Waarom zijn Fransen zo dol op documentaire romans?

De week in Boeken

Fransen zijn dol op documentaire romans. Maar waarom eigenlijk?

Éric Vuillard Foto Joel Saget / AFP

De Duitse ambassadeur in Londen, Joachim von Ribbentrop, lunchte in maart 1938 met de Britse premier Chamberlain, toen het nieuws bekend werd dat Duitsland Oostenrijk was binnengevallen. Op slinkse wijze bleef Von Ribbentrop eindeloos hangen, teneinde de Britse reactie op de Anschluss te vertragen. Zo hield hij Chamberlain aan de praat met een conversatie over Bill Tilden, een destijds befaamde tennisser.

Literaire prijs

Het verhaal over de lunch is waar, zegt schrijver Eric Vuillard, het gesprek over Bill Tilden heeft hij verzonnen. Onlangs kreeg Vuillard de Prix Goncourt, de belangrijkste literaire prijs van Frankrijk, voor zijn boek L'ordre du jour. In 160 pagina's vertelt hij twee verhalen uit de voorgeschiedenis van de Tweede Wereldoorlog: een diner in februari 1933 van Duitse industriëlen die Hitler besloten te steunen en de Anschluss van Oostenrijk bij Duitsland.

Vuillard bedrijft een genre dat in Frankrijk heel populair is, de documentaire roman. Een andere grote prijs, de Prix Renaudot, ging dit jaar naar Olivier Guez voor La Disparition de Josef Mengele, waarin hij de eerste Zuid-Amerikaanse jaren van de gevluchte kamparts in kaart brengt. In een documentaire roman doet de auteur onderzoek naar een historische gebeurtenis, een moord of een ander waargebeurd verhaal. Vervolgens verzint hij dialogen of kent de hoofdpersonen gedachten en gevoelens toe.

Capituleren

Maar pourquoi? Wat is de waarde van het verzinsel dat Von Ribbentrop en Chamberlain over Bill Tilden hebben gesproken? En wat wil Vuillard eigenlijk zeggen? Dat Hitler een oorlog kon ontketenen dankzij de naïeve medeplichtigheid van Duitse industriëlen, enthousiaste Oostenrijkers en een slappe premier Chamberlain? Het zijn niet bepaald eyeopeners.

Verbazing is de brandstof van de correspondent. Je woont in een ander land met een andere humor, andere ideeën, een andere smaak. Je probeert het te begrijpen en uit te leggen. Maar soms moet je capituleren. Dan lees je een bekroond en bejubeld boek dat je op geen enkele manier weet te raken.

Misschien is het de ambiguïteit van de documentaire roman die Franse critici zo aanspreekt. Het spel van fictie en non-fictie, de vraag of het überhaupt mogelijk is een historisch verhaal objectief te reconstrueren. Je kunt er eindeloos over discussiëren, en daar zijn Franse intellectuelen dol op. Maar na een wandeling van 160 pagina's door welbekend nazi-landschap dacht ik slechts: Et alors?

Meer over