RecensieWalid raad

Walid Raad heeft een parallel universum gecreëerd waarin hij onwaarschijnlijke archiefvondsten en rare dwarsverbanden presenteert ★★★★☆

Het lachen vergaat de bezoeker: Raads kunst wakkert een diep gevoel van wantrouwen aan. 

Walid Raad – Let’s be honest, the weather helped (2019), Stedelijk Museum Amsterdam.Beeld Foto: Gert Jan van Rooij

Als je aan Walid Raad vraagt waarom hij feit en fictie mengt, opent de Libanees-Amerikaanse kunstenaar zijn mond en houdt zijn hand ervoor: gaap, saaie vraag. Zo deed hij dat in het auditorium van het Stedelijk Museum Amsterdam toen hij kort geleden werd geïnterviewd. Die vraag wordt hem kennelijk te vaak gesteld. In zijn tentoonstelling in het Stedelijk Museum dwaal je rond in een parallel universum waarin de kunstenaar onwaarschijnlijke archiefvondsten en rare dwarsverbanden presenteert.

Een zaal vol schilderijen bijvoorbeeld, die met hun voorkant tegen de muur zijn gehangen. En op de achterzijden van deze ingelijste doeken – uit het depot van het Stedelijk, zo vermeldt het tekstbordje – zijn tekeningen en schilderijen aangetroffen. Het lijken kunstwerken van de Syrische schilder Marwan Kassab-Bachi, die in 2016 overleed. Wat een ontdekking! Spookt het misschien in het museumdepot?

Nee, Raad neemt een loopje met de werkelijkheid. Je zou ook kunnen zeggen dat de werkelijkheid een loopje met Raad heeft genomen. Zijn leven is door de Libanese burgeroorlog getekend. Raad verzamelde als kind de kogels die hij vond, en over de Palestijnse achtergrond van zijn moeder werd niet gesproken. ‘Iets blijft me achtervolgen’, zei Raad in het auditorium van het Stedelijk. Het spookt in zijn eigen hoofd.

Daardoor is Raad, die werd opgeleid als fotograaf, nu in feite professioneel samenzweerder rondom een paar terugkerende onderwerpen: oorlog, geld, macht en kunst. Wie oplet, vindt meteen alle vier de thema’s terug in die museumzaal vol onverwachte depotvondsten. De oorlog in Syrië, het geld van kunstaankopen, de macht van wie bepaalt wat in een museum thuishoort en kunst, natuurlijk.

Walid Raad, Better be watching the clouds (2000/2017). Beeld Walid Raad & Sfeir-Semler Gallery Beirut / Hamburg

Raads kunstwerken plus de beschrijvingen zijn verbazingwekkend en ook grappig. Hij presenteert scans uit een prachtig boek waarin kleine fotootjes van politieke leiders over foto’s van planten zijn geplakt. Ronald Reagans hoofd prijkt bijvoorbeeld op bladeren uit de beukenfamilie. De toelichting van Raad: dit boek was van een botanicus in dienst van de Libanese inlichtingendienst die codenamen bedacht en bijhield. Wiens hoofd je ook op een bloem plakt (Moebarak, Gorbatsjov, Thatcher), iedereen ziet er volkomen lachwekkend uit. 

En toch vergaat het lachen je. Raads kunst wakkert een diep gevoel van wantrouwen aan. Niet alleen omdat de toelichtingen niet betrouwbaar zijn; het gevoel dat er iets niet in orde is, is in de hele tentoonstelling voelbaar. Het is vaak een katalysator voor zijn kunst. Die ervaring probeert hij in zijn tentoonstelling te herhalen en dat werkt. 

Het gevoel dat iets niet orde is, leidt bij Raad ook tot activisme. Zo is hij lid van de ‘Gulf Labor Artists Coalition’ die – vergeefs – strijdt voor betere arbeidsomstandigheden voor de bouwvakkers die het Guggenheim Abu Dhabi bouwen. De kunstenaar is door dit activisme niet meer welkom in de Verenigde Arabische Emiraten. Ironisch genoeg wordt zijn salaris als docent van de New Yorkse kunstacademie Cooper Union wel deels betaald vanuit Abu Dhabi (bezoek zijn performance om erachter te komen hoe dat zit). Het zijn dit soort wrange absurditeiten die Raad tot het uiterste weet door te voeren. De werkelijkheid is absurd en het absurde is werkelijk. En Raads parallelle universum is schitterend verontrustend.

Walid Raad, Appendix 137 106 (2018).Beeld Walid Raad & Sfeir-Semler Gallery Hamburg / Beirut

Walid Raad – Let’s Be Honest, the Weather Helped

Beeldende kunst

★★★★☆

T/m 13/10, Stedelijk Museum Amsterdam.

Rondstuiteren met Raad

Walid Raad (52) maakt video’s, collages, foto’s, tekeningen, installaties, publicaties en schilderijen en doet ook performances. Deze performances zijn meestal vermomd als een lezing of een rondleiding, maar hebben een ontsporend associatief karakter en zijn echt onderdeel van zijn oeuvre.

Zulke rondleidingen, walkthroughs noemt Raad ze, zijn er de komende maanden ook in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Wie zich laat meevoeren door Raad, stuitert van een ontmoeting in Ieper richting New York, langs Parijs en Beiroet en weer terug naar Ieper. Omdat Raad zo snel en indringend zo veel vertelt, krijgt het publiek de kans niet te twijfelen aan het verhaal. En is het niet ook veel mooier om bijvoorbeeld te geloven dat Raads moeder professioneel behangtester was?

Reserveer hier voor de performances in augustus en oktober. 

Beeld Volkskrant

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden