in het spoor van DE JONGE REMBRANDT

Wanneer Rembrandt precies jarig was, wordt door overgeleverde administratie alleen maar onduidelijker

Rembrandt woonde de eerste 25 jaar van zijn leven in Leiden. Onno Blom werkt aan een biografie van die jaren en doet daarover hier een jaar lang verslag.

De lofzang van Simeon, 1631. Beeld Getty

Gisteren was Rembrandt jarig.

 Althans, dat denken we.

In de tweede druk uit 1641 van zijn Beschrijvinge der Stadt Leyden opende boekhandelaar, burgemeester en stadschroniqueur J.J. Orlers de allereerste biografische schets van de schilder met de regel: ‘Rembrant van Rijn, soon van Harmen Gerritszoon van Rijn, ende Neeltgen Willems van Suydtbrouck, is binnen de Stad Leyden, geboren opten 15. Julij in den Jaere 1606.’

Verifiëren kunnen we de datum niet omdat in de Pieterskerk, waar de molenaarsfamilie Van Rijn ter kerke ging, pas na 1621 doopregisters werden bijgehouden. Vader Harmen en moeder Neeltje zullen hun jongste zoon een paar dagen na zijn geboorte hebben laten dopen in de grote gotische kerk in het hart van Leiden, met zuilen zo hoog als op Rembrandts schilderij van de tempel waar de oude, vrome Simeon in het baby'tje van Maria en Jozef de Messias herkent. Simeon neemt het kind in zijn armen, terwijl een lichtstraal uit de hemel valt.

Ongetwijfeld heeft Orlers in Leiden persoonlijk navraag gedaan naar de feiten uit het leven van Rembrandt, te beginnen met zijn geboortedatum. De chroniqueur woonde schuin tegenover de naaldwerker Lieven Hendrixcz, wiens zoon Jan Lievens de vriend, collega en rivaal van de jonge Rembrandt was. Orlers kan zelfs naar de Weddesteeg zijn gewandeld om het aan Rembrandts oude moeder te vragen. Neeltje overleed in 1640, een jaar voor publicatie van de tweede druk.

Toch wil dat niet zeggen dat de geboortedatum klopt. In de zeventiende eeuw kenden mensen vaak zelf hun precieze leeftijd niet. Op de tweede staat van een ets van Rembrandts zelfportret als burger, met zwierige zwarte hoed, door hemzelf gedateerd ‘Anno 1631’, schreef hij eerst dat hij zevenentwintig was: ‘AET 27’. Om van ‘27’ vervolgens ‘24’ te maken. Als dat laatste zou kloppen, is hij geboren in 1607.

Toen Rembrandt op 10 juni 1634 in de Oude Kerk in Amsterdam in ondertrouw ging met Saskia van Uylenburgh, gaf hij op dat hij zesentwintig was. Ook dan zou hij in 1607 geboren zijn. Beide data stroken niet met de Beschrijvinge der Stadt Leyden. Maar omdat zelfs Rembrandt de data verhaspelde, raakte de geboortedag die Orlers boekstaafde in het collectief geheugen verankerd.

Op de wand van de Nachtwachtzaal in het Rijksmuseum – het altaar in Neerlands’ nationale kunstkathedraal – staat als Rembrandts geboortejaar vermeld: 1605. Ook dat is niet ondenkbaar. De allereerste notitie van zijn naam die we kennen, op 20 mei 1620 in het album studiosorum van de Leidse universiteit, vermeldde dat hij veertien was. Als we ervan uitgaan dat 15 juli wél zijn verjaardag was, zou hij geboren zijn in 1605.

In het onlangs opgedoken volumen inscriptionem, waarin Rembrandt opnieuw werd ingeschreven als student, zette de rector in februari 1622 een asterisk voor de naam van ‘Rembrandus, Hermanii, bij zijn ouders’, ten teken dat hij zich opnieuw had aangemeld en daarvoor vijf stuivers had betaald. Zijn leeftijd, ‘14’, was doorgestreept en vervangen door ‘15’.

Getallenkabbala.

Kennelijk vroeg de rector opnieuw naar zijn leeftijd – en Rembrandts antwoord impliceert dat zijn geboortedatum daadwerkelijk 15 juli 1606 zou kunnen zijn.

Hij zou gisteren vierhonderddertien zijn geworden.

Van harte, Rembrandt!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden