Waarom zijn verbouwprogramma's toch zo verslavend?

Bouwval wordt droomhuis, in een handomdraai en keer op keer op keer. Althans, in verbouwprogramma's op tv dan. Waarom zijn ze zo verslavend?

De bouwbroers, Jonathan en Drew Scott

Misschien had u er nog nooit van gehoord, maar backsplash is toch wel een van de mooiere woorden uit de Engelse taal. Het verwijst naar het stukje keukenmuur achter het aanrecht, de gootsteen en het fornuis. Niet te verwarren met backwash, een van de viezere woorden uit de Engelse taal (dat is wat er aan speeksel terugvloeit in je drinkglas). In het Nederlands wordt backsplash wel vertaald als 'spatwand', maar dat drukt niet goed het wezen van het ding uit. Want in de backsplash ligt alles besloten wat een huis tot droomhuis maakt: een keuken als hart van het huis, met daarin een waardige gootsteen waarin pastapannen vollopen en courgettes worden gewassen, en daarachter een sprankelende backsplash, die de spetters van de huiselijke bedrijvigheid opvangt en het heerlijke gezinsleven weerkaatst als een soft-focusspiegel.

Het woord wordt enorm vaak gebezigd in De bouwbroers en dat is op zichzelf al een goede reden om dit RTL-verbouwprogramma te kijken. De Canadese broers uit de titel, Drew en Jonathan Scott, zijn een eeneiige tweeling en helpen als makelaar-aannemersduo mensen bij het vinden van hun ideale huis. Dat gaat altijd op dezelfde manier. Hun klanten wonen in een veel te klein huis waar het smeren van een boterham al lastig is. Ze willen geen nieuw huis dat nog een verbouwing behoeft - een reno, in bouwbroersjargon - maar makelaar Drew laat ze inzien dat een kant-en-klaarhuis budgettair onhaalbaar is. Dus kiezen ze een verbouwhuis, doen een bod en krijgen een 'onverwacht' bezoekje van Drew (steeds in pak, zodat we zien welke broer het is) met het nieuws van een geslaagde koop.

Beeld Paul Faassen

Dan komt de demo - het slopen - en is het Jonathans beurt om te shinen. Hij heeft zijn gereedschapsgordel omgeknoopt onder zijn geruite overhemd (waarvan altijd de bovenste knoopjes loszitten) en timmert met zijn sloophamer een keukenkastje van de muur. Dat doet hij een stuk behendiger dan zijn klunzige klanten, die ook mogen meedoen, maar er natuurlijk geen kaas van hebben gegeten. Soms plaatst Jonathan een welgemikte karateschop in een gipsen muurtje; beide broers hebben de zwarte band, weet de vaste kijker. Zo breekt men zich een weg naar een open concept, een woonhuis met zo min mogelijk muren waarin lichtinval en ruimtelijke ervaring zijn geoptimaliseerd. Ondertussen maken de broers veel semi-snedige grapjes, vooral naar elkaar. 'Goh Drew, het is wel weer duidelijk wie hier het hardst werkt.'

Twee hypotheken, paniek

Momenteel Zendt RTL 8 de spin-off Kopen & Verkopen uit, die min of meer op hetzelfde neerkomt. Een stel koopt een nieuw huis en laat Jonathan een mini-reno op hun oude huis doen, waardoor de waarde ervan sterk wordt verhoogd. De climax komt steeds als het nieuwe huis al gekocht is, terwijl het oude nog te koop staat. Twee hypotheken, paniek. De kinderen wordt op het hart gedrukt het huis brandschoon te houden voor de bezichtigingen en drie minuten later komt alles goed. Vlak voor de hoofdfilm begint, wordt een grote 'verkocht'-magneet op het 'Te koop'-bord geplakt.

De Scott-broers zijn altijd verrukkelijk vol van hun eigen werk. Want waar hun klant muren ziet, zien zij kansen. Ze staan altijd even stil bij wat voor een goede klus ze weer hebben geleverd, met zinnen als 'wat we verloren in ruimte hebben we gewonnen in potentieel'. Maar 'Jonathans visie', zoals dat wordt genoemd, is nooit uitzonderlijk visionair. Het resultaat van zijn inspanningen ziet er vaak iets te veel uit als een Leen Bakker-showroom, met glimmende gordijnen, misplaatste vloerbedekking, op canvas gedrukte stockplaatjes en lederen eetkamerstoelen zoals je die kent van de dorpspizzeria. Je vraagt je altijd af wat een getalenteerde ontwerper met dezelfde ruimte had gedaan.

En toch geldt voor mij en velen met mij: als je kijkt, blijf je kijken. We hoeven niet verrast te worden. Binnen tien minuten is elk gevoel van sleur uitgewist door een dosis dopamine die vraagt om meer, die zegt dat je er zin in hebt. De Amerikaanse zender HGTV, 'Home & Garden Television', is er groot mee geworden. Hier worden klokje rond huizen en tuinen verbouwd en ingericht, en vele miljoenen mensen kijken ernaar. Sinds 2016 is de zender zelfs groter dan CNN. De bouwbroers komen ervandaan, maar ook Bouwen met Bryan, Kopen, klussen, cashen en Verbouw ons huis tot droomhuis. (Zeg maar de hele vroege avond van RTL 8.) Elk programma is even repetitief: huis, make-over, blij gezin. 'We gaan je niet verrassen', zei HGTV-oprichter Ken Lowe in een interview met Bloomberg Businessweek. Ergens heeft de zender het evenwicht gevonden tussen de eeuwige herhaling en, zoals Lowe het noemt, 'inhoud die mensen gepassioneerd maakt, en een beetje verslaafd.' Ideaal om 's zondags te bingewatchen.

Jonathan en Drew Scott

Verbeelding van betere toekomst

De aantrekkingskracht ligt hem niet in de te betwisten schoonheid van het eindproduct, maar in het proces zelf, het verbeteren van wat er al is. De verbouwprogramma's bieden een voortdurende en steeds herhaalde verbeelding van een betere toekomst, op de belangrijkste plek van het leven: je huis. In De architectuur van het geluk beschrijft filosoof Alain de Botton het huis als 'een goed geïnformeerde ooggetuige' van het leven: 'Het keek toe bij prille verleidingspogingen, zag hoe huiswerk werd gemaakt, sloeg ingebakerde baby's gade, nog maar net uit het ziekenhuis, en werd midden in de nacht gewekt door gefluisterde besprekingen in de keuken. Het heeft winteravonden meegemaakt waarop zijn ramen zo koud waren als zakken diepvrieserwten en midzomer-schemeringen waarbij zijn bakstenen muren de warmte afgaven van versgebakken brood.'

Dit is een romantische, maar haalbare voorstelling van een gewenst leven. Een begeerde toekomst, belichaamd door een huis.

Het door De Botton beschreven huis zien we van alle HGTV-programma's vooral terug in Verbouw mijn huis tot droomhuis, met echtelieden Chip en Joanna Gaines in Waco, een stad van rond de 130 duizend inwoners in Texas. Het weer is er altijd goed, de huizen zijn allemaal vrijstaand, met klassieke hardhouten vloeren en een veranda (porch, ook zo'n zoet woord) waar een schommelbank op past. In de gevonden bouwval worden de trapleuningen hersteld door Joanna's eigen timmerman, wordt een grote gezinskeuken geïnstalleerd en worden knusse nisjes ingebouwd met veel kussens. Allemaal in Joanna's kenmerkende klassiek-landelijke stijl, die het midden houdt tussen Dille & Kamille en het huis van Forrest Gump, met een industrieel randje.

Er zit ook een snufje realityshow in, tussen de reno en de demo door is er aandacht voor het Gaines-gezin. Aan het eind van elke aflevering, als Joanna het verbouwhuis tot in de puntjes heeft ingericht (met spullen uit haar eigen winkel, die de deelnemers niet cadeau krijgen), komt Chip nog even kijken met hun vier kinderen. De volgende dag wordt een groot scherm met daarop een oude foto van het huis weggetrokken en komt er een compleet afgewerkt droomhuis tevoorschijn, waarbij de klant - eenmaal binnen - zwijmelt: 'Backsplash! I love the backsplash!

Beeld Paul Faassen

Net als bij De bouwbroers is de spanningsintensiteit precies goed. Bij een Nederlands programma als VT Wonen is het soms moeilijk te zien waar de grote verbetering in zit. Meestal betreft het een prima inrichting die wordt omgebouwd tot een andere prima inrichting. Bij de HGTV-shows is het drama groter zonder Help, mijn man is klusser te worden.

De populariteit van de Gainesen is goed voelbaar in Waco. Stond de plek eerst nog bekend als thuisstad van een enge sekte (de Branch Davidians), nu mag het zich de hoofdstad van de huizenrenovatie noemen. Het merk Magnolia, waaronder de verschillende woonbedrijven van de familie Gaines vallen, is in een paar jaar uitgegroeid tot een miljoenenonderneming. Daartoe behoren ook twee silo's die Chip en Joanna hebben omgebouwd tot een reusachtige woonmarkt, een soort meubelwinkel en pretpark ineen. Wekelijks komen er 25 duizend bezoekers op af die zich lek kopen om hun eigen 'beter leven in een mooier huis'-droom te voeden.

Homo prospectus

Afgelopen mei betoogde psycholoog Martin Seligman in The New York Times dat we de homo sapiens beter homo prospectus kunnen noemen. Want wat onze soort uniek maakt, is dat we nadenken over de toekomst. 'We gedijen door ons voorland in ogenschouw te nemen', aldus Seligman. En we worden blij van plannen maken: in zijn stuk haalt Seligman een experiment aan waaruit blijkt dat mensen die aan het plannen sloegen gelukkiger waren en minder stress ervoeren dan daarvoor. Waarschijnlijk omdat ze dan hun zorgen kunnen ordenen. Ook bleek dat er bij het plannen wel angst was voor wat er verkeerd kon gaan, maar dat er twee keer zoveel gedachten waren over de uitkomst waarop de proefpersonen hoopten. Dromen over de toekomst - een mooier leven, een beter huis - maakt gelukkig.

Het mooiste aan die verbouwprogramma's is dat we ons bij het dromen überhaupt geen zorgen hoeven te maken over mogelijke misstappen. Daar hebben we Drew, Jonathan, Chip en Joanna voor. Van de kijker wordt inspanning noch stress verwacht (vooral een pluspunt voor wie net zelf een reno op zijn huis heeft gedaan). Het is het zalig passieve toekomst-fantaseren dat de homo prospectus doet kijken, en kijken, en kijken.

Chip en Joanna Gaine

'HGTV transformeert je pijnloos en zonder moeite van een onhandige woonconsument met geld- en tijd-gebrek in een breed lachende modelwoning-met-hypotheekeigenaar', schreef econoom Erica Verdegaal vorig jaar in haar column in het Financieel Dagblad. 'Nooit niks moeizaam slopen, overspannen verbouwen of treuren over financiële tegenvallers.' Naïef, vindt Verdegaal, en ze raadt woonstarters dan ook aan huizentelevisie geheel te mijden. Arme starters. Wie zelfs veilig op de bank niet durft te dromen, mist de halve wereld. En een stukje troost bovendien: toen HGTV na de aanslagen van 11 september een paar dagen op zwart ging - het leek directeur Ken Lowe ongepast zoiets luchtigs uit te zenden na de ramp - voelden kijkers zich verloren en mailden ze Lowe dat ze iets nodig hadden om hun zinnen te verzetten. De programma's werden hervat.

Aan het eind van elke Kopen en verkopen wandelen de bouwbroers nog even door het nieuwe buurtje van het zojuist geholpen gezin en vatten de aflevering samen. Wat hun klanten hebben meegemaakt en geleerd, dat ze dankzij de broers precies de goede keuzen hebben gemaakt en dat ze ongetwijfeld heel gelukkig worden. Hoe gelukkig, daar komen we niet achter. We zien nooit of Jonathan en Drews klanten dit huis wél slim hebben ingericht en of de boterhammetjes met meer plezier worden gesmeerd in die nieuwe keuken. Af en toe wordt de kijker getrakteerd op tien seconden geënsceneerd woongeluk, maar dat speelt zich meestal af op een grasveldje buiten het huis.

Als je het mij vraagt, dromen die huizenkopers dan allang weer van een nieuwe backsplash.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden