recensie beeldende kunst

Wat betekent het om naar naakte lichamen te kijken?Die vraag stelt Helen Verhoeven in de Schamerkat ★★★☆☆

Helen Verhoeven, Suzy No Go, 2019, olieverf op paneel met keramische lijst. Beeld Helen Verhoeven, Courtesy Galerie Stigter Van Doesburg

Schamerkat

Beeldende kunst

Door Helen Verhoeven.

★★★☆☆

T/m 5/1, Hermitage, Amsterdam. 

Van maagdelijke godinnen tot de gevallen meisjes van Picasso: aan bloot in de kunstgeschiedenis geen gebrek. Toch kan een beetje naakt in de schilderkunst nog verrassen, zo blijkt in de Hermitage bij Helen Verhoeven.

Met het nieuwe werk dat Verhoeven maakte voor Schamerkat reageert ze op 25.000 jaar kunstgeschiedenis. De Hermitage-expositie waar ze zich door liet inspireren, De Schatkamer!, is inmiddels niet meer te zien, maar de schilderijen (en hier en daar een sculptuur) gaan duidelijk een dialoog aan met bekende thema’s en motieven uit de kunstgeschiedenis, waar Verhoeven steeds een heel eigen draai aan geeft.

Waarbij het vooral opvalt, dus, hoe het naakte lichaam in een heel nieuw daglicht wordt gezet. Mooi naakt, lelijk naakt, alledaags naakt, naakt waar je ongemakkelijk van wordt, het komt allemaal voorbij. En wel ja, ook absurd naakt: piemels die als diertjes over de bank kruipen of uit de lucht komen vallen, en vagina’s waar mysterieuze wolken uit tevoorschijn komen. Wat betekent het om naar naakte lichamen te kijken? Voor wiens blik zijn ze bestemd? Schamerkat opent aan de hand van al dat bloot en al die wilde genitaliën een broeierige wereld waar niets is wat het lijkt en waar en waar eeuwenoude thema’s als macht en seksualiteit in een hedendaags jasje gestoken worden.

Neem bijvoorbeeld het schilderij Dick Pic / Nice Yard Little Man: dat speelt met het klassieke motief van de naakte vrouw op de sofa, zoals onder andere vereeuwigd door Modigliani en Manet. In Verhoeven’s versie is het geen mooie vrouw die haar lichaam voor de toeschouwer tentoonspreidt, maar een jonge man. Hoewel, bezig met dat tentoonspreiden is hij niet – althans, niet voor de toeschouwer van het schilderij: zijn aandacht is gericht op zijn telefoon, waarmee hij zijn stijve piemel vastlegt. In Tennessee zien we een jonge vrouw: mooi, naakt, potentieel sexy, ware het niet voor de absorberende ziekenhuisslip die alle sexappeal onmiddellijk opzuigt. Intelligente beelden die reflecteren op een wereld waarin de mannelijke, geseksualiseerde blik steeds minder vanzelfsprekend is.

Echt spannend wordt het bij de beelden die minder eenduidig te interpreteren zijn, zoals de glas-in-loodramen waarop piemels uit een goddelijke wolk neerdalen en waar een rivierdelta uitmondt in een vagina. Of in het mooiste schilderij van de reeks, een klein werkje van een vrouw die, naakt, haar rug van de toeschouwer afwendt. Ze zit op haar hurken, haar hoofd licht naar beneden gebogen, is bezig met iets op de grond. Een volkomen privé moment van iemand die zich ongezien waant? Of – zie het parelsnoer tussen haar benen – toch een moment vlak voordat er een erotische scene opgevoerd wordt voor iemand anders?

Het is alleen jammer dat de schilderijen technisch weinig indruk maken. Wat Verhoeven als schilder zo interessant maakt, is hoe ze diepte aanbrengt met contrasten in haar schilderijen: hoe grof botst met fijn, snel opgezet met aandachtig en gedetailleerd. Hier blijven die contrasten uit en overheerst in de meeste schilderijen vooral de grove, wat onbeholpen stijl. Er zit snelheid in, een durf en vaart die past bij het actuele, seksueel geladen universum dat ze schept. Maar het blijft allemaal wat plat, waardoor ook de onderwerpen zelf, hoe slim gekozen en mooi gezien ook, niet helemaal uitgediept worden. Het gelaagde, spannende thema dat ze hier te pakken heeft had een spannender vorm verdiend.

Helen Verhoeven

Schilder en beeldhouwer Helen Verhoeven (Leiden, 1974) viel als kunstenaar vaak in de prijzen: vorig jaar won ze de ABN Amro Kunstprijs, waar de expositie in de Hermitage onderdeel van is. Eerder won ze in 2010 al de Wolvecamprijs en in 2008 de Prijs voor de Vrije Schilderkunst.

Verhoeven studeerde aan academies in San Francisco en New York, en aan de Rijksaademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Haar werk is opgenomen in de collecties van het Stedelijk Museum, het Bonnefantenmuseum, en de Saatchi Gallery in Londen.

In opdracht van de Hoge Raad in Den Haag maakte Verhoeven in 2015 een schilderij van 6,5 bij 4 meter, over de geschiedenis van recht en onrecht in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden