Wantenaar maakte een muziekstuk dat speelbaar is voor solist én amateur

En violist Vercammen voert het uit

Een muziekstuk dat speelbaar is voor amateurs en toch uitdagend voor een solist. Het bestond nog niet. Nu wel. Violist Merel Vercammen liet componist Mathilde Wantenaar met dit doel een werk schrijven.

Mathilde Wantenaar (rechts) liet zich voor haar Fantasie voor viool en amateurorkest inspireren door de Danssuite van Bartók en de Schilderijententoonstelling van Moessorgski. De vioolsolist (Merel Vercammen, links) ontpopt zich in het stuk tot een verteller die de melodieën in het orkest in gang zet. Wantenaar: 'Ik stel me het orkest voor als tekenpotlood en de violist als de tekenaar die ermee gaat krabbelen en experimenteren. Ze schetst tafereeltjes en voegt ze allemaal samen.' Foto Marcel Wogram / de Volkskrant

Merel Vercammen (28) speelt betoverend viool, improviseert in klassiek en jazz, heeft een master op zak in 'music cognition' en stroomt over van ideeën. Met haar voorstelling over muziek en het brein, Het Nieuwe Mozart Effect, koppelt ze intelligentie aan muziek. En nu heeft ze een gat in het vioolrepertoire ontdekt. Zaterdag gaat in Alkmaar een compositie in première die ze speciaal liet schrijven voor amateurorkest en een professionele vioolsolist. Die combinatie was er nog niet.

De componist van het nieuwe stuk, Mathilde Wantenaar (23), is net afgestudeerd als sterleerling bij de voormalige componist des vaderlands Willem Jeths. Beiden zijn jong - de amateurmusici van het Alkmaars Symfonieorkest hebben de leeftijd van hun ouders.

Hoe kwam je op het idee voor deze nieuwe compositie?

Vercammen: 'Als je begint als violist, zijn het vooral amateurorkesten die je uitnodigen. Als je in gesprek gaat met een dirigent over wat je wilt spelen, kom je al snel uit bij Tsjaikovski of Brahms, concerten bedoeld voor een groot symfonieorkest. Amateurorkesten zijn kleiner, veertig man of zo. Daar is ook repertoire voor, maar een stuk dat speelbaar is voor een amateurorkest én ook nog uitdagend voor een solist - dat bestond nog niet.'

Welke problemen geeft het spelen met een amateurorkest?

Vercammen: 'Als er een snel loopje is, met veel hoge noten, laten ze soms de helft van die noten weg of ze spelen het een octaaf lager. Dat is prima, maar het speelplezier wordt er voor de musici niet groter op als de stukken te moeilijk zijn. Het leuke van amateurs is juist dat ze zo enthousiast zijn. Ik wil plezier én kwaliteit vergroten, en daarbij de specifieke eigenschappen van een amateurorkest gebruiken. Als een groep strijkers van het Concertgebouworkest een tremolo speelt, geeft dat een homogene klank. Ze doen allemaal precies hetzelfde, met perfecte techniek. Hier klinkt het rauwer, en Mathilde gebruikt juist dat als klankeffect. In popmuziek zie je die rauwheid ook - muziek is meer dan alleen mooi.'

Wantenaar: 'Mijn uitgangspunt is het amateurorkest en het speelplezier van de musici. Daar heb ik me vooral op gericht. Het stuk begint met pizzicatonootjes die snel gespeeld worden. Ik wil daar een klankeffect mee bereiken, maar het moet ook eenvoudig te spelen zijn. De strijkers mogen dus alle snaren aanslaan.'

Vercammen: 'Er wordt vaak gekeken naar klassieke muziek als een soort erfgoed. Een hedendaagse compositie kan juist een reflectie op het nu geven.'

Wantenaar: 'In deze tijd kunnen we met een druk op de knop alle denkbare muziek horen. De IJslandse zangeres Björk die door klassieke muziek wordt beïnvloed, klassieke musici die zelf hun stukken maken. Al die invloeden klinken voor mij als componist door in mijn stukken. Ook pop en wereldmuziek.'

Vercammen: 'Je hebt ook dat octet voor Liza Ferschtman geschreven, dat is veel atonaler dan dit nieuwe stuk. Voel je je dan beschaamd over tonaliteit?'

Wantenaar: 'Dat klopt wel. In dit stuk spelen de strijkers een mooie melodie en dan komt er ook nog een harpje bij. Het voelt als een guilty pleasure. Dan denk ik: mag ik dat wel schrijven? Maar natuurlijk, alles mag, maar niet alles is goed. Je moet wel smaakvol te werk gaan.'

Passage uit Tsjaikovski's Vioolconcert in D-groot: lastig voor de strijkers.

Maakt de ultieme vrijheid van nu componeren moeilijker? Is het niet alsof permanent een agent van de smaakpolitie staat mee te kijken?

Wantenaar: 'Ik denk daar veel over na, ook vanwege de problemen die het mij oplevert. Het voelt soms eenzaam. We zitten allemaal op ons eigen eilandje onze stukken te schrijven, zonder gemeenschappelijke taal, zonder gemeenschappelijk doel om na te streven of je juist tegen af te zetten. Alles mag. Dat is aan de ene kant mooi, maar ook lastig. Mij inspireert het als ik me inleef in de musicus die straks mijn noten leven gaat inblazen.'

Hoe keken de orkestleden aan tegen het spelen van een nieuw, onbekend stuk?

Vercammen: 'Klassieke muziek leeft erg bij de mensen in dit orkest. Toen we de musici een jaar geleden polsten, kregen we te horen: ik vind het een leuk idee, maar er mag maar één bladzijde piep-toet-kraak in zitten. Dat vond ik jammer. Die vooroordelen over hedendaagse muziek zijn gebaseerd op de atonale periode uit het verleden, waarin de grenzen van wat muziek is werden opgezocht. Die tijd ligt ver achter ons. Gelukkig is inmiddels de scepsis bij de orkestleden helemaal weg. Kijk naar hun enthousiasme nu. Dat is hartverwarmend.'

Mathilde Wantenaar: Fantasie voor viool en orkest. Merel Vercammen en Alkmaars Symfonie Orkest o.l.v. Albert van Eeghen. 20/5 in de Vrijheidskerk, Alkmaar.

Wantenaars Fantasie voor viool en orkest: goed te doen voor amateurmusici.
Meer over