Waarom zorgt het woordje 'niggabitch' in een Nederlands blad voor zoveel ophef?

Een furieuze tweet van megaster Rihanna was het begin. De wereldberoemde r&b-zangeres nam danig aanstoot aan de classificatie niggabitch op een pagina van het modetijdschrift Jackie. De tekst, geschreven door een medewerker, presenteerde haar als een getto-stijlicoon van de nieuwe generatie.

De 'Niggabitch-pagina' in het net verschenen januari-februarinummer van Jackie. 'Inspiratie voor de nieuwe generatie.'

Het 'stijlicoon' liet onder meer weten dat ze het blad een 'armzalige weegave' vindt van 'de evolutie van de burgerrechten'. Rihanna: 'Ik vind je oneerbiedig en nogal wanhopig!! Je had blijkbaar geen ter zake doende beschaafde informatie meer om af te drukken. (...) In plaats daarvan betaal je ervoor om een stuk te plaatsen dat een heel ras vernedert.' Om af te sluiten met een kernachtige groet aan hoofdredacteur Eva Hoeke: FUCK YOU.

Rihanna was niet de eerste die struikelde over het taalgebruik in de Jackie. Toen afgelopen zondag de eerste verontwaardigde reacties loskwamen op Twitter, liet Hoeke weten dat er sprake was van een grap die er 'duimendik' bovenop ligt. 'Wie dat niet ziet, is extreem gevoelig op (dat) onderwerp. Maar indien gekwetst: excuus!'
Toen het reacties bleef regenen, ook van prominenten, haalde Hoeke bakzeil met een verontschuldigende tweet: 'Twee dingen geleerd 1: geen slechte grappen in het blad plaatsen. 2: niet doen alsof een slechte grap goed is. Sorry jongens. My bad. Er komt een rectificatie in het volgende Jackienummer.' Inmiddels is bekend dat Hoeke opstapt als hoofdredacteur.

Smakeloos

Televisie- en radiopresentator Humberto Tan tweette als een van de eersten aan hoofdredactrice Hoeke dat als hier sprake was van een grap, hij hem blijkbaar niet doorhad. 'Ik vind het smakeloos, grensoverschrijdend en dom. We zijn hier doorgeschoten in het zeggen wat je denkt, wat op zich een goed ding is maar neem er dan ook verantwoordelijkheid voor. Maar elke keer als je iemand erop aanspreekt, word je meteen weggezet als een zeur.'

Schrijver en hiphopjournalist Saul van Stapele, die zich eveneens in de Twitter-discussie mengde, vond Hoekes verontschuldiging bedenkelijk. 'Het leek eerder een poging tot damage control dan oprecht excuus. Zo van: hoe zorgen we ervoor dat het blad er niet aan onderdoor gaat.'

Van Stapele was niet verbaasd dat een beledigende formulering - 'een curieuze samentrekking van woorden die helemaal niet voorkomt in Amerikaanse straattaal' - zomaar kon belanden in een Nederlandse modeglossy.

Geen idee

'Ze hebben geen idee wat voor lading een woord als nigga heeft. Waar Amerikanen een radar voor dat soort taalgevoeligheden hebben ontwikkeld, hebben blanke Nederlanders vaak geen benul.'
Maarten van Hinte, van het artistieke team van Theater MC in Amsterdam, een instituut dat vaak ras en identiteit als onderwerp heeft, toonde zich ontluisterd, maar 'niet verbaasd'.

Geen van de drie pleit ervoor om woorden te boycotten. Wel stoort hen de laconieke manier waarop het woord nigga werd gebruikt. Van Stapele: 'Als ik een recensie zou schrijven van een crew als N.W.A. (de letters staan voor Niggaz With Attitude) ontkom ik er niet eens aan.'

Vrij

Het argument dat het woord nigga te pas en te onpas in hiphop wordt gebruikt en dús vrij voor gebruik zou zijn, gaat er bij de critici niet in. Van Hinte: 'Als je dat woord in het wilde weg gebruikt, geef je blijk van historisch onbenul. Nigga als verbastering van het woord nigger, dat trouwens rechtstreeks is afgeleid van het Nederlandse 'nikker', is een geuzennaam. Een naam die een bevolkingsgroep zichzelf heeft gegeven. Daarvan is het maar de vraag of iedereen het zich zomaar kan toeëigenen.'

Dat de context bepaalt of het woord past, heeft volgens Van Stapele niets met de hipheid van hiphop als geadopteerde jeugdcultuur te maken (In een ander deel van het modeblad bekent hoofdredacteur Hoeke overigens dat ze in haar jeugd zelf een niggabitch was omdat ze een jas van het bij hiphoppers geliefde merk Karl Kani droeg en een neussieraad had in de vorm van een wietblad). Voor Van Stapele spreekt uit het modeblad geen enkele voeling met hiphopcultuur die het gebruik van het woord zou rechtvaardigen. 'Als bijvoorbeeld een Chinese rapper - om het qua ras zo neutraal mogelijk te houden - tegen mij zou zeggen 'You are my nigga', vind ik dat volstrekt acceptabel.' Maar in het stuk van de Jackie krijg je de indruk dat zo'n modedame liggend op de bank met een wit wijntje iets lolligs heeft bedacht. Dit is net je foute oom die ooit een rapplaatje heeft gehoord en nu voortdurend 'Yo, Yo, Yo' roept.'

Tan zou, als hij het woord in muziekblad Oor had gelezen, zich er nog aan ergeren, maar: 'Daar heb je tenminste nog die hiphopcontext erbij.'

Last Poets

Meer contextgevoeligheid. Twee jaar geleden bracht theater MC een stuk over de Last Poets, zwarte activistische dichters. 'In de Amsterdamse binnenstad hadden we posters opgehangen met, tussen aanhalingstekens, de titel van hun bekendste gedicht Niggaz are scared of revolution. We kregen een telefoontje van de politie. Er was een klacht ingediend.'

Daar kwam geen zaak van, maar Van Hinte zou juist blij zij geweest als die posters voer waren geworden voor een grootscheeps debat. 'Het gaat ons juist om die discussie. En díe wordt nooit gevoerd in Nederland.'

Van Stapele zegt dat bezwaren van zwarte mensen over dit soort gevoeligheden door Nederlanders standaard laconiek worden weggelachen. Of je wordt beschuldigd van politiek correctheid, wat een soort toverwoord is om je in een discussie buitenspel te zetten en niet naar de ander te hoeven luisteren.

Van Stapele: 'Er heerst tegenwoordig een groter taboe op het woord racisme dan op het woord nigga.'

Van Hinte: 'Je geeft Nederlanders volgens mij het gevoel dat ze boete moeten doen als je ze erop aanspreekt. Maar dat willen we helemaal niet. Ik wil dat mensen zich bewuster worden van wat die ander beleeft als je ze op die manier aanspreekt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden