschuldigd van inmenging in de interne gang van zaken van politieke partijen.

Tegelijkertijd zijn ze ervan overtuigd dat politieke partijen zich nog lang niet adequaat beschermen. Tekenend daarvoor is de publieke waarschuwing die de regerende Parti Socialiste onlangs kreeg. Een databank van de partij met namen, adressen en bankgegevens van de eigen leden vertoonde 'ernstige gebreken', zo waarschuwde een privacywaakhond.

Fokke Obbema


Tekst gaat verder onder de afbeelding.

In Duitsland wordt gevreesd dat Frauke Petry's AfD steun uit Moskou krijgt. Beeld epa

Duitsland - Berlijn moet nog veel leren

De Duitse geheime diensten waarschuwen al een poosje voor aanvallen van Russische hackers, in aanloop naar de parlementsverkiezingen in september. En nu het bewijs voor Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen groeit, vreest men in Berlijn dat ook de rechts-populistische AfD een duwtje in de rug krijgt uit Moskou.

'Er zijn aanwijzingen voor cyberaanvallen, bedoelt om politieke onrust te zaaien', zei Bruno Kahl, de baas van de Duitse geheime dienst BND eind november in de Süddeutsche Zeitung. Hij noemde Rusland daarbij expliciet als boosdoener.

Begin december zei ook de directeur van de binnenlandse veiligheidsdienst Hans-Georg Maassen dat 'de aanwijzingen voor pogingen om de uitslag van de Duitse verkiezingen te beïnvloeden zich ophopen.' Hij noemde daarbij geen concrete voorbeelden.

Wel zijn er sporen van Russische hackers gevonden na de grote inbraak in het computersysteem van het Duitse parlement in de zomer van 2015. Ook wordt er gespeculeerd over Russische betrokkenheid bij het platleggen van de mobiele provider Telekom begin november, maar daarvoor zijn voor zover bekend geen sporen gevonden.

Opvallend is dat Angela Merkel zelf in verband met die aanval op Telekom expliciet naar de Russen verwees. 'Zulke cyberaanvallen, die in de Russische doctrine 'hybride geschillen' worden genoemd, maken nu deel uit van ons dagelijks leven.' Ze zei ook: 'We moeten er mee leren omgaan.'

Duitsland moet nog veel leren, zo lijkt het. Want vooral op het gebied van propaganda en 'nepnieuws' was de Duitse regering lange tijd naïef. Zo meldde CDU-fractievoorzitter Peter Tauber deze week dat Merkels partij slechts drie medewerkers voor sociale media heeft.

Het was Lisa, een 13-jarig meisje uit de Berlijnse buitenwijk Marzahn, dat begin dit jaar de ogen van de Duitse regering over nepnieuws opende. Lisa is een 'Ruslandduitse', zoals de etnische Duitsers die na 1945 uit Rusland naar Duitsland kwamen worden genoemd. In januari vorig jaar verspreidde zich via de Russische staatstelevisie het verhaal dat ze verkracht zou zijn door een vluchteling. Ook de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov mengde zich in de kwestie en sprak schande van Merkels vluchtelingenbeleid. Maar het verhaal bleek verzonnen.

Vooral het optreden van Lavrov liet politiek Berlijn in verbijstering achter, waarna men de conclusie trok dat de Russische overheid doelbewust probeerde de Duitse politieke orde te destabiliseren. De veiligheidsdiensten zullen, naar aanleiding van 'het geval Lisa' ergens begin volgend jaar een plan presenteren over de bestrijding van 'desinformatie en propaganda'.

Overigens is nepnieuws in Duitsland ook los van mogelijke Russische inmenging een probleem, bleek deze week. De groene politica Renate Künast ontdekte op een rechtse Facebookpagina een niet bestaand citaat van haar over de vluchteling die in oktober een studente in Freiburg verkrachtte en vermoordde. 'De getraumatiseerde vluchteling heeft dan wel gemoord, toch moeten we hem helpen', zou Künast hebben gezegd. Ze ontkent dit en heeft de beheerder van de pagina aangeklaagd.

Sterre Lindhout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.