AnalyseThe dutch sex wave

Was de Dutch Sex Wave van de jaren zeventig echt zo vrij en blij?

Vier films van Pim de la Parra en Wim Verstappen fraai gerestaureerd en heruitgegeven in een verzamelbox. 

Willeke van Ammelrooy in bad met Hugo Metsers in 'Frank & Eva’ van Pim de la Parra en Wim Verstappen, 1973.Beeld ANP

Het zijn, zacht uitgedrukt, onaangename scènes. In Frank & Eva, Living Apart Together (1973), een van de vier films uit de verzamelbox The Dutch Sex Wave, wordt de Frank uit de titel voor de zoveelste keer het huis uitgezet door zijn vrouw. Frank is een ellendige nietsnut, schuinsmarcheerder en zuipschuit. Op zoek naar onderdak belandt hij bij de assistent van zijn vrouw, die modeontwerper is. Nauwelijks binnen kan hij niet van haar afblijven, waarop zij hem onverbiddelijk de deur wijst. Maar hij vertrekt niet; hij zet zijn pogingen voort en probeert haar uiteindelijk te verkrachten. Dat lukt net niet, ziet ook haar geschrokken zoontje dat van het lawaai wakker is geworden. Waarop Frank vertrekt met de woorden: ‘Maar ik kom terug.’ En inderdaad ligt hij een paar scènes later bij haar in bed; ogenschijnlijk heeft zij hem daar toegelaten. Hun vluggertje eindigt met een schimpscheut van haar: ‘Dus dat was de grote vrouwenversierder Frank? Pijlsnelle Frank, zouden ze je moeten noemen.’ En weg is Frank, nu zonder dreigende woorden.

Van die scènes kun je veel vinden. Zoals je van veel scènes veel kunt vinden in de films van het duo Pim de la Parra en Wim Verstappen. Vanaf eind jaren zestig kleurden zij een dik decennium het Nederlandse filmlandschap met door hun maatschappij Scorpio (zelf schreven ze de S als een dollarteken) goedkoop gemaakte films waarin ze de tijdgeest probeerden te vangen. Een aantal van die films was succesvol, wat opvallend is, omdat ook toen al Nederlanders bij voorkeur niet naar Nederlandse films keken. Zoals actrice Willeke van Ammelrooy in een zaalinterview bij een van de films zegt: ‘Er kwamen alleen maar mensen naar Nederlandse films kijken als er iets bloots in zat.’

Van hun dertien speelfilms zijn er nu vier verzameld en (opnieuw) verschenen. Behalve Frank & Eva zijn dat de erotische thriller Obsessions (1969), waaraan, zo mag De la Parra graag memoreren, ‘mijn goede vriend Martin Scorsese nog meewerkte’. Over de precieze aard van zijn medewerking verschillen de meningen. Blue Movie (1971), over de seksuele strapatsen van een vrijgekomen zedendelinquent in de Amsterdamse Bijlmermeer, is de film die het duo miljonair maakte. En Mijn nachten met Susan, Sandra, Olga & Julie (1975), een plattelandsdrama over de vier vrouwen uit de titel die soms aan seks doen, is de minst bekende van de vier en moet dat ook maar blijven.

De vraag is toch wel wat de makers er zelf van vinden, van die scènes waarin vrouwen (en Hugo Metsers) snel en makkelijk uit de kleren gaan. Verstappen kan dat niet meer worden gevraagd; hij stierf in 2004 op 67-jarige leeftijd aan de gevolgen van nierkanker. Pim de la Parra is 79 en nog goed bij de tijd. De filmmaker, die sinds 1996 in Suriname leeft, heeft zijn archief geschonken aan filmmuseum Eye, dat ook de films van het tweetal restaureert. Vier van die zeer fraai digitaal gerestaureerde films zijn nu in samenwerking met Eye uitgegeven door de Amerikaanse distributeur Cult Epics. De Nederlander achter dat bedrijf, Nico Bruinsma, voorzag de vier films in de box van enigszins karig extra materiaal en een sober uitgegeven maar degelijk essay over de twee makers, geschreven door Guido Franken.

Om de vraag te beantwoorden wat de makers er nu zelf van vinden, is het zinvol die ene film te bekijken die in 2018 speciaal voor deze uitgave is voorzien van gesproken commentaar door de regisseur. Frank & Eva, Living Apart Together dus, uit 1973. Over het echtpaar Eva (Willeke van Ammelrooy) en Frank (Hugo Metsers), dat niet met maar ook niet zonder elkaar kan leven. Hoewel, echtpaar, Frank doet er alles aan de huwelijkse staat te ontkennen (‘Hij leidt een beetje het leven dat ik leidde in die tijd’, zegt De la Parra ergens). Over een scène waarin Sylvia Kristel, die een scharrel van Frank speelt, zich op een biljart onder luid applaus in allerlei bochten wringt om een carambole te maken, zegt hij: ‘Dit is wel een heel vreemde scène, maar ook wel grappig.’ Heel vreemd maar toch best grappig, die frase komt vaker voor. In een andere caféscène betast Frank het kruis van een vrouw, terwijl zijn vriend en kroegbaas Max (Lex Goudsmit) onwel wordt en bloed ophoest. ‘Ik weet niet of ik die scène nu weer zo zou filmen; het is wel vreemd. Dat de film nu nog altijd wordt verkocht, komt wel door scènes als deze. Je ziet erin wat er allemaal mogelijk was in het Venetië van het noorden. De ellende van Max is mooi vermengd met dat sexy gedoe van die twee. Ik vind het nog altijd een fijne scène.’

Wim Verstappen (1937-2004) en Pim de la Parra (1940) in 1970.Beeld Spaarnestad/ Tido Gideonse

En ook benadrukt De la Parra voortdurend dat we goed moeten beseffen dat toen de film werd gemaakt ‘slechts vijf jaar eerder de pil was uitgevonden’. Dus had iedereen in Amsterdam een open huwelijk. En die Frank, ja die was een flapdrol, aldus De la Parra, die in zijn commentaar verscheidene malen deze beeldspraak over zijn protagonist paraat heeft: ‘Hij gaat buiten de deur een hamburger eten, terwijl er thuis biefstuk op hem wacht.’ Dat gaat over vlees.

En dan die bewuste scène. Wat zegt De la Parra daarover, in het commentaar? ‘Dat jongetje dat het kind speelt, heeft nog lang last gehad van die scène; hij was zelfs getraumatiseerd.’ Geen woord over het feit dat de zo goed als verkrachte vrouw even later haar verkrachter toelaat in haar bed.

Pim & Wim, zoals de twee filmmakers liefdevol in de filmgeschiedenis worden genoemd, hebben de Nederlandse film een bruisende impuls gegeven. Hun films, hoe houterig en amateuristisch de tijd ze ook heeft gemaakt, vormen een waardevol tijdsbeeld. Doordat de makers originele verhalen vertelden (De la Parra heeft nooit werk van een ander verfilmd), ze hun films op locatie opnamen (meestal Amsterdam) en ze probeerden iets te zeggen over hun tijd. Allemaal zaken die in de extra’s bij de vier films voortdurend aan bod komen en die de uitgave waardevol maken.

Maar het is ook gewoon zoals Willeke van Ammelrooy in een interview bij een van die films zegt: ‘Ze waren allebei gek van vrouwen en geobsedeerd door seks.’ Ook dat is een tijdsbeeld.

The Dutch Sex Wave Collection is uitgegeven door Cult Epics; dvd € 37,14, blu-ray € 42,82. Beide uitgaven zijn regiovrij, dus ook hier afspeelbaar, te bestellen op wowhd.nl

De verzamelbox met vier films van Verstappen en De La Parra.

Heineken

Ten tijde van de productie van Frank & Eva, begin jaren zeventig, was bierbrouwer Freddy Heineken filmmecenas. Daardoor verkeerde Pim de la Parra in de veronderstelling dat het door hem geschreven verhaal over de vechtrelatie van de twee wel een internationale productie zou kunnen worden. Zoals De la Parra tenslotte zelf zegt: ‘Ik werd beschouwd als een van de pioniers van de Nederlandse filmproductie.’ Beoogde hoofdrolspelers waren Jane Fonda en Albert Finney. Er kwam weinig van terecht. Overigens werd Frank & Eva wel een internationaal succes, ‘vooral in Japan’. Dat was, aldus de regisseur, louter te danken aan Sylvia Kristel, die kort na Frank & Eva haar internationale doorbraak beleefde met Emmanuelle.

Filmkeuring

De film Blue Movie schreef niet alleen geschiedenis om het vele bloot; indirect maakte de film ook een einde aan de Nederlandse filmkeuring

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden