Review

Wallanders wereld stelt wat teleur

Nee, geen nieuwe Wallander helaas, maar een ietwat teleurstellend overzichtsboek voor de fan. De echte Wallanderverslaafde krijgt een shotje, maar sterk aangelengd.

Herman Finkers zong: 'De veertigste van Mozart en de liedjes van Jacques Brel / zijn ook ooit verzonnen, toch bestaan ze wel.' Kurt Wallander is verzonnen, maar dat is nog geen reden om geen fanboek over hem uit te brengen. Wallanders wereld zou je, met wat goede wil, de kaart van een verzonnen land kunnen noemen.

Tussen 1991 en 2001 verschenen tien dikke misdaadromans waarin Wallander zich liet kennen als een tobberige inspecteur van politie in Ystad, een kuststad in het zuiden van Zweden. De serie 'romans over sociale onrust' werd een enorm internationaal succes: prijzen, miljoenenverkoop en vertalingen over de hele wereld. Kurt Wallander werd de Sherlock Holmes van onze tijd. Er bestaan drie film-Wallanders, in drie series. Later verschenen er nog twee Wallanders: in 2004 schreef Mankell voor zijn Nederlandse fans Het graf, geschenkboekje tijdens de Maand van het Spannende Boek, en in 2009 kwam er een einde aan de serie, met De gekwelde man.

Geen nieuwe Wallander

Wat bleef, was de hoop. Zolang Mankell leefde, konden er nieuwe Wallanders komen. Verhalen die zich in het verleden afspeelden (zoals in De jonge Wallander) of met Kurts al even getroebleerde dochter Linda in de hoofdrol (zoals in Voor de vorst, en in een van de tv-series). Met het overlijden van Mankell, een half jaar geleden, lijkt het definitief: geen nieuwe Wallander meer.

Tijd voor een overzichtsboek. Wallanders wereld opent met twee stukken van Wallanderianen. Zangeres Patti Smith, een vriendin van Mankell, schrijft over het moment dat ze Wallander leerde kennen, op het Centraal Station van Berlijn. Haar bijdrage is goed, maar nogal kort en Smith beperkt zich vooral tot Moordenaar zonder gezicht, de eerste (en niet de beste) in de reeks. Het tweede stuk, van Frits van Exter, verscheen eerder in Vrij Nederland. Van Exter doet een poging te verklaren waarom Wallander hem na aan het hart lag. Conclusie: Wallander is een mens, met een levensecht karakter, een binnenwereld en kwalen. Zelf noemt Mankell dit het 'diabetessyndroom': het verschil tussen Wallander en James Bond bestaat eruit dat 007 nooit z'n achtervolging staakt om insuline te spuiten. Plausibele verklaring van Van Exter dus. Spijtig dat in de tegenwoordige tijd over Mankells strijd tegen kanker wordt gesproken - terwijl dat in hetzelfde artikel op de site van VN wel is aangepast.

Zeuren

Dan het centrale deel van Wallanders wereld: een 'spannend kort verhaal' van zo'n 120 bladzijden, 'De hand'. Een mini-Wallander. Even hoop je dat er een vers verhaal uit de nalatenschap is gevallen, maar nee: 'De hand' is een herziene versie van Het graf. Kenden we al. Voor wie dat destijds miste: een verhaal over een hand die al jaren onder de grond moet liggen en plots boven komt. Van wie is-ie? In 'De hand' zeurt de hoofdfiguur er ouderwets op los: over papierwerk, mobiele telefoons, de moderne tijd. Het staat vol Mankell-zinnetjes: 'Hij had iets waargenomen. Zonder het te zien.'

Opvallend is hoe Wallander zich bewust lijkt van jeugd en ouderdom: 'Ik word langzamerhand te oud. Te oud voor mezelf en te oud voor mijn beroep.' 'De hand' is een aankondiging van het einde. Verder is het vooral een met wasmiddel aangelengd shot voor Wallander-verslaafden. Spannend wil het niet worden, en de sociale onrust uit de 'echte' boeken is afwezig.

Wallanders wereld eindigt met een lijst van personages en locaties die in de boeken een rol spelen, en met een essay van Mankell. Daarin beschrijft hij hoe Wallander nooit op de eerste plaats kwam. Het verhaal, daar ging het hem om. Hoewel Wallanders wereld wat teleurstelt, zou je wensen dat de Nederlandse misdaadliteratuur een Kurt Wallander zou voortbrengen. Zo grondig verzonnen dat hij echt bestaat.

(Non-)fictie. Henning Mankell. Wallanders wereld. Uit het Zweeds vertaald door Rory Kraakman. De Geus; 313 pagina's; euro 14,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.