Reportage

Walk down memory lane

Het Amsterdams Kleinkunst Festival eert de bijna 80-jarige cabaretier Paul van Vliet maandag met een feestelijke voorstelling in het DeLaMar Theater. Van Vliet gidst u langs de Haagse plekken van zijn artistieke bestaan.

Beeld anp

'Als Den Haag een kind kon krijgen, dan zou Paul van Vliet dat kind zijn', zei Yvonne Keuls eind 2013 bij de eerste verkiezing van de Hagenaar van het Jaar. Geen artiest is zo met Den Haag verbonden als hij. Door de liedjes die hij over de residentie zong, zoals Mijn ouwe school, het cynische Vindt u het ook zo enig in Den Haag? en Den Haag met je lege paleizen, waar 'de wijzen in 's lands dienst vergrijzen en op zolders Couperus vergeelt'. Maar ook door de manier waarop hij als gedistingeerde Hagenaar (niet te verwarren met de volkse Hagenees) door de stad wandelt en nog steeds de personificatie is van het beschaafde woordje 'pardon'. En zich niet schaamt voor zijn jaren zestig-bijnaam Oranje Paultje, omdat hij indertijd het verloofde stel Beatrix en Claus toesprak. Zijn muziek heeft altijd een klassiek-jazzy touch gehad en Van Vliet besteedde in zijn shows altijd veel aandacht en geld aan kostuums, decor en een uitgebreid lichtplan. Alles altijd verzorgd. Hoe Haags kun je zijn?

Cirkels

In het cabaret geen radicale vernieuwer als generatiegenoten Freek de Jonge en Herman van Veen, maar iemand die de traditie van de Grote Drie - Toon Hermans, Wim Sonneveld en zijn 'theatervader' Wim Kan - zorgvuldig heeft bewaakt.

Veertig jaar geleden verruilde hij zijn Haagse grachtenhuis voor een boerderij in Breukelen, want 'ik begon in cirkels tegen mijn verleden aan te lopen'. Eenmaal op leeftijd werd de stilte van de polder hem toch te benauwend en sinds een jaar woont hij weer in zijn oude woning, Smidswater 21, die hij al die jaren als kantoor aanhield. Het is vandaag het startpunt van de wandeling die Van Vliet met ons maakt langs de plekken van zijn artistieke leven.

'Den Haag is harder geworden, maar het is toch mijn stad gebleven, door de taal, de sfeer en de zee, die altijd ruikbaar is. De bestuurders van de stad hebben moeite met de nieuwe samenstelling van de stad, maar ik loop met tevreden verbazing door de Schilderswijk en ben optimistisch. Mijn kleinkinderen maakt het helemaal niets uit bij wie ze in de klas zitten.'

Van Vliet neemt u mee langs de Haagse plekken van zijn artistieke bestaan.

Stiefvader des konings

Samen met koningin Beatrix, ooit studiegenoot van Paul van Vliet in Leiden en daar ook bezoeker van het Leidsch Studenten Cabaret, heropende Van Vliet het verbouwde Theater Diligentia in 2004, twee jaar na de dood van prins Claus. Na de ceremonie liepen de twee gearmd de foyer in. De Duitse roddelbladen schreven dat Beatrix er weer gelukkig uitzag 'an der Seite ihrer Jugendliebe'. Toen Van Vliet later Willem-Alexander tegenkwam, begroette de prins hem met: 'Dag stiefvader.'

Beeld anp

Geboortehuis (Denneweg 64)

'In deze straat speelde ik mijn eerste rol, toen ik als 3-jarig ventje op mijn driewieler met een theemuts op mijn hoofd de straat uit fietste om de stad te verkennen. De politie vond me 's avonds in de buurt terug. Tegenwoordig is mijn geboortehuis de expositieruimte van de Haagsche Kunstkring. De tuin liep tot aan de muur van de garage die ik met mijn Leidse cabaretvrienden Ferd. Hugas en Liselore Gerritsen in 1964 verbouwde tot Theater Pepijn. In de tuin viel ik mijn eerste gat in mijn hoofd. Ik ben zeer blessuregevoelig. Mijn benen zitten vol littekens, maar ik heb nooit een voorstelling afgezegd. Wel scheef gestaan van de pijn in mijn rug en gespeeld met een lachwekkend opgezette mond van een wortelpuntontsteking, maar gelukkig heb ik nooit problemen gehad met mijn stem, want dat is de enige reden om af te zeggen.'

Pepijn (Nieuwe Schoolstraat 21)

'Hier ben ik voor de tweede keer geboren, op 18 december 1964. Er was in Den Haag geen vestzaktheater en dat moest er komen. Mijn ouders zagen in mij een briljant jurist, maar ik wilde cabaretier worden, met een eigen theatertje. Met geld van honderd Haagse heren en horecaleveranciers als Heineken kregen we de financiering rond. Mijn familie en de gemeente verklaarden ons voor gek, maar met mijn vrienden van het Leidsch Studenten Cabaret hebben we zeven jaar aan een stuk een uitverkochte zaal gehad en vervolgens zijn wij door de stad omarmd. Op de dag van de opening van Pepijn brandde het Gebouw voor Kunsten & Wetenschappen af, het grootste theater van Den Haag. De burgemeester sprak: 'La grande reine est morte, vive le petit prince.'

'Na die zeven jaar ben ik solo verder gegaan, maar Pepijn is gebleven. Bijna alle struikelende, beginnende cabaretiers hebben hier gestaan. Youp voor zes mensen, Herman Finkers voor dertien. Ze kregen de sleutel om 's nachts door te werken en bleven hier ook slapen. Het theatertje met honderd stoelen is van onschatbare waarde voor pril cabarettalent, dat door de cultuurbezuinigingen vrijwel nergens meer kans krijgt in een kleine, beschermde omgeving ervaring op te doen. Om het theater in leven te houden heb ik er zelf veel geld in gestoken en later is de jaarlijkse benefietvoorstelling in het Circustheater met onder anderen Youp georganiseerd. In 2001 is het theater voor een gulden verkocht aan Theater Diligentia.'

Diligentia (Lange Voorhout 5)

'Met het Pepijngezelschap speelden we hier altijd een paar avonden om te wennen aan grote zalen voordat we op tournee gingen. Maar verder heb ik hier niet veel gestaan, ook al zit ik nu in het bestuur van Diligentia/Pepijn. Het podium is erg breed en de zaal is ondiep. Samen met Pepijn voorziet het in een cabaretbehoefte. Diligentia is De Kleine Komedie van Den Haag.'

De Posthoorn (Lange Voorhout 39)

'Dit was de rokerige stamkroeg van De Haagse Comedie en beeldende kunstenaars, en die artistieke sfeer hangt er nog steeds. Ik herinner me de ruzies na de oorlog tussen mijn vader, die figuratief schilderde en de explosieve schilders van de Haagse School, die in de ogen van mijn vader rotzooi maakten.

'In de aanlooptijd naar Pepijn heb ik hier vaak gezeten met geldschieters en ontwerpers. Ik heb hier veel geschreven, ook na sluitingstijd, als het terras al werd afgebroken. Dan zette de ober nog een pilsje en een borrel neer. Dat heet hier geen kopstoot, maar heel Haags een deux-pièces.'

Koninklijke Schouwburg (Korte Voorhout 3)

'Ik heb mijn leven lang van mijn hobby mijn beroep gemaakt. Nu maak ik van mijn beroep mijn hobby door 25 keer per seizoen op zondagmiddag te spelen in deze klassieke schouwburg met drie balkons. Al drie jaar uitverkocht en ik ga zeker nog een seizoen door met het nieuwe programma Alleen op zondag. Van mijn succestypetjes kan ik Jonkheer Charles van Tetterloo Junior nog heel goed gebruiken. Deze vrolijke homoseksuele liberaal heeft nu mijn werkelijke leeftijd. Ik heb de sleutel van het theater gekregen, als bewijs dat ik een extra huis in Den Haag heb. Heel plezierig dat ik op mijn leeftijd nog aan het echte leven kan meedoen.'

(met tram 9 naar Scheveningen)

Van Vliet treedt op in de Koninklijke SchouwburgBeeld anp

6. Kurhaus (Gevers Deynootplein 30)

'Oh, wat zijn die flats aan beide kanten van het Kurhaus toch lelijk, net als het standbeeld van Wim Kan en Corry Vonk voor het gebouw. Maar het Kurhaus is in elk geval gered uit de klauwen van projectontwikkelaar Zwolsman, die het tegen de vlakte wilde gooien. De oude Kurzaal van het hotel was totaal verloederd eind jaren zestig. Daar hebben grootheden als Elizabeth Schwarzkopf, Leonard Bernstein, Jacques Brel en de Rolling Stones gestaan. In afwachting van wat er met het gebouw ging gebeuren mocht ik er in de zomer van 1970 staan met mijn eerste soloprogramma Een avond aan zee. Mijn kleedkamer is nu de Paul van Vliet Lounge. Het waren vijf gloriezomers en mijn nationale doorbraak met De Boer, die de stadsmensen op het platteland in de maling nam, en Bram van de Commune. Dan kwamen de zakdoeken tevoorschijn en golfde de lach door de zaal.

'De Kurzaal werd ingericht als café chantant met vijf bars tussen de pilaren en ruimte voor achthonderd bezoekers. Ik had een bezettingsgraad van 110 procent. Het lekte, het schimmelde en rond het afgeragde gebouw was een hek geplaatst met waakhonden, die soms door de voorstelling blaften. Voor de ramen die op zee uitkeken hingen rode versleten gordijnen met gaten. Als de zon rond een uur of negen onderging kwam er een prachtige streep zonlicht precies door een van die gaten, midden op het toneel. Dat was de mooiste belichting die je kon bedenken.'

7. Circustheater (Circusstraat 4)

'Na vijf zomers in het Kurhaus werd het gebouw opgeknapt en stak ik symbolisch met een fanfareorkest over naar het Circustheater, waar ik dertig zomers heb gespeeld. In die thuishaven werd me meer vergeven dan elders. Veel groter, maar ook wat koeler dan het Kurhaus. Het publiek kwam uit het hele land naar Scheveningen en er waren ook veel Nederlanders die in het buitenland woonden en met mijn zomercabaret weer een snuifje Nederland kregen.'

8. Oscars (Gevers Deynootweg 205)

De zee heeft me verteld dat ze zo moe is

Zij zei dat ze er zeer beroerd aan toe is.

'Het lied is meer dan veertig jaar oud, maar nog steeds beangstigend actueel. Ik heb de zee altijd opgezocht en kom dan vaak hier in Oscars, het laatste boulevardrestaurant aan de noordkant van Scheveningen.

'Ik heb een melancholieke, donkere kant, die ik soms moet bestrijden. 's Morgens heb ik moeite met het leven, dan moet ik me over iets heen vechten. Om op gang te komen ga ik altijd even naar zee. Ik kom hier tot rust, kan er goed denken en schrijven. De zee ligt er altijd en die windt zich nergens over op. De eeuwige golfslag van eb en vloed heeft iets relativerends.'

Hommage aan Paul van Vliet, met Erik van Muiswinkel, Freek de Jonge, Herman van Veen, Brigitte Kaandorp, Louise Korthals e.a., 13/4, DeLaMar Theater Amsterdam.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden